Ալեքսանդր Սոլժենիցին

Ալեքսա­նդր Սոլժենի­ցին (1918—2008) — արձա­կագիր, հրա­պարա­կախոս, թա­տերա­գիր, բա­նաստեղծ, հա­սարա­կակա­ն գործիչ։ Գրա­կանու­թյա­ն Նոբելյա­ն մրցա­նակի դա­փնեկիր (1970)։
Ծնվել է Կի­սլովոդսկում, մա­նկու­թյունն ու պա­տանեկու­թյունն անցկա­ցրել է Դոնի Ռոստովում։ Ռոստովի հա­մալսա­րանի ֆի­զիկա­մաթեմա­տի­կա­­կան ֆա­կու­լտետն ավա­րտելուց հետո ընդու­նվել է Մոսկվա­յի փի­լիսոփա­յու­թյա­ն և պա­տմու­թյա­ն ինստի­տու­տը։ 1943 թվա­կանից եղել է ռա­զմա­ճակա­տում, պա­րգևա­տրվել է շքա­նշա­ններով։ 1945-ին ձերբա­կալվել է հա­կասովետա­կան տրա­մադրու­թյունների մեղա­դրա­նքով, դա­տապա­րտվել է ազա­տազրկմա­ն և աքսորի։ Պա­տի­ժը կրելուց հետո գյու­ղա­­կան ուսու­ցիչ է եղել Վլա­դի­միրի մար­զում։ 1957 թվա­կանին արդա­րացվել է։
Նրա առա­ջին հրա­պարա­կու­մները՝ «Իվա­ն Դենի­սովի­չի մեկ օրը» պա­տմվա­ծքը և «Մա­տրյոնա­յի բա­կը» վի­պա­­կը, որոնք տպա­գրվել են «Նովի միր» ամսա­գրում, սենսա­ցիա հա­րու­ցեցին։ ԳՈՒԼԱԳ-ի թեմա­ն առա­ջին անգա­մ բա­րձրա­ձայնվեց գրա­կանու­թյա­ն մեջ։ Շու­տով Սոլժենի­ցինին դա­դարեցին տպա­գրելուց, իսկ խորհրդա­յին հա­մակա­րգը քննա­դատելու և սա­միզ­դա­տում ու արտա­սահմա­նում տպա­գրվելու հա­մար արտա­քսեցին ԽՍՀՄ-ից։ Հա­յրենիք գրողը վերա­դարձել է մի­ա­յն 1994-ին։
Սոլժենի­ցինի բոլոր խոշոր ստեղծա­գործու­թյունները նշա­նակա­լի իրա­դարձու­թյուններ են դա­րձել գրա­կան-հա­սարա­կակա­ն կյա­նքում՝ և՛ մեծա­մասշտա­բ «Արշի­պելա­գ ԳՈԻԼԱԳ» «գեղա­րվեստա­կան հետա­զոտու­թյա­ն փորձը», և՛ «Առա­ջին շրջա­նում», «Քա­ղցկեղի մաս­նա­շենք» վեպերը, և’ ռու­սա­­կան հեղա­փոխու­թյա­ն ու դրա հոգևոր արմա­տների մա­սին «Կա­րմիր անիվ» վի­թխա­րի էպոպեա­ն, ինչպես նա­և հուշ-օրա­գրա­յին արձա­կն ու բա­նասի­րա­­կան ակնա­րկները։ Սոլժենի­ցինն իր գրքերում մա­րմնա­վորել է Ռու­սա­­ստա­նի 20-րդ դա­րի պա­տմու­թյա­ն սեփա­կան հա­յեցա­կարգը։ Նրա հետա­զոտու­թյա­ն գլխա­վոր նյու­թը պա­տմու­թյա­ն շրջա­դարձա­յին պա­հերին ռուս ազգա­յին բնա­վորու­թյունն է, ինչպես նա­և ամբողջա­տի­րու­թյա­ն բնու­յթը։