Чапаев ва Бўшлиқ
(романдан парча)
Мария ўзини галереясининг узун зали бўйлаб кетаётгандек ҳис қилди — вақт ўтган сари дунёни қоплаган зулматдан чиқиб келаётган муҳит қисмлари эскирган ангори билан чинакам замонавий санъат намуналарига ўхшарди. Уни «валюта айирбошлаш» ёзувли тахтачалар, пичоқда кесилган скамейкалар ва бир талай бўшаган, ёшларнинг катта қисмига манзур келганидан далолат бераётган пиво бутилкалари кутиб олди.
Тутун орасидан автомат кўтарган безовта одамлар чиқиб келишди ва яна унинг қаърига кириб кетишди. Улар Марияни кўрмагандек ўтиб кетишди, у ҳам шундай муносабат билдирди. Уларсиз ҳам Марияни эслайдиганлар ва ўйлайдиганлар кўп эди. Улар қанча эди, миллионми, балки ўн миллиондир — Марияаниқ билмасди, лекин шунга ишонардики, агар тақдир унга топширган барча юраклар бирга урса, бу овоз дарё бўйидаги кар қилувчи шовқинлардан анча баландроқ бўлади.
Мария аланглади ва гап нимадалигини англашга уриниб, чақноқ кўзларини қисди.
Шу яқин атрофда — туман сабаб айнан қаердалиги ноаниқ — ўқтин-ўқтин ҳайқириқ эшитиларди, унга итларнинг ҳуриши ва стадиондаги голдан кейинги қичқириқларга ўхшаш овоздан иборат шовқин жўр бўларди. Мария нима деб ўйлашниям билмасди — дарё бўйида кино олишаётганмикин ё янгича руслар йиғилиб, ораларида ким зўрлигини аниқлашаётганмикин. «Тезроқ тугата қолишсайди, — ўйлади у хўрсиниб, — акс ҳолда яна ёш ва чиройли болалар асфальтга йиқилиб, уни юрак қонига бўяйди.
Мария қандай қилиб ҳаётнинг залварли юкини осмон ва қуёшни тўсган қора тутун булутлари орасида, Худо билади нега, айланиб юрганлар учун енгиллаштириш ҳақида ўйланиб қолди. Унинг хаёлига ёрқин, тиниқ, содда тасвирлар келди — мана у, шундай вазиятлар учун тайёрланган одми кўйлакда, оддийгина уйга кирмоқда. Мана уй эгалари — столда ўтирибдилар, самовар узра унга меҳр билан боқмоқдалар. У биладики, ҳеч нарса дейиш шартмас, шунчаки уларнинг қаршисида ўтириб, мулойим қараш ва иложи борича камераларга эътибор бермаслик керак. Ёки бундай: касалхона палатаси, бинтлар ўралиб, ноқулай койкаларда ётган беморлар, деворнинг кўринарли жойида эса унинг сурати — унга тикиладилар ва бир лаҳзага оғриқларни унутадилар...
Буларнинг ҳаммаси ажойиб, лекин у буларнинг етарли эмаслигини тушунди — йўқ, дунёга қудратли ва енгилмас, ёвузликка қарши туришга қодир куч керак. Бироқ ундай кучни қаердан олади? У қандай куч бўлиши керак? Мария жавоб беролмас, лекин айнан шунинг учун у ҳозир бу азобда қолган шаҳардаги соҳилда юрганлигини ҳис қиларди.
Шамолнинг ёлғиз эпкини уни чулғган туманни ҳайдади ва Марияга қуёш нури тушди. У нурга кафтини тутди ва бирдан жавобларини қаердан қидириш кераклигини тушунди — албатта, уни бу ерга чорлаган ва шу туманли қирғоқда юришга мажбур қилганларнинг қалби ва онгидан. Кўз олдида миллионлаб телевизорга тикилганларнинг онгларидан бино бўлмиш уммон турарди.
Бу уммондан аввалига ҳеч қандай фойда берадиган нарса топилмади. Йўқ, албатта, бу уммон қаърида забт этувчи куч ётарди ва кўп ҳолларда — умумий қиёфа деярли бир хил шаклланган: ихчам бош ва кенг елкали ёш йигит, қўш тугмали малинаранг пиджакда, қимматбаҳо узун машина олдида оёқларини кериб турибди.
Автомобиль жуда ноаниқ, гўё ҳавога сочилиб кетгандек эди, чунки ҳамма унинг ўрнига турли моделларни қўйиб тасаввур қилганди. Йигитнинг юзи ҳам шундай, хаёлий эди, фақат типратиканни эслатувчи каштанранг жингалак сочи нисбатан аниқроқ кўринарди. Ҳар ҳолда пиджак жуда аниқ чиқди, сал ҳаракат қилса, тилла тугмалардаги ёзувни ҳам ўқиш мумкин эди. Лекин Мария бундай қилгани йўқ. Гап бу тугмачаларда нима ёзилганлигида эмас, балки бу ғолиб кучни қанақасига унинг мулойим меҳри билан бирлаштиришда эди.
Мария тўхтаб, чўян панжараларни ажратган гранит тагликлардан бирига ўтирди. Яна жавобни ишонган қалблардан қидириш зарур эди, лекин бу сафар, Мария билардики, умумийлашган фикрлар тўғри келмасди. Керакли нарса...
«У ерда камида битта ақлли аёл бордир», — ўйлади у.
Кўп ўтмай, шундай аёл топилди. Мария унинг кимлигини ҳам, исмини ҳам, ҳатто қандай кўринишини ҳам билмасди — баланд китоб жавонлари, қоғозларга тўлган столдаги ёзув машинкаси ва унинг тепасидаги қайрилма мўйловли хўмрайган эркак тасвири кўз олдидан лип этиб ўтди — бу тасвирлар узуқ-юлуқ, қийшайган ва оқ-қора эди, гўё Мария буларни хонанинг нариги бошида турган, сигарета қутисидек келадиган, ўта эски телевизорда кўргандек бўлди. Бироқ бу тасвирлар шунчалик тез йўқолдики, Мария уларни таҳлил қилолмади, кейин бу тасаввурлар ўрнини фикрлар эгаллади.
Мария ушбу фикрлар гирдобидан деярли ҳеч нарсани тушунмади; устига-устак, бу гирдоб қандайдир ёқимсиз ва маъюс бўлиб, шкафдан эски нарса тушиб кетганда кўтариладиган чангни эслатарди. Мария бу фикрларни ниҳоятда ифлосланган ва соғлом ақлдан бўлмаган деб топди ва ҳаммаси тугаганида ўзида ажиб енгиллик ҳис қилди. Қиз қалбининг пушти кенгликларида қолган хотира бир неча сўздан иборат эди. Мана ўша сўзлар — «гўзал хоним» (бунда гап кимга қаратилганлиги аниқ), «нотаниш қиз» (бу ҳам), кейин «Куёв» сўзи милтиллади (негадир бош ҳарф билан), кейин «Меҳмон» сўзи (яна бош ҳарф билан), кейин «алкимёвий никоҳ», деган тушунарсиз жумла кўринди, унинг ортидан — қоп-қора нимадир: «дам олиш беҳуда, дарозани қоқаман». Ўйлар шу ерда тугади, сўнг анави жазавали, бурнининг остида мўйлов эмас соқол ўстирган одамнинг сурати яна чиқди.
У саросимада атрофга аланглади. Атрофни ҳануз тутун қоплаган. Мария шу атрофда тақиллатиш керак бўлган дарвоза бормикин деб қўрқа-писа бир неча қадам ташлади. Зулмат уни ҳар тарафдан қуршаб олди, у қўрқиб, сал ёруғроқ бўлган қирғоққа қараб сакради.
«Тақиллатдим дейлик, — ўйлади у, — ким ҳам очарди?»
Орқадан машина моторининг овози эшитилди. Мария қирғоқ панжарасига ёпишиб олди ва қўрққанча тумандан нима чиқишини кутди. Бир неча сониядан сўнг унинг ёнидан узун қора машина, ленталар тақилган «Чайка» секин сузиб ўтди — бу, у пайқагандек, тўй аробаси эди. Машина жим ўтирган одамлар билан тўла эди; ойналаридан автомат стволлари чиқиб турар, томида бири катта, бири кичик иккита сариқ узук ялтирарди.
Мария «Чайкани» кузатаркан, ўз бошига бир урди. Ана энди у тушунди. Ҳа. Худди шундай. Бирлашган узуклар, Куёв, Меҳмон, Ҳомий. Алкимёвий никоҳ —ҳа, бу нималига тушунарсиз— алкимёвий, лекин, бир нарса бўлса, унинг яхши адвокатлари бор. Мария бошини тебратиб, кулиб қўйди. Нега у шунча пайтдан бери шу оддий, энг муҳим нарсани кўра олмади? Нимани ўйлади ўзи?
У атрофга қараб, шарқ ва ғарбни ажратиб олди ва қўлини ғарб томон узатди (номаълум усулда билдики, Куёв ўша ердан келади).
— Келақол! — ибодат қилгандек пичирлади ва шу ондаёқ қандайдир янги мавжудотнинг пайдо бўлганлигини ҳис қилди.
Энди учрашувни кутиш қолганди, холос. У олдинга югурди, югураркан, Куёв билан орасидаги масофа қисқариб бораётганини қувонч-ла ҳис қилди. Мария билади — у ҳам қиз билан кўришиш учун айни шу соҳил томон келмоқда, фақат шошмаяпти, чунки у табиатан шошқалоқ эмас.
Йўқ жойдан чиқиб келган оқова сув люкидан мўжизавий равишда сакраб ўтган Мария қадамини секинлатди ва чўнтакларини ҳаяжонланиб титкилай бошлади. Унинг на кўзгуси, на пардоз сумкаси йўқлиги ёдига тушди. Уни бир лаҳзада умидсизлик чулғаб олди, ҳатто йўлда аксини кўриб олиши мумкин бўлган кўлмак бор-йўқлигини эслашга тушди, лекин бу ҳис қандай тез келган бўлса, шундай тез йўқолди — Мария Куёвга қандай истаса, шундай кўринишини эслади.
У бир муддат ўйланиб қолди. У жуда ёш қизни кўришини хоҳлади Мария, сочлари икки ўрилган, юзлари сепкилли ва... ва... Қандайдир миттигина ёқимли деталь етишмаётганди — зирак тақсинми? Бейсбол кепкасими? Вақт жуда оз қолди, сўнгги лаҳзада Мария ўзига ол ёноқларига уланиб кетгандек кўринадиган ёрқин пушти қулоқчинлар танлади. Кейин у бошини кўтариб, олдинга қарай бошлади.
Тўғрида, қуюқ туман қаърида темир нимадир лип этди-ю, яна йўқолди. Кейин бироз яқинроқда яна бир ёниб-ўчди. Бирдан шамол эсиб, туманни тарқатди ва Мария уни шошмасдан қидираётган баланд бўйли, ялтироқ жисмни кўрди. Ё унга шундай туюлдимикин, қисқаси, у бу мавжудотнинг ҳар қадамидан ер бир зириллаётганини ҳис қилди. Темир одам ундан анча баланд бўлиб, унинг чиройли ва лоқайд юзида ҳислардан асар йўқ эди. Мария қўрқиб орқага тисланди-ю, шу орада очиқ люк борлигини эслаб тўхтади. Бироқ кўзларини ўзи томон бало-қазодек яқинлашиб келаётган гавдадан узолмади.
У энди бақираман деб турганда, темир одамнинг қиёфаси ҳайратланарли равишда ўзгара бошлади. Аввалига унинг ялтироқ сонларида йўл-йўл эркаклар ички кийими ва оқ майка пайдо бўлди, кейин танасини қуёшда тобланган инсон териси қоплади ва дарров канарейка шим, йўл-йўл бўйинбоғли кўйлак ва тилла тугмалар қадалган қўш тугмали малинаранг пиджакдан иборат гўзалликка бурканди. Мария ва ниҳоят тинчланди. Бироқ бу пиджак унинг кўзларини узоқ қувнатиб турмади — узун кулранг плаш остида кўринмай қолди. Меҳмоннинг оёғида қора туфли, юзида қора ялтироқ кўзойнак пайдо бўлди. Куёвнинг сочлари қўнғир кирпи тусини олди, юзини эса Мария қувончдан питирлаган қалби билан таниди, бошқаси бўлиши мумкин ҳам эмас — Арнольд Шварценеггер.
У қизнинг қаршисида турар ва қора квадрат кўзойнаклари орқали уни жим, лабларида билинар-билинмас табассум билан кузатарди. Мария ўз аксини унинг кўзойнагида кўриб, қулоқчинларини тузатди.
— О, Мария хоним, — секингина деди Шварценеггер.
У ифодасиз, дағал, лекин ёқимли овозда гапирарди.
— Йўқ, азизим, — деди Мария, сирли жилмайганча қўлларини кўкси олдида қовуштириб, — шунчаки Мария.
— Шунчаки Мария, — қайтарди Шварценеггер.
— Ҳа, —деди Мария. —Сен Арнольдмисан?
— Sure, — деди Шварценеггер.
Мария нимадир демоқчи бўлиб, оғзини очди, лекин ҳеч нарса деёлмаслиги маълум бўлди. Шварценеггер ҳануз унга жим, кулиб қараб турарди. Мария қизариб, кўзларини ерга тикди, шунда Шварценеггер мулойим ва айни пайтда ўта кучли ҳаракат билан уни ўгирди-да, ўзи билан бошлаб кетди. Мария унинг кўзларига қараб, боягидек аҳмоқона, сирли табассум қилди. Шварценеггер қўлини унинг елкасига қўйди. Мария қўлнинг залваридан мункиб кетди, шу пайт қўққисдан хаёлига шанбаликда ёғоч ташиётган Лениннинг сурати келди. Ленин елкасида ёғочнинг бир учинигина тутиб турарди, эҳтимол бу ёғоч ҳам эмас, Ленин чорасиз табассум билан боқишдан ўзга иложи қолмаган қандайдир қудратли жонзотнинг қўлимикан, дея хаёл қилди Мария Шварценеггерга тикиларкан. Кейинги сонияда Мария умуман бўлмағур нарсаларни ўйлаётганини тушуниб етди ва бу хаёлларни миясидан қувди.
Шварценеггер юзини у томон бурди.
— Кўзларинг Айвазовскийнинг суратини эслатади, — ўша оҳангда деди у.
Мария ҳайратдан сакраб тушди. У бундай сўзларни кутмаган эди ва, афтидан, Шварценеггер буни дарров тушунди. Ундан сўнг ғаройиб ҳодиса содир бўлди (балки ҳеч нарса бўлмагандир-у, унга шундай туйилгандир) —Шварценеггернинг қора кўзойнагида сезилар-сезилмас қизил ҳарфлар югуриш йўлакчасидан ўтгандек липиллаб ўтди, яна унинг бошида нимадир секингина қитирлади, гўё унинг бошида компьютер қаттиқ диски ёқилди. Мария қўрқиб кетди, лекин сал ўтмай Шварценеггер ҳам ўзи каби, айни пайтда у ҳақида ўйлаётган русларнинг тасаввурларидан тўқилган хаёлий мавжудот эканлигини, унинг тўғрисида ҳаммада ҳар хил фикрлар бўлиши мумкинлигини эслади.
Шварценеггер бўш қўлини тўғрига узатиб, бармоқларини ўйнатганча, муносиб сўзларни қидирди.
— Йўқ, —деди у ниҳоят, — булар кўз эмас, марваридлар!
Мария уни маҳкам ушлаб, қатъият билан бошдан-оёқ тикилди. Шварценеггер Мария кўзойнагининг тагига мўраламаслиги учун иягини бўйнига тортди.
— Бу ер тутаб ётибди, — деди у, — нега ўзи бу соҳил бўйлаб кетяпмиз?
— Билмадим, — жавоб берди Мария.
Шварценеггер ўгирилиб, уни панжарадан узоққа, нақ тутун қаърига бошлаб кетди. Бир неча қадам босгач, Марич қўрқа бошлади, чунки тутун шунчалик қуюқлашдики, умуман ҳеч нарса, ҳатто Шварценеггер ҳам кўринмай қолди, фақатгина қизнинг елкасида турган қўлини пайқаш мумкин эди, холос.
— Шунча тутун қаёқдан келди? — сўради Мария. — Ҳеч нима ёнмаяпти-ку.
— Си-эн-эн, — жавоб берди Шварценеггер.
— Нима, улар ниманидир ёқишяптими?
— Йўқ, — деди Шварценеггер. — Кўрсатишяпти.
Аҳа, фаҳмлади Мария, у ва Шварценеггер ҳақида ўйлаётган кимдир ҳозир Си-эн-энни кўриб ўтирибди, Си-эн-эн бўлса қандайдир тутунни кўрсатяпти. Лекин яна қанча бўларкин, қизиқ.
— Ҳеч қиси йўқ, — деди кўринмаётган Шварценеггер. — Яқинда тугайди.
Бироқ тутун тарқалмади, улар эса қирғоқдан тобора узоқлашиб боришарди. Мариянинг хаёлига бир неча дақиқадан кейин қараса, ёнида Шварценеггер эмас, бошқа кимдир, дейлик, шанбалик куни Ленинни қучоқлаган нусха турибди, деб ўйлади. Бу хаёл уни шундай қўрқитдики, у ўзидан-ўзи қулоқчинни тўғрилаб, мусиқа қўйди. Мусиқа қандайдир ғалатива узуқ-юлуқ эди: гоҳ гитара ва сурнай севги ҳақида майин куйларди, гоҳ бўриникига ўхшаш электрон увиллаш эшитиларди. Аммо у барибир узоқдаги портлашлар ва тушунарсиз инсонлар шовқинидан яхшироқ эди.
Бирдан тутун ичидан қандайдир мавжудот учиб чиқиб, тўғри Марияга ташланди ва кўксидан қаттиқ итарди. Қичқириб юборган Мария қаршисида кийимлари абгор, қўлига автомат ушлаган нусхани кўрди. У Марияга қараб, гапга оғиз жуфтлади, лекин Шварценеггер қўлини қизнинг елкасидан олиб, эркакнинг бошидан тутди, уни сал қийшайтириб, яраланган танани кўздан нарироққа улоқтирди. Унинг қўли Мариянинг елкасига қайтди, қиз бўлса унинг метин танасига ёпишиб олди.
— Эҳ, эркаклар, эркаклар, — ёзғирди у.
Тутун оз-оздан тарқала бошлади. Мария яна Шварценеггернинг юзини, сал ўтиб очилишдан олдин оч кулранг ёпинчиқ билан беркитиб қўйилган ёдгорликни эслатадиган катта гавдасини кўра бошлади
— Арнольд, —сўради у, — қаёққа кетяпмиз?
— Билмайсанми? — деди Шварценеггер.
Мария қизариб, пастга қаради.
«Ўзи нима бу алкимёвий никоҳ деганлари? — ўйлади у. — Оғритмайдими? Хўш, кейин-чи? Ахир бу аввал ҳам бўлган-ку».
Қиз унга қаради ва ёноқларида машҳур кулгичларни пайқади — Шварценеггер жилмайиб турарди. Мария кўзларини юмди ва, ўз бахтидан сармаст, елкасидаги қўл бошлаган қўл уни йўналтирган томонга кетди.
Шварценеггер тўхтаганда, қиз атрофга қараб, тутун деярли қолмаганини кўрди. Улар нотаниш кўчада, гранит қопланган эски уйлар орасида туришарди. Кўча кимсасиз, фақат узоқда, тутунга тўла соҳил тарафда автомат билан қуролланган одамлар маъносиз бақиришарди. Шварценеггер ғайритабиий тарзда иккиланиб қолди, Марияга уни қандайдир шубҳалар кемираётгандек туюлди ва қўрқдики, бу шубҳалар қизга дахлдор.
«Тезда қандайдир ёқимли гап айтиш керак, — ўйлади у. — Лекин нима дейман? Майли, бу муҳим эмас».
— Биласанми, Арнольд, — сўзлади у йигитга суйкалиб, — бирдан... Билмадим, балки сенга аҳмоқона эшитилар... Ичимдагиларни самимий айтайми?
— Албатта, — деди Шварценеггер, қора ойнагини унга тўғирлаб.
— Ёнингдалигимда учиб кетгиларим келади! Осмон жуда яқиндек туюлади!
Шварценеггер бошини кўтариб, тепага қаради.
Тутун орасидан ростдан ҳам мовий само кўринарди — уни жуда яқин деб бўлмасди, лекин жуда узоқ дейиш ҳам хато эди.
«Эҳ, — ўйлади Мария, — нималар деб валдираяпман-а».
Лекин тўхтатишга энди кеч эди.
— Сен-чи, Арнольд, — парвоз қилишни истармидинг?
Шварценеггер бироз ўйлади.
— Истардим, — деди у.
— Мени-чи, ўзинг билан олиб кетасанми? Ахир мен... — Мария уялиб кулди, — мен Ер қизиман.
Шварценеггер яна бироз ўйланди.
— O. K., — деди у. — Сени осмонга олиб кетаман.
У атрофга қараб, фақат ўзига маълум бўлган йўналишни қидира бошлади ва топди, шекилли, чунки Мариянинг қўлидан маҳкам ушлаб олға тортиб кетди. Мария унинг шеърий мавҳумликдан ижрога бунчалик тез ўтганидан ҳайратда қолди, лекин айни пайтда, ҳақиқий эркак худди шундай йўл тутиши керак деб ўйлади.
Шварценеггер уни узун сталинча уйлар оралаб судраб кетди. Бир неча қадам босгач, Мария унинг қадамларига мослашди ва плашининг енгидан маҳкам тутиб, югура бошлади. У секинлашса, Шварценеггернинг қўли унга жасорат берадиган қувват манбасидан қизни кўприк бўйлаб аямай судрайдиган темир дастага айланишини ҳис қилди, ва негадир бу фикр уни ич-ичидан югуриб ўтган қувонч ҳиси билан тўлдирди.
Бинонинг охирига етиб борган Шварценеггер триумф аркига ўхшайдиган дарвозани айланиб ўтди. Ичкарига киришганда, Мария бошқа шаҳарга келиб қолишгандек туюлди. Бу ерда тоза тонгги сокинлик ҳукм сурарди; ҳеч қандай тутун йўқ эди, автоматли одамлар ҳақида-ку гапирмасаям бўлади.
Шварценеггер Марияни қаерга олиб кетаётганини аниқ биларди. Улар кичкинагина болалар майдончасидан ва занглаган гаражлар орасидаги лабиринтдан ўтишди. Мария ширин хавотир билан, қаердадир шу яқин орада, тез ва бироз ғалатироқ тарзда алкимёвий никоҳ содир бўлишини тасавур қилди. Бирдан йўлак турли ўлчамдаги ранго-ранг қалайлар девори билан ўралган бўм-бўш жойга олиб чиқди.
Аслида, бу ер унчалик бўш эмасди. Оёқ остида, албатта, шишалар сочилиб ётар, яна бир жуфт эски покрышка, «Ладанинг» яшил эшиги, хуллас, гаражлар ёнида доим бўладиган бир дунё ҳар турдаги квазимеханик чиқинди бор эди.
Бундан ташқари, самолёт ҳам бор эди.
У деярли бутун жойни эгаллаганди, лекин Мария уни охирида пайқади — афтидан, мияси бир неча сония таҳлил қилинган сигналларни галлюцинация деб топган кўринади. Мария қўрқа бошлади.
«Бу ерга самолёт қаёқдан келди? —ўйлади у. — Умуман олганда, бу ерга Шварценеггер қаердан келди? Э, барибир, бу жуда қўрқинчли».
— Нима бу? — сўради у.
— Вертикал учиб қўнишга мўлжалланган қирувчи самолёт «Харриер», — деди Шварценеггер, — модели «А-4».
Мария унинг юзида ўша кулгичларни пайқади — Шварценеггер кулиб турарди. Қиз нафис қошларини чимирди, ичидаги қўрқув ушбу шиша ва темирдан ясалган, кўринишидан Шварценеггернинг кўнглидан қизникидан кам бўлмаган жойни эгаллаган матаҳга нисбатан адоват билан алмашди.
Шварценеггер самолетнинг ёнига борди. Хаёлга чўмган Мария бир деганда жойидан қимирламади, Шварценеггер бўлса ўзи трактор-у, қиз тиркамадек тортқилаб кетди.
— Бу ерда фақат битта жой бор-ку, — деди у, шиша қопқоқ остидаги ўриндиқни кўргач.
— Бу муаммо эмас, — деди Шварценеггер, уни бир ҳаракат билан қанотга ўтқизиб қўяркан.
Мария оёқларини чўзиб, қийшиқ дюралюмин юзага ўтди. Шамол эсиб, кўйлагини ҳилпиратди, қиз эса унга доим романтик роллар тегишини ўйлади.
— Сен-чи? — сўради у.
Шварценеггер эса аллақачон кабинада эди — у ниҳоятда тез ва чаққон кўтарилди, Мария бу монтаж ёки бирлаштирилган съёмкамикин, деб ўйлаб қолди. У бошини кабинадан чиқариб, жилмайди ва бош ва кўрсаткич бармоқларини бирлаштириб ҳалқа кўрсатди; Мария буни никоҳ узуги деб тахмин қилди.
— Фюзеляжга ўтир, — буюрди Шварценеггер, — қанотнинг четига. Қўрқма. Буни арғимчоқ деб тасаввур қил. Отда ўтирибман деб ўйла.
— Нима қилмоқчисан...
Шварценеггер қўнди.
Унинг қора кўзойнаклари Мариянинг юрагига қадалди ва у айни дамда тақдири ҳал бўлаётганини тушунди. Бу, шубҳасиз, имтиҳон эди. Шварценеггер билан бўлишга муносиб аёл қўрқоқ ва қўпол, фақат сексуал-маиший мазмундаги саёз серияли интригаларга ярайдиган мавжудот бўлиши мумкин эмас. У ўлим хавфи билан юзма-юз келиши ва ҳисларини яширган ҳолда, фақат табассум қилиши керак эди. Мария жилмайишга уринди, лекин кулгиси сунъий чиқди.
— Ажойиб ғоя, — деди у. — Музлаб қолмайманми?
— Узоқ қолмаймиз, —деди Шварценеггер. — Ўтир.
Мария елкасини қисиб, эҳтиёткорлик билан қанот сиртида балиқнинг умуртқасидек бўртиб турган фюзеляжга чиқди-да, яхшилаб жойлашиб ўтириб олди.
— No, — деди Шварценеггер. — Амазонкачасига Калифорниядаги ранчомга борганингда ўтирасан. Ҳозир оддий ўтир. Учиб кетасан.
Мария бир лаҳза иккиланди.
— Ўгирил, — буюрди у.
Шварценеггер чап мийиғида кулиб, ўгирилди. Мария оёғини дюралумин устидан ошириб, фюзеляжни миниб олди. Остидаги металл совуқ ва шудрингдан нам эди; аёл курткасини тортар экан, унинг нозик танаси бир томонга ёнбошлаб қолган металл одам сонлари тагида қолди... У сесканиб кетди, бу хаёллар эса дарров тўхтади. Унинг ўрнини худди музлатгичдан ҳозиргина олинган товада ўтирганга ўхшаш ҳис эгаллади. Буларнинг бари унга тобора ёқмай борарди.
— Арнольд, — чақирди у, — шуни қилишимиз шартми?
У бу сўзларни бошқа вазиятда айтмоқчи эди, лекин ҳозир улар беихтиёр оғзидан чиқиб кетди. Шварценеггер ўйланиб қолди.
— Учишни ўзинг хоҳладинг, —деди у. —Агар қўрқаётган бўлсанг...
— Асло, — ўзини қўлга олиб деди Мария, — Қилча ҳам қўрқаётганим йўқ. Шнчаки сени роса овора қиляпман.
— Овораси борми, —деди Шварценеггер. — Ҳозир қаттиқ шовқин бўлади, қулоқчинингни тақиб ол. Айтганча, нима эшитяпсан ўзи?
— «Жиҳод Кримсон», — деди Мария, қулоқларидаги митти пушти ёстиқчаларни тузатиб.
Шварценеггер қотиб қолди. Агар унинг водород пероксидида очартирилган сочларини ўйнаётган шабада бўлмаганида, Мария суратга олиш гуруҳидагилардан бири Шварценеггерни манекен билан алмаштириб кетди, деб ўйларди.
— Нима бўлди? — хавотирланиб сўради у.
Шварценеггер бир муддат қимирламади. Кўзойнагининг линзаларида ғалати қизил учқунлар милтиллади — Мария буни гараж ортидаги чинорнинг тўкилган хазонларининг аксига йўйди.
— Арни, — чақирди у.
Шварценеггернинг лаби бир-икки қимирлади, кейин, афтидан, ҳаракатланиш қобилияти тикланди.
— Кримсон Жиҳод? — яна сўради у.
— «Жиҳод Кримсон», —жавоб берди Мария. — Нусрат Фатех Али Хан ва Роберт Фрипп. Нега сўраяпсан?
— Ўзим, — деди Шварценеггер, — шунчаки.
Унинг боши кабинага кириб кетди. Пастда, самолёт корпусининг қаеридадир электрнинг жиғиллаши эшитилди, бир неча сонияда бу овоз кучли шовқинга айланди. Мариянинг қулоқларига поролон ёстиқчалар босилгандек бўлди. Кейин у оҳиста чайқалди, гаражлар ортга, сўнг пастга сузиб ўта бошлади.
Қайиқдек чайқалаётган «Харриер» тикка юқорига кўтарилди — Мария самолетлар бундай уча олишини билмасди ҳам. У кўзини юмса, қўрқуви камаяди, деб ўйлади, бироқ қизиқиш қўрқувдан устун келиб, бир дақиқа ўтмай кўзларини яна очди.
Кўзини очганда кўрган биринчи нарсаси ойна бўлди — у шунчалик яқин эдики, Мария хонада турган телевизор экранидаги замбараги ўзига қаратилган танкни аниқ кўрди. Танк экранга ўқ очди, ўша ондаёқ самолет кучли силкиниб, девордан узоқлашди. Қанотдан тушиб кетишига сал қолган Мария қўрқувдан чийиллади, лекин самолет тезда ўнгланиб олди.
— Антеннани маҳкам ушла! — бақирди Шварценеггер кабина ичидан қўлини силкитиб.
Мария пастга қаради. Унинг кўз ўнгида фюзеляждан бир томони қалинроқ, узун буюм ажралиб чиқди — қиз уни аввал қандай пайқамаганлиги қизиқ. У калта ва ингичка вертикал қанотга ўхшар ва, ўлчами ҳақиқийсидан анча катта бўлса ҳам, Марияда номақбул ҳисларни уйғотарди. Бир қарашдаёқ ундаги қўрқув авваллари чарчаган Мигеллар, ювуқсиз Ленялар ва пиёниста Иванлардан топмаган иштиёқ билан алмашди.
Бунда ҳаммаси ўзгача эди: антеннанинг кенг учи тешиклар билан қопланган бўлиб, душ кранини эслатар ва айни пайтда муҳаббат ва ҳаётнинг хаёлий шакллари ҳақида ўйлашга мажбур қиларди. Мария унга бармоқ ўқтаб, савол назари билан Шварценеггерга қаради. У бош ирғаб, қуёшда порлаган тишларини кўрсатиб жилмайди.
Мария ҳозир у билан содир бўлаётганларнинг бари болалигидаги орзусининг рўёби, деб ўйлади. Қайсидир фильмда у эртакларга кўмилиб ўтираркан, ўзини учаётган аждарнинг ёки улкан қушни миниб парвоз қилаётганини тасаввур қилганди. Ҳозир эса бу амалга ошганди, тўғри, айнан ўша тарзда эмас — лекин, ўйлади у, орзулар доим биз кутмаган шаклда ижобат бўлади.
Самолёт бироз эгилди, Мария эса бу антеннага текканлиги сабабли эканлигини сезди. Бундан ташқари, самолетнинг ҳаракатлари жонлангандек туюлди, гўё антенна ундаги энг сезгир қисм бўлган. Мария қўлини пўлат стержен устида юргизиб, тепасини муштида қисди. «Харриер» қанотларини асабий қоқиб, яна бир неча метрга кўтарилди. Мариянинг наздида самолет ўзини тўшакка боғлаб қўйилган, тўлғанишдан бошқасини эплай олмаётган одамдек тутарди. Ўзининг икки томонга керилган, мускулдор, лекин қимирлай олмайдиган оёқларни эслатувчи қанотларда ўтирганлиги кучайтирди.
Бу кулгили, лекин жуда чалкаш эди — Мария бу улкан пўлат қушдан кўра шу гаражлар орасидаги бўш жойда турган оддий йиғма каравотни афзал кўрарди. Шварценеггер билан бошқача бўлиши мумкин эмас, деб ўйлади у. У кабинага қаради — шишага қуёш тушаётганидан кўп нарса кўролмади. Афтидан, у креслосида ўтириб, қўли ва бошини бир маромда қимирлатарди.
«Ўша кинодаги темирдан ясалган робот, —ўйлади Мария нариги қўлини антеннага қўйиб, — қиёфасини хоҳлагандек ўзгартира олар эди, қизиқ, у қандай эди? Яъни, қайси қиёфада?»
Самолет бу орада яна-да баландроққа кўтарилди. Уйларнинг томлари анча пастда қолиб кетди ва Мариянинг қаршисида бетакрор Москва панорамаси очилди.
Ҳар тарафда черков гумбазлари ялтирар, бу шаҳарни перчинлар зич териб ташланган чарм курткага ўхшатиб қўйганди. Мариянинг наздида, Москвада ўша қирғоқдагига нисбатан тутун анча камроқ эди. Бир нечта жойларда кутарилганди, албатта, лекин унинг ёнғиндан, завод қувурларидан ёки паст булутларданлигини айтиш қийин эди.
Таркибий қисмларининг тартибсизлигига қарамай, шаҳарнинг умумий кўриниши ниҳоятда кўркам эди, бу гўзалликнинг сабаби эса номаълум. Россия доим шундай, ўйлади Мария, қўлини совуқ пўлат устидан юргизиб — ҳайратланасан, йиғлайсан, ҳайратлантирган нарсага яхшилаб қарасанг, кўнглингни айнитади.
Тўсатдан остидаги самолёт силкинди ва у стерженнинг учи кафтида қандайдир ғалати осилиб қолганини сезди. У қўлини тортиши билан тешики дастак антеннадан тушиб кетди, фюзеляжга тегиб, пастга шўнғиди. Ундан кўк ва қизил сим чиқиб турган тешикли калта трубкагина қолди
Мария кабинага назар солди. Ойнадан Шварценеггернинг ҳаракатсиз энсаси кўриниб турарди. Аввалига Мария у ҳеч нарсани сезмади, деб ўйлади. Кейин у ҳушидан кетдимикин, деган тахмин хаёлига келди. Саросимага тушиб, атрофга алангларкан, самолетнинг тумшуғи секин ва ноаниқ айланаётганини кўрди ва гумони ишончга айланди. Нима қилаётганини ўзи билмаган қиз фюзеляждан қанотлар орасидаги силлиқ жойга ағдарилди (антеннанинг тагига курткаси илиниб йиртилди) ва кабина томон эмаклади.
Фонарь ёниқ эди. Мария қанотда ётиб, бошини кўтарди ва бақирди:
— Арни! Арни!
Лекин жавоб йўқ. Қиз эҳтиёткорлик билан тўрт оёқда туриб, унинг шамолда силкинаётган бошини кўрди.
— Арни! — яна чақирди у.
Шварценеггер унга ўгирилди.
— Хайрият! — беихтиёр деди Марии.
Шварценеггер кўзойнакларини ечди.
Унинг чап кўзи сал қисилган бўлиб, бир пайтнинг ўзида жуда аён ва ўта мураккаб ҳиссиётларни ифода этарди. Булар орасида ҳаётга муҳаббат, куч, болаларга меҳр, Япония билан қийин жангида Американи маънавий қўллаб-қувватлаш, жинсий озчиликнинг ҳуқуқларини тан олиш ҳамда демократия ва яҳудий-христиан қадриятлари дунёдаги барча ёвузликни енгишига бўлган ишонч бор эди.
Аммо унинг ўнг кўзи мутлақо бошқача бўлиб, уни кўз дейишга тил бормасди. Қони қуриган, йиртилган кўз соққасидан қаттиқ металл дастага ўрнатилган, тери остидаги ингичка симларга уланган катта думалоқ линза Марияга қараб турарди. Бу линзанинг марказида кўзни олувчи қизил нур бор эди — Мария уни кўзига тушганида пайқади.
Шварценеггер жилмайди. Бунда юзининг чап тарафи Арнольд Шварценеггер қандай кулишини кўрсатди: қандайдир айёр ва ёш болаларга хос. Бу табассумни кўрганлар тушунадики, у ҳеч қачон ёмон иш қилсайди, агар бир нечта аҳмоқни ўлдирса, демак, камера уларнинг мислсиз пастлигини кўрсатади. Бироқ кулги фақат чап юзига таъсир қилди, ўнги ўша-ўша: совуқ жиддий ва қўрқинчлилигича қолди.
— Арнольд, — чўчиб сўради Мария, оёққа тураркан, — Арнольд, нега бунақасан? Бас қил!
Шварценеггер жавоб бермади. Кейинги лаҳзада самолёт кучли силтанди ва Мария қанот бўйлаб сирпаниб кетди. Йўлида бир неча марта нималаргадир урилди, сўнгра остида таянч йўқолди. У ерга қулаяпман деб ўйлади ва ўзига қараб учаётган дарахт ва томларни кўрмаслик учун кўзларини юмди. Бироқ ҳеч нарса содир бўлмади. Мария ҳануз двигатель жуда яқиндан тариллаётганини сезиб, кўзларини очди.
Маълум бўлишича, у қанот остида осилиб турган экан, курткасининг капюшони нотаниш ракетанинг нимасигадир илиниб қолибди. Ракета ўзининг кенг бош қисми билан ўзи бироз аввал ушлаган антеннани эслатди. Буни кўрган қиз Шварценеггер шунчаки ўзининг қаллиқ ўйинини давом эттиряпти, деб ўйлади. Лекин энди буниси ортиқча эди — унинг бир неча аъзоси кўкарган, ёрилган лабидан оғзига қон сизиб тушмоқда эди.
— Арнольд, — бақирди у, кабинага ўгирилиш учун қўлини силтаб,— бас қил! Хоҳламайман! Эшитдингми? Хоҳламайман!
Ниҳоят у кабинани ва Шварценеггернинг кулиб турган юзини кўролди.
— Истамайман, эшитяпсанми? Жоним оғрияпти бундан!
— No? — қайта сўради у.
— Йўқ! Йўқ!
— O. K., — деди Шварценеггер. — You are fired.
Ўша заҳотиёқ унинг юзи чекиниб, қандайдир куч Марияни тутун билан қизга боғланган митти кумуш қушга айланиб қолган самолетдан узоқлаштирди. Мария олдинга қараб, ўзи томон сузаётган Останкино телеминорасини кўрди. Унинг ўртаси тобора катталашиб борди ва зарбадан бир лаҳза олдин Мария оқ кўйлак ва галстукдаги, столда ўтириб, қалин ойнадан унга ҳайратланиб қараб турган ғалати одамларни аниқ кўрди.
Мария ўзини галереясининг узун зали бўйлаб кетаётгандек ҳис қилди — вақт ўтган сари дунёни қоплаган зулматдан чиқиб келаётган муҳит қисмлари эскирган ангори билан чинакам замонавий санъат намуналарига ўхшарди. Уни «валюта айирбошлаш» ёзувли тахтачалар, пичоқда кесилган скамейкалар ва бир талай бўшаган, ёшларнинг катта қисмига манзур келганидан далолат бераётган пиво бутилкалари кутиб олди.
Тутун орасидан автомат кўтарган безовта одамлар чиқиб келишди ва яна унинг қаърига кириб кетишди. Улар Марияни кўрмагандек ўтиб кетишди, у ҳам шундай муносабат билдирди. Уларсиз ҳам Марияни эслайдиганлар ва ўйлайдиганлар кўп эди. Улар қанча эди, миллионми, балки ўн миллиондир — Марияаниқ билмасди, лекин шунга ишонардики, агар тақдир унга топширган барча юраклар бирга урса, бу овоз дарё бўйидаги кар қилувчи шовқинлардан анча баландроқ бўлади.
Мария аланглади ва гап нимадалигини англашга уриниб, чақноқ кўзларини қисди.
Шу яқин атрофда — туман сабаб айнан қаердалиги ноаниқ — ўқтин-ўқтин ҳайқириқ эшитиларди, унга итларнинг ҳуриши ва стадиондаги голдан кейинги қичқириқларга ўхшаш овоздан иборат шовқин жўр бўларди. Мария нима деб ўйлашниям билмасди — дарё бўйида кино олишаётганмикин ё янгича руслар йиғилиб, ораларида ким зўрлигини аниқлашаётганмикин. «Тезроқ тугата қолишсайди, — ўйлади у хўрсиниб, — акс ҳолда яна ёш ва чиройли болалар асфальтга йиқилиб, уни юрак қонига бўяйди.
Мария қандай қилиб ҳаётнинг залварли юкини осмон ва қуёшни тўсган қора тутун булутлари орасида, Худо билади нега, айланиб юрганлар учун енгиллаштириш ҳақида ўйланиб қолди. Унинг хаёлига ёрқин, тиниқ, содда тасвирлар келди — мана у, шундай вазиятлар учун тайёрланган одми кўйлакда, оддийгина уйга кирмоқда. Мана уй эгалари — столда ўтирибдилар, самовар узра унга меҳр билан боқмоқдалар. У биладики, ҳеч нарса дейиш шартмас, шунчаки уларнинг қаршисида ўтириб, мулойим қараш ва иложи борича камераларга эътибор бермаслик керак. Ёки бундай: касалхона палатаси, бинтлар ўралиб, ноқулай койкаларда ётган беморлар, деворнинг кўринарли жойида эса унинг сурати — унга тикиладилар ва бир лаҳзага оғриқларни унутадилар...
Буларнинг ҳаммаси ажойиб, лекин у буларнинг етарли эмаслигини тушунди — йўқ, дунёга қудратли ва енгилмас, ёвузликка қарши туришга қодир куч керак. Бироқ ундай кучни қаердан олади? У қандай куч бўлиши керак? Мария жавоб беролмас, лекин айнан шунинг учун у ҳозир бу азобда қолган шаҳардаги соҳилда юрганлигини ҳис қиларди.
Шамолнинг ёлғиз эпкини уни чулғган туманни ҳайдади ва Марияга қуёш нури тушди. У нурга кафтини тутди ва бирдан жавобларини қаердан қидириш кераклигини тушунди — албатта, уни бу ерга чорлаган ва шу туманли қирғоқда юришга мажбур қилганларнинг қалби ва онгидан. Кўз олдида миллионлаб телевизорга тикилганларнинг онгларидан бино бўлмиш уммон турарди.
Бу уммондан аввалига ҳеч қандай фойда берадиган нарса топилмади. Йўқ, албатта, бу уммон қаърида забт этувчи куч ётарди ва кўп ҳолларда — умумий қиёфа деярли бир хил шаклланган: ихчам бош ва кенг елкали ёш йигит, қўш тугмали малинаранг пиджакда, қимматбаҳо узун машина олдида оёқларини кериб турибди.
Автомобиль жуда ноаниқ, гўё ҳавога сочилиб кетгандек эди, чунки ҳамма унинг ўрнига турли моделларни қўйиб тасаввур қилганди. Йигитнинг юзи ҳам шундай, хаёлий эди, фақат типратиканни эслатувчи каштанранг жингалак сочи нисбатан аниқроқ кўринарди. Ҳар ҳолда пиджак жуда аниқ чиқди, сал ҳаракат қилса, тилла тугмалардаги ёзувни ҳам ўқиш мумкин эди. Лекин Мария бундай қилгани йўқ. Гап бу тугмачаларда нима ёзилганлигида эмас, балки бу ғолиб кучни қанақасига унинг мулойим меҳри билан бирлаштиришда эди.
Мария тўхтаб, чўян панжараларни ажратган гранит тагликлардан бирига ўтирди. Яна жавобни ишонган қалблардан қидириш зарур эди, лекин бу сафар, Мария билардики, умумийлашган фикрлар тўғри келмасди. Керакли нарса...
«У ерда камида битта ақлли аёл бордир», — ўйлади у.
Кўп ўтмай, шундай аёл топилди. Мария унинг кимлигини ҳам, исмини ҳам, ҳатто қандай кўринишини ҳам билмасди — баланд китоб жавонлари, қоғозларга тўлган столдаги ёзув машинкаси ва унинг тепасидаги қайрилма мўйловли хўмрайган эркак тасвири кўз олдидан лип этиб ўтди — бу тасвирлар узуқ-юлуқ, қийшайган ва оқ-қора эди, гўё Мария буларни хонанинг нариги бошида турган, сигарета қутисидек келадиган, ўта эски телевизорда кўргандек бўлди. Бироқ бу тасвирлар шунчалик тез йўқолдики, Мария уларни таҳлил қилолмади, кейин бу тасаввурлар ўрнини фикрлар эгаллади.
Мария ушбу фикрлар гирдобидан деярли ҳеч нарсани тушунмади; устига-устак, бу гирдоб қандайдир ёқимсиз ва маъюс бўлиб, шкафдан эски нарса тушиб кетганда кўтариладиган чангни эслатарди. Мария бу фикрларни ниҳоятда ифлосланган ва соғлом ақлдан бўлмаган деб топди ва ҳаммаси тугаганида ўзида ажиб енгиллик ҳис қилди. Қиз қалбининг пушти кенгликларида қолган хотира бир неча сўздан иборат эди. Мана ўша сўзлар — «гўзал хоним» (бунда гап кимга қаратилганлиги аниқ), «нотаниш қиз» (бу ҳам), кейин «Куёв» сўзи милтиллади (негадир бош ҳарф билан), кейин «Меҳмон» сўзи (яна бош ҳарф билан), кейин «алкимёвий никоҳ», деган тушунарсиз жумла кўринди, унинг ортидан — қоп-қора нимадир: «дам олиш беҳуда, дарозани қоқаман». Ўйлар шу ерда тугади, сўнг анави жазавали, бурнининг остида мўйлов эмас соқол ўстирган одамнинг сурати яна чиқди.
У саросимада атрофга аланглади. Атрофни ҳануз тутун қоплаган. Мария шу атрофда тақиллатиш керак бўлган дарвоза бормикин деб қўрқа-писа бир неча қадам ташлади. Зулмат уни ҳар тарафдан қуршаб олди, у қўрқиб, сал ёруғроқ бўлган қирғоққа қараб сакради.
«Тақиллатдим дейлик, — ўйлади у, — ким ҳам очарди?»
Орқадан машина моторининг овози эшитилди. Мария қирғоқ панжарасига ёпишиб олди ва қўрққанча тумандан нима чиқишини кутди. Бир неча сониядан сўнг унинг ёнидан узун қора машина, ленталар тақилган «Чайка» секин сузиб ўтди — бу, у пайқагандек, тўй аробаси эди. Машина жим ўтирган одамлар билан тўла эди; ойналаридан автомат стволлари чиқиб турар, томида бири катта, бири кичик иккита сариқ узук ялтирарди.
Мария «Чайкани» кузатаркан, ўз бошига бир урди. Ана энди у тушунди. Ҳа. Худди шундай. Бирлашган узуклар, Куёв, Меҳмон, Ҳомий. Алкимёвий никоҳ —ҳа, бу нималига тушунарсиз— алкимёвий, лекин, бир нарса бўлса, унинг яхши адвокатлари бор. Мария бошини тебратиб, кулиб қўйди. Нега у шунча пайтдан бери шу оддий, энг муҳим нарсани кўра олмади? Нимани ўйлади ўзи?
У атрофга қараб, шарқ ва ғарбни ажратиб олди ва қўлини ғарб томон узатди (номаълум усулда билдики, Куёв ўша ердан келади).
— Келақол! — ибодат қилгандек пичирлади ва шу ондаёқ қандайдир янги мавжудотнинг пайдо бўлганлигини ҳис қилди.
Энди учрашувни кутиш қолганди, холос. У олдинга югурди, югураркан, Куёв билан орасидаги масофа қисқариб бораётганини қувонч-ла ҳис қилди. Мария билади — у ҳам қиз билан кўришиш учун айни шу соҳил томон келмоқда, фақат шошмаяпти, чунки у табиатан шошқалоқ эмас.
Йўқ жойдан чиқиб келган оқова сув люкидан мўжизавий равишда сакраб ўтган Мария қадамини секинлатди ва чўнтакларини ҳаяжонланиб титкилай бошлади. Унинг на кўзгуси, на пардоз сумкаси йўқлиги ёдига тушди. Уни бир лаҳзада умидсизлик чулғаб олди, ҳатто йўлда аксини кўриб олиши мумкин бўлган кўлмак бор-йўқлигини эслашга тушди, лекин бу ҳис қандай тез келган бўлса, шундай тез йўқолди — Мария Куёвга қандай истаса, шундай кўринишини эслади.
У бир муддат ўйланиб қолди. У жуда ёш қизни кўришини хоҳлади Мария, сочлари икки ўрилган, юзлари сепкилли ва... ва... Қандайдир миттигина ёқимли деталь етишмаётганди — зирак тақсинми? Бейсбол кепкасими? Вақт жуда оз қолди, сўнгги лаҳзада Мария ўзига ол ёноқларига уланиб кетгандек кўринадиган ёрқин пушти қулоқчинлар танлади. Кейин у бошини кўтариб, олдинга қарай бошлади.
Тўғрида, қуюқ туман қаърида темир нимадир лип этди-ю, яна йўқолди. Кейин бироз яқинроқда яна бир ёниб-ўчди. Бирдан шамол эсиб, туманни тарқатди ва Мария уни шошмасдан қидираётган баланд бўйли, ялтироқ жисмни кўрди. Ё унга шундай туюлдимикин, қисқаси, у бу мавжудотнинг ҳар қадамидан ер бир зириллаётганини ҳис қилди. Темир одам ундан анча баланд бўлиб, унинг чиройли ва лоқайд юзида ҳислардан асар йўқ эди. Мария қўрқиб орқага тисланди-ю, шу орада очиқ люк борлигини эслаб тўхтади. Бироқ кўзларини ўзи томон бало-қазодек яқинлашиб келаётган гавдадан узолмади.
У энди бақираман деб турганда, темир одамнинг қиёфаси ҳайратланарли равишда ўзгара бошлади. Аввалига унинг ялтироқ сонларида йўл-йўл эркаклар ички кийими ва оқ майка пайдо бўлди, кейин танасини қуёшда тобланган инсон териси қоплади ва дарров канарейка шим, йўл-йўл бўйинбоғли кўйлак ва тилла тугмалар қадалган қўш тугмали малинаранг пиджакдан иборат гўзалликка бурканди. Мария ва ниҳоят тинчланди. Бироқ бу пиджак унинг кўзларини узоқ қувнатиб турмади — узун кулранг плаш остида кўринмай қолди. Меҳмоннинг оёғида қора туфли, юзида қора ялтироқ кўзойнак пайдо бўлди. Куёвнинг сочлари қўнғир кирпи тусини олди, юзини эса Мария қувончдан питирлаган қалби билан таниди, бошқаси бўлиши мумкин ҳам эмас — Арнольд Шварценеггер.
У қизнинг қаршисида турар ва қора квадрат кўзойнаклари орқали уни жим, лабларида билинар-билинмас табассум билан кузатарди. Мария ўз аксини унинг кўзойнагида кўриб, қулоқчинларини тузатди.
— О, Мария хоним, — секингина деди Шварценеггер.
У ифодасиз, дағал, лекин ёқимли овозда гапирарди.
— Йўқ, азизим, — деди Мария, сирли жилмайганча қўлларини кўкси олдида қовуштириб, — шунчаки Мария.
— Шунчаки Мария, — қайтарди Шварценеггер.
— Ҳа, —деди Мария. —Сен Арнольдмисан?
— Sure, — деди Шварценеггер.
Мария нимадир демоқчи бўлиб, оғзини очди, лекин ҳеч нарса деёлмаслиги маълум бўлди. Шварценеггер ҳануз унга жим, кулиб қараб турарди. Мария қизариб, кўзларини ерга тикди, шунда Шварценеггер мулойим ва айни пайтда ўта кучли ҳаракат билан уни ўгирди-да, ўзи билан бошлаб кетди. Мария унинг кўзларига қараб, боягидек аҳмоқона, сирли табассум қилди. Шварценеггер қўлини унинг елкасига қўйди. Мария қўлнинг залваридан мункиб кетди, шу пайт қўққисдан хаёлига шанбаликда ёғоч ташиётган Лениннинг сурати келди. Ленин елкасида ёғочнинг бир учинигина тутиб турарди, эҳтимол бу ёғоч ҳам эмас, Ленин чорасиз табассум билан боқишдан ўзга иложи қолмаган қандайдир қудратли жонзотнинг қўлимикан, дея хаёл қилди Мария Шварценеггерга тикиларкан. Кейинги сонияда Мария умуман бўлмағур нарсаларни ўйлаётганини тушуниб етди ва бу хаёлларни миясидан қувди.
Шварценеггер юзини у томон бурди.
— Кўзларинг Айвазовскийнинг суратини эслатади, — ўша оҳангда деди у.
Мария ҳайратдан сакраб тушди. У бундай сўзларни кутмаган эди ва, афтидан, Шварценеггер буни дарров тушунди. Ундан сўнг ғаройиб ҳодиса содир бўлди (балки ҳеч нарса бўлмагандир-у, унга шундай туйилгандир) —Шварценеггернинг қора кўзойнагида сезилар-сезилмас қизил ҳарфлар югуриш йўлакчасидан ўтгандек липиллаб ўтди, яна унинг бошида нимадир секингина қитирлади, гўё унинг бошида компьютер қаттиқ диски ёқилди. Мария қўрқиб кетди, лекин сал ўтмай Шварценеггер ҳам ўзи каби, айни пайтда у ҳақида ўйлаётган русларнинг тасаввурларидан тўқилган хаёлий мавжудот эканлигини, унинг тўғрисида ҳаммада ҳар хил фикрлар бўлиши мумкинлигини эслади.
Шварценеггер бўш қўлини тўғрига узатиб, бармоқларини ўйнатганча, муносиб сўзларни қидирди.
— Йўқ, —деди у ниҳоят, — булар кўз эмас, марваридлар!
Мария уни маҳкам ушлаб, қатъият билан бошдан-оёқ тикилди. Шварценеггер Мария кўзойнагининг тагига мўраламаслиги учун иягини бўйнига тортди.
— Бу ер тутаб ётибди, — деди у, — нега ўзи бу соҳил бўйлаб кетяпмиз?
— Билмадим, — жавоб берди Мария.
Шварценеггер ўгирилиб, уни панжарадан узоққа, нақ тутун қаърига бошлаб кетди. Бир неча қадам босгач, Марич қўрқа бошлади, чунки тутун шунчалик қуюқлашдики, умуман ҳеч нарса, ҳатто Шварценеггер ҳам кўринмай қолди, фақатгина қизнинг елкасида турган қўлини пайқаш мумкин эди, холос.
— Шунча тутун қаёқдан келди? — сўради Мария. — Ҳеч нима ёнмаяпти-ку.
— Си-эн-эн, — жавоб берди Шварценеггер.
— Нима, улар ниманидир ёқишяптими?
— Йўқ, — деди Шварценеггер. — Кўрсатишяпти.
Аҳа, фаҳмлади Мария, у ва Шварценеггер ҳақида ўйлаётган кимдир ҳозир Си-эн-энни кўриб ўтирибди, Си-эн-эн бўлса қандайдир тутунни кўрсатяпти. Лекин яна қанча бўларкин, қизиқ.
— Ҳеч қиси йўқ, — деди кўринмаётган Шварценеггер. — Яқинда тугайди.
Бироқ тутун тарқалмади, улар эса қирғоқдан тобора узоқлашиб боришарди. Мариянинг хаёлига бир неча дақиқадан кейин қараса, ёнида Шварценеггер эмас, бошқа кимдир, дейлик, шанбалик куни Ленинни қучоқлаган нусха турибди, деб ўйлади. Бу хаёл уни шундай қўрқитдики, у ўзидан-ўзи қулоқчинни тўғрилаб, мусиқа қўйди. Мусиқа қандайдир ғалатива узуқ-юлуқ эди: гоҳ гитара ва сурнай севги ҳақида майин куйларди, гоҳ бўриникига ўхшаш электрон увиллаш эшитиларди. Аммо у барибир узоқдаги портлашлар ва тушунарсиз инсонлар шовқинидан яхшироқ эди.
Бирдан тутун ичидан қандайдир мавжудот учиб чиқиб, тўғри Марияга ташланди ва кўксидан қаттиқ итарди. Қичқириб юборган Мария қаршисида кийимлари абгор, қўлига автомат ушлаган нусхани кўрди. У Марияга қараб, гапга оғиз жуфтлади, лекин Шварценеггер қўлини қизнинг елкасидан олиб, эркакнинг бошидан тутди, уни сал қийшайтириб, яраланган танани кўздан нарироққа улоқтирди. Унинг қўли Мариянинг елкасига қайтди, қиз бўлса унинг метин танасига ёпишиб олди.
— Эҳ, эркаклар, эркаклар, — ёзғирди у.
Тутун оз-оздан тарқала бошлади. Мария яна Шварценеггернинг юзини, сал ўтиб очилишдан олдин оч кулранг ёпинчиқ билан беркитиб қўйилган ёдгорликни эслатадиган катта гавдасини кўра бошлади
— Арнольд, —сўради у, — қаёққа кетяпмиз?
— Билмайсанми? — деди Шварценеггер.
Мария қизариб, пастга қаради.
«Ўзи нима бу алкимёвий никоҳ деганлари? — ўйлади у. — Оғритмайдими? Хўш, кейин-чи? Ахир бу аввал ҳам бўлган-ку».
Қиз унга қаради ва ёноқларида машҳур кулгичларни пайқади — Шварценеггер жилмайиб турарди. Мария кўзларини юмди ва, ўз бахтидан сармаст, елкасидаги қўл бошлаган қўл уни йўналтирган томонга кетди.
Шварценеггер тўхтаганда, қиз атрофга қараб, тутун деярли қолмаганини кўрди. Улар нотаниш кўчада, гранит қопланган эски уйлар орасида туришарди. Кўча кимсасиз, фақат узоқда, тутунга тўла соҳил тарафда автомат билан қуролланган одамлар маъносиз бақиришарди. Шварценеггер ғайритабиий тарзда иккиланиб қолди, Марияга уни қандайдир шубҳалар кемираётгандек туюлди ва қўрқдики, бу шубҳалар қизга дахлдор.
«Тезда қандайдир ёқимли гап айтиш керак, — ўйлади у. — Лекин нима дейман? Майли, бу муҳим эмас».
— Биласанми, Арнольд, — сўзлади у йигитга суйкалиб, — бирдан... Билмадим, балки сенга аҳмоқона эшитилар... Ичимдагиларни самимий айтайми?
— Албатта, — деди Шварценеггер, қора ойнагини унга тўғирлаб.
— Ёнингдалигимда учиб кетгиларим келади! Осмон жуда яқиндек туюлади!
Шварценеггер бошини кўтариб, тепага қаради.
Тутун орасидан ростдан ҳам мовий само кўринарди — уни жуда яқин деб бўлмасди, лекин жуда узоқ дейиш ҳам хато эди.
«Эҳ, — ўйлади Мария, — нималар деб валдираяпман-а».
Лекин тўхтатишга энди кеч эди.
— Сен-чи, Арнольд, — парвоз қилишни истармидинг?
Шварценеггер бироз ўйлади.
— Истардим, — деди у.
— Мени-чи, ўзинг билан олиб кетасанми? Ахир мен... — Мария уялиб кулди, — мен Ер қизиман.
Шварценеггер яна бироз ўйланди.
— O. K., — деди у. — Сени осмонга олиб кетаман.
У атрофга қараб, фақат ўзига маълум бўлган йўналишни қидира бошлади ва топди, шекилли, чунки Мариянинг қўлидан маҳкам ушлаб олға тортиб кетди. Мария унинг шеърий мавҳумликдан ижрога бунчалик тез ўтганидан ҳайратда қолди, лекин айни пайтда, ҳақиқий эркак худди шундай йўл тутиши керак деб ўйлади.
Шварценеггер уни узун сталинча уйлар оралаб судраб кетди. Бир неча қадам босгач, Мария унинг қадамларига мослашди ва плашининг енгидан маҳкам тутиб, югура бошлади. У секинлашса, Шварценеггернинг қўли унга жасорат берадиган қувват манбасидан қизни кўприк бўйлаб аямай судрайдиган темир дастага айланишини ҳис қилди, ва негадир бу фикр уни ич-ичидан югуриб ўтган қувонч ҳиси билан тўлдирди.
Бинонинг охирига етиб борган Шварценеггер триумф аркига ўхшайдиган дарвозани айланиб ўтди. Ичкарига киришганда, Мария бошқа шаҳарга келиб қолишгандек туюлди. Бу ерда тоза тонгги сокинлик ҳукм сурарди; ҳеч қандай тутун йўқ эди, автоматли одамлар ҳақида-ку гапирмасаям бўлади.
Шварценеггер Марияни қаерга олиб кетаётганини аниқ биларди. Улар кичкинагина болалар майдончасидан ва занглаган гаражлар орасидаги лабиринтдан ўтишди. Мария ширин хавотир билан, қаердадир шу яқин орада, тез ва бироз ғалатироқ тарзда алкимёвий никоҳ содир бўлишини тасавур қилди. Бирдан йўлак турли ўлчамдаги ранго-ранг қалайлар девори билан ўралган бўм-бўш жойга олиб чиқди.
Аслида, бу ер унчалик бўш эмасди. Оёқ остида, албатта, шишалар сочилиб ётар, яна бир жуфт эски покрышка, «Ладанинг» яшил эшиги, хуллас, гаражлар ёнида доим бўладиган бир дунё ҳар турдаги квазимеханик чиқинди бор эди.
Бундан ташқари, самолёт ҳам бор эди.
У деярли бутун жойни эгаллаганди, лекин Мария уни охирида пайқади — афтидан, мияси бир неча сония таҳлил қилинган сигналларни галлюцинация деб топган кўринади. Мария қўрқа бошлади.
«Бу ерга самолёт қаёқдан келди? —ўйлади у. — Умуман олганда, бу ерга Шварценеггер қаердан келди? Э, барибир, бу жуда қўрқинчли».
— Нима бу? — сўради у.
— Вертикал учиб қўнишга мўлжалланган қирувчи самолёт «Харриер», — деди Шварценеггер, — модели «А-4».
Мария унинг юзида ўша кулгичларни пайқади — Шварценеггер кулиб турарди. Қиз нафис қошларини чимирди, ичидаги қўрқув ушбу шиша ва темирдан ясалган, кўринишидан Шварценеггернинг кўнглидан қизникидан кам бўлмаган жойни эгаллаган матаҳга нисбатан адоват билан алмашди.
Шварценеггер самолетнинг ёнига борди. Хаёлга чўмган Мария бир деганда жойидан қимирламади, Шварценеггер бўлса ўзи трактор-у, қиз тиркамадек тортқилаб кетди.
— Бу ерда фақат битта жой бор-ку, — деди у, шиша қопқоқ остидаги ўриндиқни кўргач.
— Бу муаммо эмас, — деди Шварценеггер, уни бир ҳаракат билан қанотга ўтқизиб қўяркан.
Мария оёқларини чўзиб, қийшиқ дюралюмин юзага ўтди. Шамол эсиб, кўйлагини ҳилпиратди, қиз эса унга доим романтик роллар тегишини ўйлади.
— Сен-чи? — сўради у.
Шварценеггер эса аллақачон кабинада эди — у ниҳоятда тез ва чаққон кўтарилди, Мария бу монтаж ёки бирлаштирилган съёмкамикин, деб ўйлаб қолди. У бошини кабинадан чиқариб, жилмайди ва бош ва кўрсаткич бармоқларини бирлаштириб ҳалқа кўрсатди; Мария буни никоҳ узуги деб тахмин қилди.
— Фюзеляжга ўтир, — буюрди Шварценеггер, — қанотнинг четига. Қўрқма. Буни арғимчоқ деб тасаввур қил. Отда ўтирибман деб ўйла.
— Нима қилмоқчисан...
Шварценеггер қўнди.
Унинг қора кўзойнаклари Мариянинг юрагига қадалди ва у айни дамда тақдири ҳал бўлаётганини тушунди. Бу, шубҳасиз, имтиҳон эди. Шварценеггер билан бўлишга муносиб аёл қўрқоқ ва қўпол, фақат сексуал-маиший мазмундаги саёз серияли интригаларга ярайдиган мавжудот бўлиши мумкин эмас. У ўлим хавфи билан юзма-юз келиши ва ҳисларини яширган ҳолда, фақат табассум қилиши керак эди. Мария жилмайишга уринди, лекин кулгиси сунъий чиқди.
— Ажойиб ғоя, — деди у. — Музлаб қолмайманми?
— Узоқ қолмаймиз, —деди Шварценеггер. — Ўтир.
Мария елкасини қисиб, эҳтиёткорлик билан қанот сиртида балиқнинг умуртқасидек бўртиб турган фюзеляжга чиқди-да, яхшилаб жойлашиб ўтириб олди.
— No, — деди Шварценеггер. — Амазонкачасига Калифорниядаги ранчомга борганингда ўтирасан. Ҳозир оддий ўтир. Учиб кетасан.
Мария бир лаҳза иккиланди.
— Ўгирил, — буюрди у.
Шварценеггер чап мийиғида кулиб, ўгирилди. Мария оёғини дюралумин устидан ошириб, фюзеляжни миниб олди. Остидаги металл совуқ ва шудрингдан нам эди; аёл курткасини тортар экан, унинг нозик танаси бир томонга ёнбошлаб қолган металл одам сонлари тагида қолди... У сесканиб кетди, бу хаёллар эса дарров тўхтади. Унинг ўрнини худди музлатгичдан ҳозиргина олинган товада ўтирганга ўхшаш ҳис эгаллади. Буларнинг бари унга тобора ёқмай борарди.
— Арнольд, — чақирди у, — шуни қилишимиз шартми?
У бу сўзларни бошқа вазиятда айтмоқчи эди, лекин ҳозир улар беихтиёр оғзидан чиқиб кетди. Шварценеггер ўйланиб қолди.
— Учишни ўзинг хоҳладинг, —деди у. —Агар қўрқаётган бўлсанг...
— Асло, — ўзини қўлга олиб деди Мария, — Қилча ҳам қўрқаётганим йўқ. Шнчаки сени роса овора қиляпман.
— Овораси борми, —деди Шварценеггер. — Ҳозир қаттиқ шовқин бўлади, қулоқчинингни тақиб ол. Айтганча, нима эшитяпсан ўзи?
— «Жиҳод Кримсон», — деди Мария, қулоқларидаги митти пушти ёстиқчаларни тузатиб.
Шварценеггер қотиб қолди. Агар унинг водород пероксидида очартирилган сочларини ўйнаётган шабада бўлмаганида, Мария суратга олиш гуруҳидагилардан бири Шварценеггерни манекен билан алмаштириб кетди, деб ўйларди.
— Нима бўлди? — хавотирланиб сўради у.
Шварценеггер бир муддат қимирламади. Кўзойнагининг линзаларида ғалати қизил учқунлар милтиллади — Мария буни гараж ортидаги чинорнинг тўкилган хазонларининг аксига йўйди.
— Арни, — чақирди у.
Шварценеггернинг лаби бир-икки қимирлади, кейин, афтидан, ҳаракатланиш қобилияти тикланди.
— Кримсон Жиҳод? — яна сўради у.
— «Жиҳод Кримсон», —жавоб берди Мария. — Нусрат Фатех Али Хан ва Роберт Фрипп. Нега сўраяпсан?
— Ўзим, — деди Шварценеггер, — шунчаки.
Унинг боши кабинага кириб кетди. Пастда, самолёт корпусининг қаеридадир электрнинг жиғиллаши эшитилди, бир неча сонияда бу овоз кучли шовқинга айланди. Мариянинг қулоқларига поролон ёстиқчалар босилгандек бўлди. Кейин у оҳиста чайқалди, гаражлар ортга, сўнг пастга сузиб ўта бошлади.
Қайиқдек чайқалаётган «Харриер» тикка юқорига кўтарилди — Мария самолетлар бундай уча олишини билмасди ҳам. У кўзини юмса, қўрқуви камаяди, деб ўйлади, бироқ қизиқиш қўрқувдан устун келиб, бир дақиқа ўтмай кўзларини яна очди.
Кўзини очганда кўрган биринчи нарсаси ойна бўлди — у шунчалик яқин эдики, Мария хонада турган телевизор экранидаги замбараги ўзига қаратилган танкни аниқ кўрди. Танк экранга ўқ очди, ўша ондаёқ самолет кучли силкиниб, девордан узоқлашди. Қанотдан тушиб кетишига сал қолган Мария қўрқувдан чийиллади, лекин самолет тезда ўнгланиб олди.
— Антеннани маҳкам ушла! — бақирди Шварценеггер кабина ичидан қўлини силкитиб.
Мария пастга қаради. Унинг кўз ўнгида фюзеляждан бир томони қалинроқ, узун буюм ажралиб чиқди — қиз уни аввал қандай пайқамаганлиги қизиқ. У калта ва ингичка вертикал қанотга ўхшар ва, ўлчами ҳақиқийсидан анча катта бўлса ҳам, Марияда номақбул ҳисларни уйғотарди. Бир қарашдаёқ ундаги қўрқув авваллари чарчаган Мигеллар, ювуқсиз Ленялар ва пиёниста Иванлардан топмаган иштиёқ билан алмашди.
Бунда ҳаммаси ўзгача эди: антеннанинг кенг учи тешиклар билан қопланган бўлиб, душ кранини эслатар ва айни пайтда муҳаббат ва ҳаётнинг хаёлий шакллари ҳақида ўйлашга мажбур қиларди. Мария унга бармоқ ўқтаб, савол назари билан Шварценеггерга қаради. У бош ирғаб, қуёшда порлаган тишларини кўрсатиб жилмайди.
Мария ҳозир у билан содир бўлаётганларнинг бари болалигидаги орзусининг рўёби, деб ўйлади. Қайсидир фильмда у эртакларга кўмилиб ўтираркан, ўзини учаётган аждарнинг ёки улкан қушни миниб парвоз қилаётганини тасаввур қилганди. Ҳозир эса бу амалга ошганди, тўғри, айнан ўша тарзда эмас — лекин, ўйлади у, орзулар доим биз кутмаган шаклда ижобат бўлади.
Самолёт бироз эгилди, Мария эса бу антеннага текканлиги сабабли эканлигини сезди. Бундан ташқари, самолетнинг ҳаракатлари жонлангандек туюлди, гўё антенна ундаги энг сезгир қисм бўлган. Мария қўлини пўлат стержен устида юргизиб, тепасини муштида қисди. «Харриер» қанотларини асабий қоқиб, яна бир неча метрга кўтарилди. Мариянинг наздида самолет ўзини тўшакка боғлаб қўйилган, тўлғанишдан бошқасини эплай олмаётган одамдек тутарди. Ўзининг икки томонга керилган, мускулдор, лекин қимирлай олмайдиган оёқларни эслатувчи қанотларда ўтирганлиги кучайтирди.
Бу кулгили, лекин жуда чалкаш эди — Мария бу улкан пўлат қушдан кўра шу гаражлар орасидаги бўш жойда турган оддий йиғма каравотни афзал кўрарди. Шварценеггер билан бошқача бўлиши мумкин эмас, деб ўйлади у. У кабинага қаради — шишага қуёш тушаётганидан кўп нарса кўролмади. Афтидан, у креслосида ўтириб, қўли ва бошини бир маромда қимирлатарди.
«Ўша кинодаги темирдан ясалган робот, —ўйлади Мария нариги қўлини антеннага қўйиб, — қиёфасини хоҳлагандек ўзгартира олар эди, қизиқ, у қандай эди? Яъни, қайси қиёфада?»
Самолет бу орада яна-да баландроққа кўтарилди. Уйларнинг томлари анча пастда қолиб кетди ва Мариянинг қаршисида бетакрор Москва панорамаси очилди.
Ҳар тарафда черков гумбазлари ялтирар, бу шаҳарни перчинлар зич териб ташланган чарм курткага ўхшатиб қўйганди. Мариянинг наздида, Москвада ўша қирғоқдагига нисбатан тутун анча камроқ эди. Бир нечта жойларда кутарилганди, албатта, лекин унинг ёнғиндан, завод қувурларидан ёки паст булутларданлигини айтиш қийин эди.
Таркибий қисмларининг тартибсизлигига қарамай, шаҳарнинг умумий кўриниши ниҳоятда кўркам эди, бу гўзалликнинг сабаби эса номаълум. Россия доим шундай, ўйлади Мария, қўлини совуқ пўлат устидан юргизиб — ҳайратланасан, йиғлайсан, ҳайратлантирган нарсага яхшилаб қарасанг, кўнглингни айнитади.
Тўсатдан остидаги самолёт силкинди ва у стерженнинг учи кафтида қандайдир ғалати осилиб қолганини сезди. У қўлини тортиши билан тешики дастак антеннадан тушиб кетди, фюзеляжга тегиб, пастга шўнғиди. Ундан кўк ва қизил сим чиқиб турган тешикли калта трубкагина қолди
Мария кабинага назар солди. Ойнадан Шварценеггернинг ҳаракатсиз энсаси кўриниб турарди. Аввалига Мария у ҳеч нарсани сезмади, деб ўйлади. Кейин у ҳушидан кетдимикин, деган тахмин хаёлига келди. Саросимага тушиб, атрофга алангларкан, самолетнинг тумшуғи секин ва ноаниқ айланаётганини кўрди ва гумони ишончга айланди. Нима қилаётганини ўзи билмаган қиз фюзеляждан қанотлар орасидаги силлиқ жойга ағдарилди (антеннанинг тагига курткаси илиниб йиртилди) ва кабина томон эмаклади.
Фонарь ёниқ эди. Мария қанотда ётиб, бошини кўтарди ва бақирди:
— Арни! Арни!
Лекин жавоб йўқ. Қиз эҳтиёткорлик билан тўрт оёқда туриб, унинг шамолда силкинаётган бошини кўрди.
— Арни! — яна чақирди у.
Шварценеггер унга ўгирилди.
— Хайрият! — беихтиёр деди Марии.
Шварценеггер кўзойнакларини ечди.
Унинг чап кўзи сал қисилган бўлиб, бир пайтнинг ўзида жуда аён ва ўта мураккаб ҳиссиётларни ифода этарди. Булар орасида ҳаётга муҳаббат, куч, болаларга меҳр, Япония билан қийин жангида Американи маънавий қўллаб-қувватлаш, жинсий озчиликнинг ҳуқуқларини тан олиш ҳамда демократия ва яҳудий-христиан қадриятлари дунёдаги барча ёвузликни енгишига бўлган ишонч бор эди.
Аммо унинг ўнг кўзи мутлақо бошқача бўлиб, уни кўз дейишга тил бормасди. Қони қуриган, йиртилган кўз соққасидан қаттиқ металл дастага ўрнатилган, тери остидаги ингичка симларга уланган катта думалоқ линза Марияга қараб турарди. Бу линзанинг марказида кўзни олувчи қизил нур бор эди — Мария уни кўзига тушганида пайқади.
Шварценеггер жилмайди. Бунда юзининг чап тарафи Арнольд Шварценеггер қандай кулишини кўрсатди: қандайдир айёр ва ёш болаларга хос. Бу табассумни кўрганлар тушунадики, у ҳеч қачон ёмон иш қилсайди, агар бир нечта аҳмоқни ўлдирса, демак, камера уларнинг мислсиз пастлигини кўрсатади. Бироқ кулги фақат чап юзига таъсир қилди, ўнги ўша-ўша: совуқ жиддий ва қўрқинчлилигича қолди.
— Арнольд, — чўчиб сўради Мария, оёққа тураркан, — Арнольд, нега бунақасан? Бас қил!
Шварценеггер жавоб бермади. Кейинги лаҳзада самолёт кучли силтанди ва Мария қанот бўйлаб сирпаниб кетди. Йўлида бир неча марта нималаргадир урилди, сўнгра остида таянч йўқолди. У ерга қулаяпман деб ўйлади ва ўзига қараб учаётган дарахт ва томларни кўрмаслик учун кўзларини юмди. Бироқ ҳеч нарса содир бўлмади. Мария ҳануз двигатель жуда яқиндан тариллаётганини сезиб, кўзларини очди.
Маълум бўлишича, у қанот остида осилиб турган экан, курткасининг капюшони нотаниш ракетанинг нимасигадир илиниб қолибди. Ракета ўзининг кенг бош қисми билан ўзи бироз аввал ушлаган антеннани эслатди. Буни кўрган қиз Шварценеггер шунчаки ўзининг қаллиқ ўйинини давом эттиряпти, деб ўйлади. Лекин энди буниси ортиқча эди — унинг бир неча аъзоси кўкарган, ёрилган лабидан оғзига қон сизиб тушмоқда эди.
— Арнольд, — бақирди у, кабинага ўгирилиш учун қўлини силтаб,— бас қил! Хоҳламайман! Эшитдингми? Хоҳламайман!
Ниҳоят у кабинани ва Шварценеггернинг кулиб турган юзини кўролди.
— Истамайман, эшитяпсанми? Жоним оғрияпти бундан!
— No? — қайта сўради у.
— Йўқ! Йўқ!
— O. K., — деди Шварценеггер. — You are fired.
Ўша заҳотиёқ унинг юзи чекиниб, қандайдир куч Марияни тутун билан қизга боғланган митти кумуш қушга айланиб қолган самолетдан узоқлаштирди. Мария олдинга қараб, ўзи томон сузаётган Останкино телеминорасини кўрди. Унинг ўртаси тобора катталашиб борди ва зарбадан бир лаҳза олдин Мария оқ кўйлак ва галстукдаги, столда ўтириб, қалин ойнадан унга ҳайратланиб қараб турган ғалати одамларни аниқ кўрди.
