Александр Солженицын

Солженицын Александр Исаевич (1918—2008) — носир, публицист, драматург, шоир, жамоат арбоби. Адабиёт йўнилиши бўйича Нобел мукофоти совриндори (1970).
Адиб Кисловодскда туғилиб, Ростов-Донда ўсиб улғайган. Ростов университетининг физика-математика факультетини тамомлагач, Москвадаги фалсафа ва тарих олийгоҳига ўқишга кирган. 1943 йилда фронтда бўлган, бир қатор орденлар билан тақдирланган. 1945 йил февраль ойида антисовет адиб сифатида айбдор топилиб, қамоқ жазосини ўтаган ва кейинчалик сургун қилиниб, озод қилингач, Владимир областида қишлоқ ўқитувчиси бўлиб ишлаган. 1957 йилда реабилитация қилинган.
«Новый мир» журналида чоп этилган илк асарлари: «Один день Ивана Денисовича» ҳикояси ва «Матренин двор» повести шов-шувга сабаб бўлган. У адабиётда ГУЛАГ мавзусини биринчилардан бўлиб кўтариб чиқди. Тез орада Солженицын асарларини нашр қилмай қўйишди, совет тузумини танқид қилгани сабабли ва асарларини ўзбошимчалик билан маҳаллий ва хорижий матбуотда чоп этганлиги туфайли СССР дан қувғин бўлди. 1994 йилдагина Ватанига қайтди.
Солженицыннинг адабий-ижтимоий мавзуларга оид барча йирик асарлари, жумладан «адабий тадқиқот тажрибаси» дея таърияфланган «Архипелаг ГУЛАГ» асари, «В круге первом», «Раковый корпус» романлари, рус инқилоби ва унинг маънавий илдизлари ҳақидаги «Красное колесо» эпопеяси, шунингдек мемуар-кундалик шаклидаги ҳикоялари ва филологик очерклари кенг оммага манзур бўлди.
Солженицын ўз асарларида ХХ аср Россия тарихи концепциясини ўз талқинида ярата олди. Адиб тадқиқотларининг бирламчи омили — тарихий туб бурилиш даврларда миллий изчиллик ва тоталитаризмнинг келиб чиқишига муносабати ҳисобланади.