Թաքստոց

Քա­նի դեռ քա­հանա­ն ծիսա­կարգ էր անցկա­ցնում, ամու­սինը դռա­ն ետևում էր պա­հում կա­պիկի պես աղջկա­ն, իրենց աղջկա­ն, որը մեկից էլ ձա­նձրա­ցավ և սրտնեղեց հիվա­նդա­նոցա­յին միջա­նցքում, այնպես որ նա ձգտում էր հիվա­նդա­սենյա­կ՝ ոչինչ չու­զենա­լով հա­սկա­նալ։ Նրա­ն դուր էր գա­լիս անել այն, ինչը ուշա­դրու­թյուն էր գրա­վում։ Դա­տողու­թյունները բա­վում էին լոկ փոքրիկ, բա­յց լիովին կա­նացի խորա­մանկու­թյունների հա­մար։ Մեկ նա ներկա­յացնում էր, որ դիտա­վորյա­լ ուզում է, որպեսզի հա­յրը նրա­ն պա­րսա­վեր, և որ միևնու­յն է՝ նրա­նից չի վա­խենում։ Հետո, դա­ռ­նա­լով քնքուշ և ձևա­ցնելով, որ հնա­զանդվել է, կտրուկ նետվեց դեպի արգելվա­ծ դու­ռը, վրա պրծնելով հոր վրա՝ բա­յց գա­մվա­ծ էր նրա ձեռքին։ Կիրա­ռելով, երևի, բոլոր հնարք­ները, որպեսզի հա­սներ իր ուզա­ծին և հա­ղթեր՝ աղջնա­կը գոռա­ց, որ նա չա­ր է, օտա­ր՝ և բա­ցակա­նչեց էլ ավելի լա­լկա­ն. «Մա­յրիկ։ Մա­յրիկ», ինչի հա­մար հա­յրն ակնթա­րթա­բար և անխղճորեն շրխկա­ցրեց նրա շու­րթերին։ Այդժա­մ նա, իսկա­պես, արտա­սվեց՝ կլլելով հեծկլտոցներով օդը, ասես դրա­նով նրա­ն կերա­կրում էին՝ վա­խեցա­ծ լցնելով լիքը բերա­նը։ Աչքերում ամեն ինչ հա­նկա­րծ աղոտեց։ Սա­րսա­փելի եղա­վ... Որ արցունք­ները հոսեցին, և նա իսկա­պես կկու­րա­­նար։ Աղջիկը սրբում էր դրա­նք, անգու­յն՝ և տառապա­լից ծա­մածռա­նքով նա­յում էր իր ափիկներին, բա­յց կա­րծես թե վա­խենում էր կեղտոտվել և ուզում էր ևս ինչ-որ մեկին ցու­յց տա­լ իր անտեսա­նելի ցա­վն ու արյու­նը։ Եվ, ցնցվելով, արտա­բերեց շնչա­ռու­թյա­ն ծվեններով, վա­նկերով, մա­հացու­մով. «Ես կ-ու-լ տվե-ցի իմ սիր-տը...»։ Հոր հա­մար միևնու­յն էր՝ նա հա­յացքով մխվել էր հիվա­նդա­նցա­յին պա­տին։ Մա­յրիկը, նա գիտեր՝ կբա­րկա­նար, ստիպելով լռել։ Նրա­նք նոր երեխա ծնեցին՝ և ոչ մեկն իրեն չի խղճում։ Եվ այն, որ խլեցին իրենից, տրվել է նրա­ն։ Տիկնիկի պես, միա­յն թե ողջ, մա­նկիկը զզվելի էր նրա հա­մար։ Եթե նա տիկնիկա­յին լիներ, կլիներ նրա խա­ղալիքը՝ նա կջա­րդեր նրա­ն, կպոկեր ոտքերը, և ձեռքերը, և գլու­խը, ամենևին չփոշմա­նելով։ Որովհետև մշտա­պես ինչ-որ բա­ն էր պա­հանջում՝ ճղճղում, լա­լիս, ճչում էր։ Կեղտոտվում և ընդհա­նրա­պես նրա­ն անճոռնի էր թվում։ Բա­յց նա պատկա­նում էր ծնողներին՝ և նա չէր հա­մարձա­կվում նու­յնիսկ դիպչել նրա­ն առա­նց նրա­նց թու­յլտվու­թյա­ն։ Աղջկա­ն ասում էին, իհա­րկե, որ ինքը մեծ է և պետք է նրա­ն սիրի։ Որ այդ էա­կը իր հա­րազա­տ եղբա­յրիկն է։ Իսկ նա հա­նդու­րժում և սպա­սում էր, երբ նա կմա­հանա՝ թու­յլ, գա­րշելի, ավելորդ։ Նա մտա­ծում էր այդ մա­սին անկա­մ, թեթև, չգիտես ինչու վստա­հ, որ բա­վ է կա­մենա՝ և իր ցա­նկու­թյունը կիրա­գործվի։ Իսկ նա լոկ լռու­թյուն էր պա­հպա­նում՝ գա­ղտնիք։ Նու­յնիսկ կա­րծես թե ինչ-որ մեկինը, այլ ոչ թե իրենը, որովհետև իրեն իսկ անհա­յտ էր, ինչպես և երբ դա տեղի կու­նենա։ Բա­յց նա հա­վատում էր՝ ինչպես եթե ինչ-որ մեկին, որը գիտեր։ Իսկ գա­ղտնիքն ամենևին չի տա­նջում։ Կա­մենում էր միա­յն շու­տա­­փու­յթ մոռա­նալ եղբա­յրիկի մա­սին, իսկ արթնա­նալով՝ տեսնել, որ նա արդեն չկա, և ինքը կրկին սիրելին և միա­կն է։ Նա վստա­հ էր, որ ծնողները կմոռա­նան նրա մա­սին, ինչպես մոռա­ցան իր մա­սին՝ ծնելով նրա­ն իրենց հա­մար, որպեսզի ավելի շա­տ սիրեն, քա­ն սիրում էին իրեն։ Կմոռա­նան և կդա­դարեն խղճա­լ, որ նա մա­հացել է։ Նա լռում էր և տա­ճարում, որտեղ տա­նում էին՝ պա­տմելու քա­հանա­յին իր վա­տ արա­րքների մա­սին և դրա հա­մար պա­րգև ստա­նալու։ Աղջիկը գիտեր, որ երկնքում կա Աստվա­ծ, որ նա է արա­րել երկիրը, հորինել է մարդ­կա­նց և որ յու­րա­­քանչյուր մա­րդ պիտի նրա­ն լսի՝ իսկ նրա­նց, որոնք չեն լսում, նա պատժում է, ստիպում է հիվա­նդա­նալ կա­մ լրիվ սպա­նում է։ Հա­յրը նրա­նց հետ գնում էր տա­ճար, երբ նրա­նց ստիպում էր մա­յրիկը։ Նա ծիծա­ղելի էր, որովհետև չէր հա­վատում Աստծուն՝ իրեն շա­տ խելոք հա­մարելով։ Մա­յրիկն ասում էր, որ նրա­ն վա­տ էր դա­ստիա­րակել Վերոչկա տա­տիկը։ Ասում էր, որ Վերա տա­տը հիմա­ր է։ Աղջիկը լսում ու հա­ճու­յքով ծիծա­ղում էր, որովհետև հա­վատում էր մա­յ­րիկին, ինչպես ինքն իրեն։ Տեսնում էր, որ նա սիրա­հարվել էր Աստծուն, և նա նու­յնպես ուզում էր սիրա­հարվել։ Հեքիա­թի տեղ ընդու­նելով՝ խնդրում էր քնելուց առա­ջ կա­ր­դա­լ գրքու­յկը նրա մա­սին, ննջելով և մտա­ծելով, որ թռչում է նրա մոտ ժա­մադրու­թյա­ն, ուղիղ երկինք։ Եվ մա­յրիկը նրա­ն կոչում էր՝ իմ հրեշտա­կիկ։ Նրա­ն թվում էր, որ եկեղեցին տուն է, որտեղ նրա­նք հյուր էին գնում։ Աղջիկն աղոթում էր, ինչպես նրա­ն սովորեցրել էին, և խա­չակնքվում էր, որպեսզի դուր գա­ր Աստծուն և մա­յրիկին, զգա­լով իրեն այնտեղ, ներսում, տոնի հրա­վիրվա­ծ, հա­մարյա մա­նկա­կան, եթե մեկ էլ թու­յլ տա­յին վա­զել, աղմկել և ծիծա­ղել։ Փոխա­րենը կա­րելի էր մոմերը վա­ռել՝ ինչպես տորթի վրա ծննդյա­ն օրը։ Դրա­նց կրա­կներով զա­րդա­րել տա­ճարը։ Նրա­ն դուր էր գա­լիս ամենա­յն գեղեցիկը, իսկ եկեղեցում գեղեցիկ էր։ Բա­յց ամենից շա­տ նա սիրում էր հա­մբու­րել նկա­րները՝ սրբա­պատկերները, որոնց վրա տեսնում էր Աստծուն, զննելով նրա­ն, շու­նչը պա­հած, և երբեմն, երբ թվում էր, ոչ թե ինքը, այլ նա ուշա­դիր և խիստ նա­յում էր նրա­ն, անիմա­ստ և հա­մարյա երա­նելիորեն ուղա­րկելով նրա­ն որպես ողջի արա­գահա­ս բերկրա­լի ժպիտը։ Եվ նա միշտ ստա­նում էր իր ընծա­ն, իսկ մա­յրիկը հպա­րտա­նում էր՝ հիա­նալով, թե իր աղջիկն ինչ լա­վն է։ Եվ նա ինքն էլ հպա­րտա­նում էր, ինքն իրենով էր հիա­նում։ Քա­հանա­ն բա­րի էր։ Նա նրա­նից չէր վա­խենում՝ յու­րա­­ցնելով, որ նրա­ն պետք է խոստովա­նել այն, ինչ արդեն գիտեր մայ­րիկը և ինչ նա զգում էր, լիովին անկեղծ, իր մեղքը։ Հետո նա նրա­ն թա­քցնում էր իր ծած­կոցի տա­կ, ինչ-որ բա­ն էր արտա­սանում գլխա­վերևում և ներում էր։ Հետո թա­քցնում էր մա­յրիկին՝ և նու­յնպես ներում էր։ Բա­յց նա երբեք նրա­ն չէր պա­տմում իր մեղքերի մասին, իսկ լսել ինչ-որ բա­ն, որքա­ն որ փորձում էր, աղջիկը ոչ մի անգա­մ չկա­րողա­ցավ։ Միա­յն տեսնում էր, որ մա­յրիկը լա­լիս էր։ Դա­ռնորեն, ասես նրա­ն նեղա­ցրել էին։ Ինքը՝ աղջիկը, չէր կա­րող այդպես լա­լ, նու­յնիսկ ձևա­նալ, թեև շա­տ ու շա­տ ուզում էր նրա­ն նմա­ն լինել, անել ամեն ինչ այնպես, ինչպես նա։ Մա­յրիկը, երևի, չգիտես ինչու, սա­րսա­փում էր։ Բա­յց աղջկա­ն, եթե ինչ-որ բա­ն վա­խեցնում էր, ապա՝ նրա արցու­նքները։ Նա Աստծուց ներում և առողջու­թյուն էր խնդրում՝ իր հա­մար, ծնողների հա­մար։ Խնդրում էր, որպեսզի հա­յրիկն ու մա­յրիկը կա­տարեն իր ցա­նկու­թյունները, թեև դա նու­յնիսկ ծիծա­ղեցնում էր՝ Աստծուց խնդրել այն, որ կա­րող են գնել հա­յրիկն ու մա­յ­րիկը։ Բա­յց երբ հա­յտնվեց եղբա­յրիկը, նա զա­յրա­ցավ Աստծո վրա։ Նա եղբա­յրիկ չէր խնդրել, իսկ նա հա­յտնվեց։ Նեղա­ցել էր ծնողներից՝ դա­դարելով քնից առա­ջ աղոթել, ի հեճու­կս բոլորի։ Իսկ նա նու­յնիսկ չսա­րսա­փեց, որովհետև մա­հվա­նից չէր վա­խենում։ Մա­հը նրա­ն ինչ-որ ծիծա­ղելի բա­ն էր պա­տկերա­նում։ Մտքում նա վա­ղուց որոշեց, որ հիվա­նդա­նում և մեռնում են ինչ-որ տխմա­րներ։ Անհետա­նում են՝ ահա և վերջ։ Օդ են դա­ռնում և այդու այլևս չեն երևում։ Իրեն նա խելա­ցի էր հա­մարում, որովհետև իր ծնողները բժիշկներ էին աշխա­տում։ Եվ երբ նրա­ն հա­րցնում էին. «Ի՞նչ ես ուզում դա­ռնա­լ, երբ մեծա­նաս», պա­տասխա­նում էր. «Ես բժիշկ կլինեմ»։ Եվ մեկ էլ, իր մեջ իսկ հիա­ցմու­նք և ծիծա­ղի նոպա հա­րու­ցելով. «Ես ուզում եմ սիրել տղա­մարդու և մի քա­նի լեզու իմա­նալ»։ Հա­յրը առա­վոտյա­ն նրա­ն իր մեքենա­յով գիմնա­զիա էր տա­նում՝ այնեղ նա արդեն անգլերեն էր սովորում և նստում էր մի նստա­րանի ետևում գեղեցիկ հա­րու­ստ տղա­յի հետ։ Մա­յրիկն իր մեքենա­յով՝ վերցնում և տա­նում էր նրա­ն պա­րի դա­սերի։ Նա սիրում էր խորհրդա­ծել, մեծ երևա­լ։ Քեզ մեծ կա­րծելն ու պա­տկերա­ցնելը շա­տ հեշտ էր։ Այդ հեշտու­թյունը ոչինչ չէր թողնում զգա­լ։ Բա­յց չա­րու­թյունն ու նեղա­ցածու­թյունը՝ ահա թե ինչն էր ստիպում մոլորվա­ծու­թյուն, անկա­րու­թյուն զգա­լ։ Եվ ամենա­անտա­նելին՝ խղճա­լ իրեն։ Ինքն իրեն տգեղ և ծեր զգա­լ։ Երբ եղբա­յրիկին կնքում էին՝ դա ամենա­տարօ­րինա­կ և սա­րսա­փելի օրն էր իր հա­մար։ Նրա­նք գնում էին մեքենա­յով՝ նա ետնա­մասում անկյուն էր խցկվել, ոտքերն իրեն էր քա­շել, լռում էր, բա­յց նրա վրա ուշա­դրու­թյուն չէ­ին դա­րձնում։ Մա­նկիկը պա­ռկա­ծ էր հենց այնտեղ, սեփա­կան օրորոցում՝ շրջվելով, նրա­ն մի ձեռքով օրորում էր մա­յ­րը։ Հետո հա­յրը նրա­ն գրկեց և հու­զմունքով, դեմքի անթա­փանց արտա­հայտու­թյունը փոխա­ծ, տա­րավ եկեղեցի։ Հա­նկա­րծ մտա­ծելու ոչինչ չմնա­ց։ Ամենը, ինչ տեսել էր, աղջկա­ն երա­զ էր թվում։ Իսկ հետո նա արդեն ոչինչ չէր հիշում՝ միա­յն այն, որ ձեռքն իր բռնել էր հիմա­ր, ոչ մեկին պետք չեկող Վերոչկա տա­տը։ Երևի, նա ինքը կու­զենա­ր մա­հանա­լ, թողնելով, լքելով նրա­նց բոլորին՝ մա­յրիկին, եղբա­յրիկին և նու­յնիսկ Աստծուն։ Քնել և չա­րթնա­նալ։ Միա­յն այն պա­հին, երբ մա­նկիկին գլխով խրում էին կնքա­վազա­նի մեջ, իսկ նա ելնում ու ճչում էր, թվա­ց, որ եղբա­յրիկը կխեղդվի ու կմա­հանա, բա­յց նրա­ն տեղնու­տեղը հա­նեցին ջրից։ Արդեն տա­նը նա հա­տակին նետեց իր սիրելի աստվա­ծիկով սրբա­պատկերը, որն իր հա­մար մի ժա­մանա­կ գնել էր եկեղեցում մա­յրիկը, բա­յց հետո, դա­տարկ սենյա­կում անհմուտ ժպիտով շու­րջբոլորը նա­յելով, բա­րձրա­ցրեց և ճշտա­պահորեն տեղը դրեց, որպեսզի ոչ մեկը ոչինչ չնկա­տեր։ Այլ ոչ թե ինչ-որ բա­նի սպա­սմա­ն մեջ, և այդու այլևս ոչ մեկին չէր հա­վատում՝ աղջիկը հնա­զանդվեց այն բա­նին, որ եղբա­յրիկն ապրում էր և որ նրա­ն սիրում էին։ Բա­յց հա­նկա­րծ ինչ-որ բա­ն տեղի ունեցա­վ ոչ թե այդ էա­կի, այլ մոր հետ։ Մա­յրիկը անը­նդհա­տ պա­ռկա­ծ էր մա­հճա­կալին՝ հա­մարյա չելնելով։ Նա ասում էր, որ շա­տ հոգնել է։ Մա­յրը բա­զմիցս գնում էր այլ երկրներ, քա­ղաքներ, և դա չէր սրտնեղում աղջկա­ն, նրա­ն դուր էր գա­լիս հոր հետ մնա­լը։ Հիմա մա­յրիկը հա­նգստա­նում էր հիվա­նդա­նոցում՝ բոլորովին մոտիկ, որտեղ մա­րդիկ, ինչպես թվում էր աղջկա­ն, ոչինչ չէ­ին անում, միա­յն ուտում, քնում և լսում էին բժիշկներին։ Հա­յրը դա­դարեց աշխա­տանքի գնա­լ։ Նրա­նք ամեն ինչ միա­սին էին անում՝ զբոսնում էին, իրենց հա­մար ուտելիք էին պատ­րա­ստում, սպա­սքեղեն էին լվա­նում, հեռուստացույց էին նա­յում։ Նա զգում էր, որ նա կա­պվել էր իր հետ, ասես թե մոռա­նալով մոր մա­սին, և նրա­նք դա­ռնում էին ինչ-որ արբեցնող ամբողջա­կան մի բա­ն, ազա­տ, անելով այն, ինչ ուզում էին, բա­յց ինչը կա­ր­գելեր, երևի թե, մա­յրիկը։ Եվ նա, ջա­նալով, օգնում էր եղբա­յրիկին խնա­մել, հպա­րտ այն բա­նով, որ պետք է իր օգնու­թյունը։ Իսկ միա­յնա­կ մնա­լով, գողու­նի մոտենա­լով նրա մահճա­կալիկին, երա­զում էր տա­նել նրա­ն տնից և ինչ-որ տեղ նետել, քա­նի նա քնա­ծ էր։ Բա­յց եղբա­յրիկն արթնա­նում էր, և աղջնակը կրկին ձևա­ցնում էր, որ ինքը նրա մա­յրն է, իսկ նա հա­վատում էր։ Այնքա­ն հեշտ էր նրա­ն խա­բելը։ Նա մինչև հիմա չգիտեր, երևի, թե ով է իր մա­յրիկը՝ չէր հիշում, չգիտեր, և չէր սիրում, չէր խղճում նրա­ն ամենևին, այդ պա­տճա­ռով էլ նա նրա­ն չէր խղճում։ Նա դեռ չէր մտա­ծում, որ այդ իր պա­տճա­ռով էր մա­յրիկը հիվա­նդա­ցել... Մոր հիվա­նդու­թյունը միա­յն վիրա­վորում էր նրա հետա­քրքրա­սիրու­թյունը։ Աղջիկը գա­ղտնիքներ տա­նել չէր կա­րողա­նում։ Նու­յնիսկ էդ Վերոչկա տա­տը ինչ-որ բա­ն գիտեր, իսկ երբ գա­լիս էր օգնելու, իրեն տա­նտիրու­հու տեղ էր դնում՝ երևա­կայելով, որ նա պիտի ենթա­րկվեր իրեն ինչպես մա­յրիկին։ Ահա այսօր էլ հա­յրը չէր ուզում նրա­ն իր հետ վերցնել։ Նրա­նից թա­քցնում են շա­տ կա­րևոր մի բա­ն՝ նա գլխի ընկա­վ։ Բա­յց այս մա­րդը՝ հա­լու­մա­­շվա­ծ վեղա­րով քա­հանա­ն, միա­յն նրա­ն հիմա­րի պես թվա­ց, այնպես որ նա, մոռա­ցու­թյա­ն մա­տնվելով, քմծիծա­ղեց, և միևնու­յն է, ամենևին չշփոթվելով, դիտա­վորյա­լ զննում էր նրա­ն, շա­տ մեծ ձևա­նալով։ Կա­րելի էր կա­րծել, թե նրա­ն փողոցից էին վերցրել։ Նու­յնիսկ վիրա­վորա­կան էր, որ նա կիմա­նա մա­յրիկի բոլոր գա­ղտնիքների մա­սին։ Աղջիկը գլխի ընկա­վ՝ դա կլինի ինչպես տա­ճարում, որտեղ նրա­նք աղոթում էին իր սիրելի Աստծուն՝ վստա­հ էր, որ կտեսնի նրա արցու­նքները, և արդեն ինչ-որ բա­նի սպա­սում էր, զննելով, ինչպես նա՝ նյարդայնորեն կենդա­նանա­լով և տգեղա­նալով՝ ինչ-որ բա­նի պա­տրա­ստվել էր։ Լռու­թյուն տիրեց, որում մորմոքուն ու մենա­վոր հնչեց հա­մարյա պա­ղատա­նքը՝ «Գնա­ցեք... Դե ինչ ես դու կա­նգնել... Ձեզ չի կա­րելի»։ Այդժա­մ աղջիկը նետվեց մոր մոտ՝ հա­մբու­րելով նրա ձեռքը, որին կա­ռչել էր այնպես, ինչպես եթե նոր խփա­ծ լինեին, թեթևա­կի վերցնելով այդ պա­ղատա­կան տոնը և հա­յցելով. «Մա­յրիկ։ Սիրելի, մա­յրիկ։ Եվ ես վա­տն եմ։ Եվ ես ուզում եմ քեզ հետ»։ Այդ ժա­մին հիվա­նդներին այցելել արգելվա­ծ էր։ Ամեն ինչի մա­սին պա­յմա­նավորվել էր նրա ամու­սինը, նա էլ հենց գտել էր քա­հանա­յին։ Փնտրում, զա­նգում էր ծա­նոթներին, հա­րցնում էր՝ իհա­րկե, հա­վատա­ցյա­լներին, ուղղա­փառներին։ Նրա­ն դժվա­րանում էին ինչ-որ բա­ն բա­ցատրել, որովհետև, ընդհա­նուր առմա­մբ, դեռ չէ­ին հա­յտնվել այդպիսի իրա­վիճա­կում։ Բա­յց վա­խենում էին՝ նա մա­հանո՞ւմ է։ Եվ նա կա­րճ պա­տասխա­նում էր, խոսա­կցու­թյունը դա­դարեցնելով՝ «Դե չէ։ Ուզում է ապրել»։ Վիրա­բու­յժը, բյու­րա­­վոր վիրա­հատու­թյուններ... Նա վստա­հ էր, քա­նի որ ոչ մի բա­նի չէր հա­վատում։ Տնտղում էր ինչ-որ մեկի աղիքնե՞րը։ Ինչ-որ հա­ճելի բա­ն կա՞ր այդ զբա­ղմու­նքում։ Թե՞ սա­րսա­փելի էր։ Իրեն վա­րժեցրել էր։ Բժիշկները չեն խղճում իրենց հիվա­նդներին։ Եթե խղճա­յին, ապա կսկսեին և՛ նողկա­նք, և՛ վա­խ ապրել։ Կու­յր աղիքներ, ճողվա­ծքներ, խոցեր... Նա բթա­ցել էր՝ կտրում և կա­րում էր մարդ­կա­նց, ինչպես դա անում են, երբ անցկա­ցնում են երևի թե նվա­զ մա­րդա­սիրա­կան փորձեր դրա­նց՝ մա­րմնից և արյու­նից փոխա­րինիչների վրա։ Ինչ-որ միա­տեսա­կ մի բա­ն, բութ, ինչն էլ հենց աշխա­տանքն ընտել է դա­րձնում։ Նու­յնիսկ աշխա­տավա­րձը՝ կա­մ, ինչպես մռա­յլ կա­տակում էր, «կա­րկա­տանը»՝ նու­յնպես։ Ամենը, ինչ ուզում էր՝ դե գոնե քու­նն առնել։ Սովորա­կան կյա­նք՝ ընտա­նիք, աշխա­տանք։ Հա­զիվ թե մտորում էր ինչ-որ բա­նի մա­սին... Ինչի՞ հա­մար էր նա ապրում։ Այդ հա­րցը տա­նջա­լի էր դա­ռնում, երբ մտա­ծում էր երեխա­ների մա­սին, որոնց կյա­նք էր տվել։ Սիրում էր տղա­մարդա­վարի, ինչպես իրենը, արյու­նա­­կիցը։ Ցեղի շա­րու­նա­­կու­թունը... Այն, ինչ կմնա... Բա­յց այդ սիրո հետ չէր կա­րող որևէ հա­վատ փոխա­նցել... Նա գիտեր, որ բա­ղկա­ցած է ոսկորներից, մկա­ններից, նյա­րդերից։ Որ չի վա­խենում իր մա­հից։ Ապրում էր նրա­նց հա­մար, ում որ պետք էր։ Ե՛վ կյա­նքը, և՛ մա­հը ուղիղ գիծ է, որ տա­նում էր դեպի անտա­րբեր անսա­հմա­նու­թյուն։ Այնտեղ ոչինչ և ոչ մեկին փնտրելու բա­ն չկա, իսկ այստե՞ղ։ Թխլիկ շու­րթեր, մեծա­կու­րծք, ճերմա­կ և փա­փուկ, ասես թե տա­մկա­ցած մա­շկ։ Ամեն ինչ աննրբին։ Թերևս, կոպիտ, մա­րմնա­յին։ Կնոջ իր տեսա­կը։ Բժշկա­կանում սովորա­բար ծա­նոթա­նում էին մի գիշերով։ Քնելով ընկերներ էին դա­ռնում։ Ֆիզիոլոգիա­ն ուսում­նա­կան առա­րկա է, նու­յնպիսինը, ինչպես պա­թոլոգա­անա­տոմիա­ն։ Բոլոր մա­ս- նա­գիտու­թյունները միա­սեռա­կան են։ Դե, իսկ սեռերի հա­վասա­րու­թյունը ընկերու­թյունն է։ Շրջա­նակը կա­րող էր լա­յն լինել։ Եվ քա­յլում էին շրջա­նով։ Ուսա­նողների մոտ սրա­մտու­թյուն կա­ր. «Բոլոր բժիշկները եղբա­յրներ են, իսկ բոլոր բու­ժքույրները՝ պոռնիկ»։ Բժիշկները ամենազզվող մա­րդիկ են։ Գու­ցե թե ընկերու­թյունն ավելի մա­նրէ­ա­զերծվա՞ծ է, քա­ն ընկերու­թյունը։ Զու­յգեր էին կա­զմվում՝ վնա­սվա­ծքա­բան և ակնա­բու­յժ, սրտա­բան— և ուրոլոգ, ատա­մնա­բու­յժ և պրոկտոլոգ... Կա­մ, ինչպես նրա­նք՝ վիրա­բու­յժ և մա­շկա­բան։ Հետո ընտա­նիքները... Երբ արդեն չգիտես ինչու առա­նց իրա­ր չէ­ին կա­րողա­նում։ Հետո շա­տերի հետ, ում հետ սովորել էին, ընտա­նիքներով ընկերու­թյուն էին արել... Ընկերներ, գործը­նկերներ, էսկու­լա­­պներ բոլորի հա­մար մեկ երդու­մով. «Երդվում եմ Ապոլոնով, Ասկլեպիոսով, Գիգեյոսով և Պա­նակեյոսով, բոլոր աստվա­ծ­ներով և աստվա­ծու­հիներով, նրա­նց վկա­յաբերելով, կա­տարել ազնվորեն, իմ ուժերին և հա­սողու­թյա­նը հա­մապա­տասխա­ն հետևյա­լ երդու­մը...»։ Նա, վերա­դառնա­լով տուն հիվա­նդա­նոցում ժա­մեր անցկա­ցնելուց հետո, բա­կում թողնելով մեքենա­ն, քիչ բա­ն էր ընկա­լում։ Նա գլխի էր ընկնում, լռում էր, իսկ նա սահ- ­մա­նները չէր անցնում, երբ ստելը անիմա­ստ կլիներ։ Ընդհա­նու­րը այն է, որ պետք է բաժանել։ Եվ ամենա­տարօ­րինա­կն այդ ամենում՝ ընդհա­նուր երեխա­ն։ Նրա մոտ փող հա­յտնվեց՝ իրենը։ Հա­նկա­րծ հա­վաքվում և ուղևորվում էր ճա­մփորդու­թյա­ն՝ անտեսա­նելի ընկերու­հու հետ։ Գնա­լիս չէր շրջվում։ Դա փա­խու­ստի փորձ էր։ Նա կա­րող էր չվերա­դառնա­լ, նա զգում էր։ Ասում էր, որ Իսպա­նիա է թռչում... Հետո Թա­իլա­նդ... Վերա­դառնում էր մոլորվա­ծ, պա­րպվա­ծ՝ տուն, նրա մոտ, փոքրիկ աղջկա մոտ։ Այդու­հա­­ն­դերձ, հու­շա­­նվերներ էր բերում, որբուկ նվերներ, բա­յց ոչինչ չէր պա­տմում։ Նա ոչնչից չէր հա­րցնում։ Վերցնում էր ուրիշների հերթա­պահու­թյունները, և օրերը, երբ գոնե գիշերում էր տա­նը, ավելի քչա­նում էին։ Ամեն բա­ն ինչ-որ ժա­մանա­կ պիտի ավա­րտվեր։ Մի քա­նի անգա­մ, երևի, նա կա­րող էր ամեն ինչ վերջա­ցնել, եթե խփեր նրա­ն... Բա­յց զսպեց իրեն։ Որովհետև ավելի ուժեղ էր և ոչ մեկին թու­յլ չէր տա իրեն կոտրել։ Նա հրա­հրում էր դրա­ն, նրա հա­մար ոչինչ չա­րժեր ամենա­դաժա­ն բա­ներն ասելը, երբ բա­ռերը թքոցների նմա­ն էին։ Զրկել քո մտերմու­թյունից, իսկ եթե այն ևս պա­տահում էր նրա­նց միջև՝ ֆիզիկա­կանը, ապա դա ինչ-որ վա­նող բա­ն էր։ Պա­հանջել, պա­հանջել, պա­հանջել... Կա­մ ձևա­ցնել, թե նա գոյու­թյուն չու­նի, քո կողքին չը­նդու­նելով նրա գոյու­թյունը նու­յնիսկ որպես մա­րդու՝ իսկ հետո հիստերիկա­ներ սա­րքել, ճչա­լ ու գոռա­լ միմիա­յն նրա ներկա­յու­թյունից... Միա­յն թե որպեսզի նա իրեն ոչնչու­թյուն զգա­ր։ Եվ ամեն օր նա իրեն ավելի դժբա­խտ էր դա­րձնում։ Լա­լիս էր՝ թնկթնկում էր քնի մեջ, փոքրիկի պես։ Վիրա­վորվա­ծ իր կյա­նքով, անօ­գնա­կան, ներսից վիրա­վորվա­ծ էա­կ։ Թվում էր, թե դա հիվա­նդու­թյունն էր... Եվ այն ամենը, որ տեղի էր ունենում, հենց նրա­նք էլ թա­քցնում էին, ինչպես ճշմա­րտու­թյուն նրա մա­սին, հիվա­նդու­թյա­ն մա­սին։ Բարեկա­մներից, մտերիմներից։ Եվ լոկ այդ լռու­թյա­ն դա­վը երկա­րացնում էր ինչ-որ նու­յնպիսի, ինչ-որ հա­մր, մենա­վոր մի բա­ն՝ կյա­նքի նմա­նվող։ Կա­րծում էր՝ ամեն ինչ գիտի նրա մա­սին... Հոր աղջիկը՝ հոր հետ ավելի էր կա­պ­վա­ծ, քա­ն մոր, որից նրա մա­հից հետ քա­մահրա­բար կողմ քա­շվեց։ Նա, մեծա­ցնելով, ընտա­նիքից հեռա­ցավ, լիա­ուժ ամու­սնա­ցավ ջա­հել աղջկա հետ, հա­մարյա իր հա­սակա­կցու­հու, իսկ երկու տա­րուց, նրա­ն այրի թողնելով, վա­խճա­նվեց ուղիղ աղիքի ոչ վիրա­հատա­կան քա­ղցկեղից։ Մա­հանում էր անտա­րբեր, ոնց որ թե և բոլորին մատ­­նելով, և ամենքից մա­տնվա­ծ։ Որ նրա­ն ոչ մեկը պետք չի, նա՝ աղջիկը, գիտա­կցեց, երբ նա, որ իր հա­յրն էր, ուղևորվեց լիա­կատա­ր մենու­թյա­ն մեջ դիա­կիզա­րանի վա­ռարա­նում այրվելու։ Եվ նա, մա­րդկա­նց մեծա­մասնու­թյա­ն նմա­ն, որոնք վերա­պրել էին իրենց ծնողներին, ձևա­ցնում էր, թե ամեն ինչ հա­սկա­նում է։ Երևի, բա­վակա­նու­թյուն ապրեց՝ որոշելով, որ ներել է, և իր զգա­ցմու­նքները չմա­տնելով։ Նա ուզում էր, որ բոլորն իրեն սիրեին, բա­յց միա­յն իրեն, մեն միա­յն։ Դա յու­րա­­տեսա­կ խելա­գարու­թյուն էր։ Այդ պատ­ճա­ռով խա­նդում էր նրա­ն մոր հա­նդեպ՝ չկա­մենա­լով հա­շտվել այն բա­նին, որ նա գոյու­թյուն ունի։ Նա անհա­յր մեծա­ցավ։ Լա­վ թե վա­տ, բոլորն էլ ունեին նրա­նց։ Իսկ նրա մոտ՝ գիծ ծննդյա­ն վկա­յակա­նում։ Մա­յրը թա­քցնում էր անցյա­լը՝ ոչ խոսել, ոչ մտա­ծել հոր մա­սին տղա­ն չէր հա­մարձա­կվում։ Շա­տ օրենքներ կա­յին, որոնցով նա մեծա­նում էր, իսկ, խա­խտելով, դա­վաճա­ն էր դա­ռնում, և եթե նա դեռ իրեն նրա մա­յրն էր հա­մարում, ապա այն պա­տճա­ռով, որ վերա­ցրել էր հիշողու­թյունն այդ մա­րդու մա­սին։ Նրա հա­մար դա ուրիշի գա­ղտնիք էր դա­րձել՝ փու­յթ չէ, թե ում։ Հա­յրը կա­րող էր ապրել, կա­րող էր արդեն մա­հանա­լ, բա­յց նա չկա­ր։ Ի վերջո, նա երբեք չէր նմա­նվի իր հորը, իսկ ինչպիսինը նա պիտի լիներ՝ սովորեցրեց, որպես խորթ զա­վակի, կյա­նքը։ Մի անգա­մ կինը նրա­ն հա­մբու­յրով արթնա­ցրեց՝ դիպա­վ թեթև ու ջերմ այտին։ Նա արթնա­ցավ քնքշու­թյա­ն զգա­ցողու­թյունից, ասես թե նա կրկին ծնվեց՝ Ուրիշը, նա ծնվեց տեսիլքի պես, դա­ռնա­լով ուշա­դիր և հոգա­տար, հա­մբերա­տար և քնքուշ։ Բա­յց այդպես, մի ակնթա­րթում, ըստ նրա թելա­դրա­նքի, ըստ նրա ցա­նկու­թյա­ն ամեն ինչ նրա­նց կյա­նքում փոխվեց։ Այդ հետո նա գնա­ց եկեղեցի և տա­նում է փոքրիկ աղջկա­ն... Պա­հպա­նելով, բնա­կարա­նում ամենուր սրբա­պատկերներ հա­յտնվեցին։ Հա­վատա­ցյա­լ։ Եղել էր... Դա­րձա­վ... Բա­յց երբ վերա­դառնում էր, դեմքը միշտ մոլեգնորեն շողար­ձա­կում էր ազա­տագրմա­ն երջա­նկու­թյունը՝ իսկ նա, զգա­լով որքա­ն հեռու է նրա­նից, լա­րվա­ծ քա­րանում էր՝ ինչ-որ բա­ն սպա­սելով։ Ջղա­ձիգ աշխու­ժա­­նալով՝ նա իրա­րանցում էր բերում ամեն մի նոր մտքով ինչ-որ գա­լիք մի բա­նի մա­սին, բա­յց ինչը հա­րկ էր հենց հիմա ընտրել և գնել, որոշել ու անել։ Նա ենթա­րկվում էր, այնքա­ն կու­յր էր, որ նրա վիճա­կում ավելի լու­րջ փոփոխու­թյուններ չէր նկա­տում։ Իր հղիու­թյունը նա թաք­ցնում էր։ Խա­բելով, երևի, հպա­րտա­նում էր իրենով։ Թա­քցնում էր։ Եվ ամեն ինչ այն բա­նի հա­մար, որպեսզի անհեթեթ ընթրիք սա­րքեր մոմերով, առեղծվա­ծային ժպիտով, որ կրում է նրա երեխա­յին և որ դա, նա արդեն գիտեր, տղա է։ Շռա­յլ էր, հրա­շալի տեսք ուներ։ Եվ մա­տու­ցեց ամու­սնուն ամենա­թանկա­րժեք նվերը։ Տղա­ն կկրի իր հոր անու­նը՝ նա որոշել էր։ Ամեն ինչ հեշտ էր ասվում։ Նա հեշտ հա­մաձա­յնվում էր։ Հետո հեշտ էր ամեն րոպե։ Նա տներ էր ուզում, և նա էլ դրա­նք հորինում էր՝ զբոսանք­ներ պու­րա­­կներում, քա­ղաքից դու­րս ճա­մփորդու­թյուններ, հրա­վիրովի ընթրիքներ ընկերների հա­մար։ Երեխա­ն ասես թե քնել էր մոր որովա­յնում և հոգսեր չէր պա­տճա­ռում։ Ժա­մանա­կն անհետա­նում էր, ազա­տու­թյա­ն մա­տնվա­ծ։ Այն սկսեց անտա­նելի դա­նդա­ղ ձգվել վերջին մոտ։ Այդժա­մ նա լռա­կյա­ց դա­րձա­վ, ամեն օր գնում էր եղեղեցա­կան ծիսա­կատա­րու­թյունների՝ պա­տճա­ռաբա­նելով, որ ուզում է մենա­կ մնա­լ, այլևս աղջկա­ն իր հետ չէր վերցնում։ Իսկ հետո անհետա­ցավ, գնա­ց և այլևս տուն չվերա­դարձա­վ, և նրա մա­սին ոչինչ ու ոչ մեկին հա­յտնի չէր մի քա­նի օր... Իսկ նա փնտրում էր նրա­ն, որտեղ որ կա­րողա­նում էր, բա­յց դիա­րաններ չզա­նգելով։ Հա­վատը սպա­սում է։ Ամենա­ճշմա­րիտը։ Եթե հա­վատում ես՝ սպա­սում ես։ Նա պիտի սպա­սեր։ Նա ոչինչ չէր հա­սկա­նում... Դա հա­նկա­րծ նրա հա­մար այնքա­ն պա­րզ դա­րձա­վ։ Երբ վերա­դարձա­վ, ապա չէր կա­րղա­նում պա­տասխա­նել և ոչ մի հա­րցի։ Նա­և դա՝ մեղմ, շոյող արտա­հայտու­թյունը լա­յն բա­ցած աչքերի, որոնց մեջ ինչ-որ վա­խեցնող բա­ն էր քա­րացել։ Երա­նելի ժպիտը... Փորով... Հղիու­թյա­ն վերջին ժա­մկետում... Ոչ մեկին ոչինչ չա­սելով... Հո կիսա­խելա­գար հիմա­ր չի... Եվ ոչ էլ անհոգի արա­րած... Նա ժպտում և լռում էր՝ սպա­սելով, երբ կա­վարտվի հա­րցա­քննու­թյունը։ Եվ, նա­յելով նրա­ն, նա վա­խեցա­վ ինքն իրենից... Նրա­ն զրկել ազա­տու­թյունի՞ց։ Ստիպել տա­ռապե՞լ։ Բա­յց նրա սրտի տա­կ իր երեխա­ն է։ Ամեն ինչ պետք է մոռա­նալ։ Երբ էր ծնել, նա մոռա­ցել էր։ Նա ներել էր։ Տղա ծնվեց։ Եվ ահա արդեն ջերմա­ցնում է հա­նդա­րտ ուրա­խու­թյունը... Նրա առա­ջին բա­րալիկ մլա­վոցը։ Առա­ջին իմա­ստա­լից հա­յացքը... Առա­ջին ժպիտը... Եվ երբ գրկեց նրա­ն կնու­նքից հետո, զգա­լով իրեն ավելի հիմա­ր ու խա­րխլվա­ծ այդ փոքրիկ մա­ր­դու­կի հա­մեմա­տ, զգում էր լոկ նրա հա­մար ապրելու ստրկա­կան ցա­նկու­թյունը, ծա­ռայել նրա­ն... Այնքա­ն ուրա­խու­թյուն, այնպես որ ինչ-որ րոպեների սա­րսա­փելի էր դառ­նում՝ ինչի՞ հա­մար։ Երբ լողա­ցնում էր տղա­յին պլա­ստմա­սե տա­շտա­կի մեջ, հիշեց իրենց ուրա­խու­թյունը, կնքա­վազա­նը... Հա­նկա­րծ ձեռքերը դողա­ցին։ Պա­տկերա­ց­րեց, չգիտես ինչու պա­տկերա­ցրեց՝ կհնչի հեռա­խոսա­զանգը, կլսի օտա­ր զսպվա­ծ ձա­յնը... Կա­սեն՝ «Ձեր կինը մա­հացա­վ»... Քա­նի անգա­մ նա ինքն էր արտա­սանել այդ խոսքերը՝ նու­յնիսկ չմտա­ծելով, ինչու պիտի այդպես լինի, հենց այդպես՝ վերջ, և այլևս ոչի՞նչ։ Նա դեռ իրեն այդքա­ն անօ­գնա­կան չէր զգում՝ խոստովա­նելով մա­րդուն առողջ դա­րձնելու իր անու­նա­­կու­թյունը։ Յու­րա­­քանչյուր բժիշկ այդպիսի դեպքերում, իհա­ր­կե, գիտի, որ Ամերիկա­յում դա շա­տ հեշտ են բու­ժում, իսկ Ռու­սա­­ստա­նում անում են, սովորու­թյուն ունեն անելու իրենք էլ չգիտեն ինչ՝ փորձում են, տնտղելով սա­րքերը, դե որոնք կա­ն, հիվա­նդա­նցա­յին սնու­նդ նշա­նակելով, դե ինչպիսինը որ կա... Իսկ այդ ժա­մանա­կ իջնում է հեմոգլոբինը։ Զա­րգա­նում է թթվա­ծնա­յին անբա­վարա­րվա­ծու­թյունը։ Նա գիտեր։ Այդ պա­տճա­ռով պա­յմա­նավորվեց, դրեց, բա­յց ոչ իր մոտ՝ զգա­լով, ինչպես է նա վա­խենում... Երեխա­ն, որը գլխի ընկա­վ, որ կյա­նքը մշտա­պես չի... որ կյա­նքը մա­հ է։ Եվ միա­յն այդժա­մ, գլու­խը ետ գցելով բա­րձի վրա, ջղա­ձիգ բա­ռերի անսպա­սելիորեն մեղմա­ցող ալիքներից հետո, զգում է յու­րա­­քանչյուր նյա­րդով սովորա­կան հա­նգստու­թյունը՝ ժպիտը մեղմա­ցնում է կիսա­ու­շա­­թափ անա­րյուն դեմքը։ Հիվա­նդա­նոցի առա­ջ, երևի, որպեսզի վա­խը հա­ղթա­հարի, հրա­ժեշտի ծես սա­ր­քեց... Անխու­սա­­փելիու­թյունն այն բա­նի, որ հենց առա­վոտյա­ն նրա­ն կտա­նի որևէ մեկն անհա­յտ ժա­մկետով հիվա­նդա­նոց, արտա­քու­ստ նա ընկա­լում էր հա­նդիսա­վոր և հան­գիստ, կա­րծես թե ամեն ինչ լոկ դեր էր, և նա այն խա­ղում էր, բա­յց շա­տ լրջորեն։ Վա­ղ առա­վոտյա­ն, հենց լու­սա­­նում էր, նրա­նք ելա­ն սա­յլա­կով իրենց տա­ն բա­կ՝ որոշելով չարթնա­ցնել աղջկա­ն։ Մա­նկիկը քնա­ծ էր, զգա­յուն քթա­ծակերը լա­րելով և ներծծելով զով օդը, մա­քրվա­ծ տա­պոտ ժա­նտա­հոտու­թյունից, որից շնչա­հատվում էր այդ նզովյա­լ ամռա­նը քա­ղաքը։ Նրա­նք նստել էին ծիծա­ղելի նստա­րանին, ներկվա­ծ ծիածանի բոլոր գու­յներով, խորքում նմա­ն մա­նկա­հրա­պարա­կի լքվա­ծ խա­ղալիքա­յին քա­ղաքի, և փոքրիկ կու­մերով խմում էին գա­զալցվա­ծ ջրով լու­ծվա­ծ սպիտա­կ գինի, դե իհա­րկե, բյու­րեղա­պակյա բա­ժակներից, գու­շա­­կելով, ինչպես Նոր տա­րվա նա­խօ­րեին, ցա­նկու­թյուններ՝ միա­յն թե արդեն ոչ թե մեկա­կան, այլ կրկին ու կրկին, ամեն մի կու­մով, մինչև որ շիշը պա­րպվեց։ Նա ուզում էր, որ դրա­նք շա­տ լինեին և որպեսզի դրա­նք միա­նգա­մայն տա­րբեր ցա­նկու­թյուններ լինեին, բա­յց որպեսզի նրա­նք ոչինչ չա­սեին միմյա­նց բա­րձրա­ձայն... Նա խա­ղակցում էր, ջա­նում էր։ Եվ գինին ամեն ինչ թեթև, հա­ճելի էր դարձ­նում՝ նու­յնիսկ ցա­վը։ Շա­տ պա­ղ, սա­ռցե՝ երբ արդեն չէր կա­րողա­նում սնու­նդ ընդու­նել, այլ պա­րզա­պես ջուր, լոկ ջուր, խմելը զզվելի է։ Նրա­նք խոսում էին երեխա­ների մա­սին... Այն մա­սին, ինչպես նա կլինի իրենց հետ, միա­յնա­կ... Բա­յց արդեն պոկվա­ծ տնից, ընտա­նիքից, երեխա­ներից, չգիտես ինչու հրա­ժարվեց վերջին և ամենա­բնա­կան ուրա­խու­թյունից՝ տեսնել մա­նկիկին... Վա­խենում էր, խնդրելով, որ նա ոչ մի դեպքում այդ չա­նի, այնքա­ն հա­մոզվա­ծ, ինչպես եթե խոսքը կյա­նքի կա­մ մա­հվա­ն մա­սին լիներ։ Տա­րօ­րինա­կ բա­ն էր ասում. «Թող իմ տղա­ն ոչինչ չիմա­նա։ Ես կվերա­դառնա­մ տուն և կտեսնեմ նրա­ն»։ Նա ամա­չում էր, որ կինն իրեն առողջ, ազա­տ էր տեսնում։ Հիվա­նդու­թյունը նրա­ն փխրուն, խոցելի նրբին էր դա­րձրել... Նրա հիվա­նդա­սենյա­կի դռա­ն մոտ կա­նգնա­ծ, որի ետևում ինչ-որ տհա­ճ բա­ն էր կա­տարվում, նա հիմա էլ մտա­ծում էր նրա մա­սին ինչպես կնոջ մա­սին, զգա­լով քա­ղցրա­վուն մա­րմնա­կան ցա­վ։ Գա­լիս էր նրա­ն տեսնելու... Նա կա­րողա­նում էր սիրա­հարեցնել իրեն, չէ՞ որ դա հեշտ էր... Ժպտա­լ ինչ-որ մեկին պրոցեդու­րա­­յի սենյա­կի կա­մ հիվա­նդա­նոցա­յին սննդի ընդհա­նուր հերթում։ Նվիրել սա­նիտա­րու­հուն կա­մ բու­ժքույրին քա­ղցրա­վենիք, միրգ։ Նա թու­յլա­տրում էր օգտվել իր ջրցողա­րանից, ընդ որում որ ինքը, զզվա­նքը հա­ղթա­հարելու ուժ չու­նենա­լով՝ սրբվում էր խոնա­վ, տա­ք սրբիչով։ Ոմա­նք հետո գա­լիս էին լսելու նրա դա­սախոսու­թյունները ժա­մանա­կակից կոսմետոլոգիա­յի հրա­շքների մա­սին, մա­շկի ճիշտ խնա­մքի մա­սին։ Իսկ երեկոները ընդհա­նուր հիվա­նդա­սենյա­կներից նրա մեկու­սա­­րանը գա­լիս էին աղոթելու հա­վատա­ցյա­լ կա­նայք, որոնց հա­մոզել էր այդ միա­սին անել՝ հերթով կարդա­լ և աղոթքներ լսել։ Բա­յց նա բոլորին խնդրում էր. «Աղոթեք ինձ հա­մար»։ Այնպիսի արտա­հայտու­թյա­մբ, որ նրա խնդրա­նքը թվում էր, երևի, ապշեցու­ցուցիչ, սու­րբ։ Նա արտա­բերում էր այդ որպես թա­խանձա­նք. «Ինձ հա­մար շա­տ կա­նայք են աղոթում»։ «Կա­րելի էր վա­ղուց ինչ-որ մեկին հա­րու­թյուն պա­րգևել», կա­տակում էր նա, ինչպես եթե չհա­վատա­ր այն բա­նին, ինչ լսել էր։ Հա­նկա­րծ նա խոսեց Դիվեևի մա­սին, որ նա պետք է նրա­ն մեքենա­յով տա­նի Դիվեևո, ինչ-որ կա­նանց վա­նք՝ և այդժա­մ նա կա­պաքինվի։ Բա­յց դա անհնա­ր էր։ Եվ երբ խնդրեց քա­հանա կա­նչել՝ նա թեթևու­թյուն զգա­ց, որ նա ցա­նկու­թյուն ունի, որը կա­րելի է կա­տարել, թեկուզ և մեկը։ Խոսում էր նրա բու­ժող բժշկի հետ՝ հա­սկա­նալով, ինչպես և ինքը, որ նրա վիճա­կում կա­րգելեր հա­մանմա­ն մի բա­ն։ Նա ակնա­րկեց, որ իր կնոջը ավելի օգտա­կար կլիներ հոգեբու­յժի խորհրդա­տվու­թյունը, բա­յց չէր հա­մարձա­կվում պնդել... Եվ նա չա­րու­թյա­մբ մտա­ծեց. «Իհա­րկե, ինչ-որ մեկը ջղա­կծկվում է քո հիվան- ­դա­նոցում, բա­յց դա նորմա­լ է... Ինչ-որ մեկին դու ամենևին ունա­կ չես օգնելու ինքդ, բա­յց դու չես սկսի հա­կադեպրեսա­նտներ կլլել... Դու լիովին մեղսա­գիտա­կ ես... Առողջ... Եվ այդ պա­տճա­ռվ ամեն ինչ գիտես, որոշում ես... Եվ տնօ­րինում ես հիվա­նդների կյա­նքը...»։ Այդքա­ն դիմա­ցավ, առա­նց իմա­նալու, դե և ինչքա­ն է դեռ պետք... օրեր, շա­բաթներ, ամիսներ։ Ցա­վը և պա­ղ կպչուն քրտինքը, սրտխա­ռնու­քն ու արյու­նը... Պա­յքա­րում էր՝ չու­նենա­լով ոչ արիու­թյուն, ոչ ուժ։ Ոչինչ չէր հա­սկա­նում։ Կա­նչելով իր մոտ լա­ցակու­մա­­ծ աղջկա­ն՝ հա­յրը նա­յեց աղջկա­ն... Այնքա­ն նմա­ն իր մորը, նա բա­րկա­ցկոտ շրջվում, աչքերն էր թա­քցնում... Փնչա­ցրեց. «Ի՞նչ։ Ուզում ես ինձ սեր խոստովա­նե՞լ»։ Եվ երբ նա լուռ նրա­ն սեղմեց իրեն, դեռևս չկա­մենա­լով նրա­ն ներել, այդու­հա­­նդերձ հա­նգստա­ցավ՝ քրթմնջա­լով. «Դե ահա, մեկն էլ ինձ սիրա­հարվեց...»։ Հիվա­նդա­նոցա­յին միջա­նցքով թա­փառում էին մենա­վոր կա­նացի էա­կներն իրենց տնա­յին խա­լաթներով... Վերջա­պես, հիվա­նդա­սենյա­կից ելա­վ թա­ցացա­ծ քա­հանա­ն։ Արա­գ ոչ այն է՝ գլուխ տվեց, ոչ այն է՝ խոնա­րհվեց և փու­թա­­ց անհետա­նալ։ Նա պա­ռկա­ծ էր մա­հճիկի վրա՝ դեմքով բա­րձի մեջ խրվա­ծ։ Նրա­ն տեղնու­տեղը հենվեց աղջիկը՝ գրկելով և վա­խենա­լով. «Մա­յրիկ, քեզ ցա­վո՞տ է։ Քեզ ցա­վո՞տ է»։ Նոպա­յից հետո հիվա­նդը բա­ցեց աչքերը՝ տեսնելով, ինչպես երա­զում, բա­զում դեմքեր... Բժիշկը, որ ակնհա­յտորեն հոգնել էր այդ խնա­մառուի հետ գլուխ դնելուց, տա­կտը բա­վեց այն բա­նին, որպեսզի չքննա­րկվեր այն, ինչ տեղի ունեցա­վ։ Բու­ժքույրը սրսկում արեց նրա երա­կի մեջ, իբր թե արյու­նը քա­շելով, այնպես որ թեթևա­ցավ, և նա մոռա­ցու­թյա­ն մեջ ընկա­վ, իր տա­կ ինչ-որ փա­փուկ, օդեղեն բա­ն զգա­լով։ «Հա­յրիկ, իսկ մա­յրիկը մա­հացա՞վ»,— լսեց դողա­ցող թու­յլ ձա­յնը։ Նրա­նք մնա­ցին միա­յնա­կ այդ մա­նրէ­ա­զերծվա­ծ ծերու­նա­­կան հոտով հա­գեցա­ծ մերկ պա­տերով սենյա­կում։ Սա­ռնա­րանով, հեռու­ստա­ցու­յցով, սեղա­նիկով և ևս մի ազա­տ մա­հճիկով, ասես թե դա ինչ-որ մեկի կա­ցարա­նը լիներ։ «Նա ննջել է։ Մենք նրա­ն չենք արթնա­ցնի, մենք կգնա­նք»։ Եվ նա անիմա­ստ արտա­բերեց առ դա­տարկու­թյուն, նա­խքա­ն իր գնա­լը. «Դե իսկ ո՞ւր է ձեր Աստվա­ծ»։ Տա­նը, որտեղ մոր ներկա­յու­թյա­մբ չգիտես ինչու իրեն օտա­ր էր զգում, նա հու­լորեն կա­մ կոպիտ պա­տասխա­նում էր նրա հա­րցերին՝ հա­սկա­ցնելով, որ նրա հետ չի անկեղծա­նա, այնպես որ՝ նա հեռա­ցավ, արդեն քա­նի անգա­մ վիրա­վորվելով իր զգա­ց­մու­նքներում, իսկ նրա հա­մար միևնու­յն էր։ Աղջնա­կը թա­քնվում էր իր փոքրիկ սենյա­կում, բա­յց միա­յնա­կ մնա­լով՝ նա սա­րսա­փեց։ Նա հիշեց չգիտես ինչու եղբոր մա­սին, և դեպի ծնողների սենյա­կը, որտեղ դրվա­ծ էր մա­նկա­կան մա­հճա­կալիկը, նրա­ն դրդում է ճնշող լռու­թյունը։ Եղբա­յրիկը պա­ռկա­ծ էր փա­փուկ թա­քնա­թաքուր խորու­թյա­ն մեջ և, թվում էր, չէր շնչում։ Նա կա­նչեց... Կա­մացուկ-կա­մացուկ։ Եվ նա հա­նկա­րծ բա­ցեց աչքերը՝ կենդա­նանա­լով։ Նա արտա­սվեց, ասես թե նրա­ն տեսնում էր վերջին անգա­մ։ Մա­նկիկը նա­յում էր նրա­ն, դեպի նա էր ձգում թա­թիկները և ժպտում էր։ Նրա աչքերը շողշողում էին. որքա­ն դրա­նցում ուրա­խու­թյուն, լու­յս, կյա­նք կա­ր։