მოკალი კოლიბრი
(ფრაგმენტი რომანიდან)
ორმოცდაორი წლის არკადი ივანეს ძე ჩელიშჩევს, მხატვარ-რესტავრატორს მუქი ქერა გრძელი თმა ჰქონდა, რომელსაც ნახატზე ან ხატზე დახრისას ლენტით იკრავდა. გაშლილი, სუფთა შუბლი ჰქონდა, რომელსაც, როცა ფიქრობდა, თითებს უსვამდა, თითქოს უსიამოვნო აზრებს შლიდა. წარბები ფუმფულა, რბილი და მამაკაცისთვის ზედმეტად ქალური ჰქონდა. თვალები ნაცრისფერი, ყურადღებიანი, თითქოს სამყარო, რომელსაც ისინი უყურებენ, საინტერესო და სასიამოვნო იყო და მხოლოდ ხანდახან ანათებდა მათში მკვეთრი ბზინვარება, თითქოს რაღაც უჩვეულო და ლაღი იპოვეს ამ სამყაროში. ცხვირი ვიწრო, ნაზი ხიდით და ოდნავ კეხიანი ჰქონდა, რაც ოდნავ ამპარტავნულ იერს აჩენდა. მაგრამ, როგორც კი გაიღიმებდა თავისი პატარა რბილი პირით, ეს შთაბეჭდილება ქრებოდა.
ის შეკვეთებით იყო გათამამებული. მდიდარი ხატების კოლექციონერებს მასთან მიჰქონდათ ძველი, სითხით, ჭვარტლით, ბასრის საგნის ნაჩხვლეტით დაზიანებული ხატები და თხოვდნენ აღდგენას. მისი მსუბუქი შეხების ქვეშ დაფებზე ოქროს ჰალოები, ალისფერი მოსასხამები, ცისფერი ქიტონები ბრწყინავდნენ, სიბნელიდან ანგელოზების, წმინდანებისა და ასკეტების სასწაულმოქმედი სახეები მოჩანდნენ.
მან აღადგინა სამამულე პორტრეტები, რომლებიც გახრწნილი იყო პროვინციული მუზეუმების სარდაფებში — ვარდისფერ ლოყებიანი, კეთილგანწყობილი მიწის მესაკუთრეები კამიზოლებით, მათი ერთგული მეუღლეები ქუდებში, ლამაზი ახალგაზრდა ქალბატონები ალუბლის მსგავსი ამობურცული თვალებით, ფორმიანი ოფიცრები, ულვაშებითა და კავკასიის ან ბალკანეთის ომებში მიღებული ჯილდოებით. ჩელიშჩევი ათვალიერებდა გაცრეცილ საღებავს, ბზარებს. ის ფრთხილად იყო პორტრეტების მიმართ და არ აძლევდა საშუალებას უცნობი პროვინციელი მხატვრების ნამუშევრების დაკარგვას, რომლებიც თითქოს მადლობას უხდიდნენ მას წყალობისა და თავდაუზოგავი ერთგულებისთვის.
ერთხელ მან მიწვევა მიიღო გერმანიაში ცნობილ ბანკირთან, რომლის კოლექციამაც შემთხვევითობის გამო რაინის წყლებში იმოგზაურა. რამდენიმე თვის განმავლობაში, სასახლეში ჩაკეტილი, ჩელიშჩევი აღადგენდა მატისის, დეგას და ვან გოგის ნახატებს. ნავები ლურჯ წყლებზე, ამეთვისტო ბალერინები, წითელი მზესუმზირა. სულების გადასახლების რწმენით, ის იმეორებდა დიდ ხელოვანთა ჯადოსნურ შტრიხებს, ცხოვრობდა მათი შთაგონებით.
მდიდარი მომხმარებლები მას კარგ ფულს უხდიდნენ და მას არაფერი სჭირდებოდა. ტანსაცმელს და ფეხსაცმელს ძვირადღირებულ ბუტიკებში ყიდულობდა. ცხოვრობდა სამოთახიან ბინაში ტვერსკაიაზე, სტალინურ სახლში. ერთ ოთახში მოწყობილი ჰქონდა სახელოსნო, დანარჩენ ორში, მდიდრულად მოწყობილში, უყვარდა სტუმრების მიღება. კლიენტებმა, რომლებიც მას ენდობოდნენ დაზიანებულ შედევრებს, ბანკირებმა, დიპლომატებმა, ბიზნესმენებმა, შეუშვეს იგი თავიანთ წრეში. მას იწვევდნენ წვეულებებზე ძვირადღირებულ რესტორნებში, იახტით გასეირნებაზე, ჩართული იყო ავტორბოლებში ევროპის მასშტაბით. როცა სრბოლისას ცქრიალა მანქანების გვერდით თავისი ვოლვოთი ესპანეთის თვალწარმტაც ქალაქებს, ზურმუხტისფერ მთებსა და ცისფერ ყურეებს გადიოდა, ყოველ ჯერზე მის გვერდით ახალი საყვარელი გარუჯული და ბედნიერი ქალბატონი იმყოფებოდა, რომელთანაც სვამდა ღვინოს პაწაწინა სასტუმროს ვერანდაზე და უყურებდა ყვითელ, თეატრალურად ლამაზ მთვარეს.
ის ორჯერ იყო დაქორწინებული და მისი განქორწინებები არ იყო რთული. ორმხრივი შეთანხმებით მიდიოდა ცოლი და არ უტოვებდა არც შვილებს, არც იმედგაცრუებას, არამედ მხოლოდ სუნამოს სუნს, რომელიც გარკვეული პერიოდის განმავლობაში საძინებელში ტრიალებდა, შემდეგ კი ისიც ქრებოდა. ცხოვრობდა კომფორტული, სავსე ცხოვრებით, გატაცებული თავისი სამუშაოთი. ხანდახან ესწრებოდა ვერნისაჟებსა და მოდის წარმოდგენებს, იყო კომპანიების ფავორიტი და საკმაოდ კმაყოფილი საკუთარი თავით.
ერთ დღეს იგი მიიწვიეს მუზეუმში და აჩვენეს აღსადგენი ხატი. გრძელ მძიმე დაფაზე დახატული იყო ღვთისმშობელი, მეთორმეტე საუკუნის ხატი, რომელსაც ღვთისმოყვარე ღვთისმშობელი ეწოდებოდა. ის ძლიერ იყო დაზიანებული. დაფა ნესტიანი იყო და ჩანდა ჟანგებიც ტენიანობისგან. ნახატი შეშუპებული იყო, საღებავი დაბზარული და საცაა ჩამოცვივდებოდა. ხე სავსე იყო ბუზებისგან გაბურღული ნახვრეტებით. სახე ჭვარტლით იყო დაფარული, თავიდან ბოლომდე დამახინჯებული იყო წარწერებით.
ჩელიშჩოვმა დაათვალიერა ხატი, გაარკვია, თუ რამდენად უმნიშვნელო იყო საფასური, რომელსაც მას ღარიბი სახელმწიფო მუზეუმის დირექტორი დაპირდა და გადაწყვიტა უარი ეთქვა. გარდა ამისა, მას ელოდა მარტივი და მომგებიანი სამუშაო, სემირადსკის ნახატი, რომელზეც ბრწყინვალე, ვარდისფერ მკერდიანი ვაქხანკა ყურძნის იისფერი მტევანს ანტიკვარულ ვაზაში ათავსებდა.
ის ეძებდა დელიკატურ სიტყვებს უარის თქმისთვის, გულმოდგინედ უყურებდა ფერმკრთალ, გამომშრალი სახით და მოძველებული მაქმანებიანი საყელოთი მდგარ დირექტორს და მხოლოდ ბოლოს გადაიტანა მზერა მაგიდაზე დადებულ ხატზე. უცებ ისეთი ტკივილი და მონანიება განიცადა, ისეთი თანაგრძნობა და დანაშაული, როცა დანით დასერილ ხატს შეხედა, რომ გული დაეწვა და კინაღამ შეტევა დაემართა. ეს იყო დედამისი, რომელიც რამდენიმე წლის წინ გარდაიცვალა. მას ეჩვენებოდა, რომ ბინძური, გახეხილი, გალანძღული, დაუცველი, ცივ წვიმაში იწვა ტალახში და არავინ მიდიოდა დასახმარებლად, შვილმაც კი გული მოაშორა მას.
ტკივილი ისეთი ძლიერი იყო, დანაშაულის გრძნობა ისეთი ცხელი და მძაფრი, რომ მკერდში წვის შეგრძნებით უთხრა დირექტორს:
— თანახმა ვარ. ვიღებ ამ სამუშაოს. შემიძლია მისი გადაგზავნა სახლის სახელოსნოში?
— მას დაცვა სჭირდება. ის ფასდაუდებელია.
— საკუთარ დედასავით მოვუვლი.
როცა ხატი თავის სახელოსნოში უდიდესი ზრუნვით მიიტანეს, ჩელიშჩევმა მაგიდას თეთრი ტილო გადააფარა და ხატი დაასვენა, მერე ფანჯარასთან ფარდა გადაწია და კაშკაშა ნათურა აანთო, რომელიც ხატს თეთრი, თანაბარი შუქით ანათებდა. დაჯდა ხატის წინ და თვალებდაუხამხამებლად დაუწყო ყურება ღვთისმშობლის ხელებს, რომლებიც მას ლოცვით წინ ჰქონდა გამოწეული. დახრილი თავი დაფარული იყო ალუბლის მაფორიუმით, მყიფე ოქროს ვარსკვლავებით. მის გაბრწყინებულ სახეზე ირმის მსგავსი დიდი თვალები მუქდებოდნენ და ჟოლოსფერი კვირტი ყვავდებოდა. პატარა, ტუნიკის ქვემოდან, ფეხები წითელ ჩექმებში იყო გახვეული.
ფიქრი დიდხანს გაგრძელდა. მოხიბლული და გაბრუებული იყო, ღვთისმშობელში სიცოცხლის ნიშან-წყალს ვერ ხედავდა. ის ჰგავდა ბრტყელ, გამხმარ ჰერბარიუმს, მკვდარივით ვერცხლისფერს, ალისფერი, გაცვეთილი ყვავილის თავით. ღვთისმშობლის ჭვრეტისას ხატმა მოცულობა მოიპოვა, მაგრამ თითქოს გაყინული იყო ყინულის გამჭვირვალე კრისტალში, რომელიც ზღაპრის პრინცესასავით იწვა ბროლის კუბოში, უსულო და უსიცოცხლო. მისი არსებობის რვა საუკუნის განმავლობაში მან თავისი სამკურნალო ძალა მისცა უამრავ ადამიანს, გადაარჩინა და ანუგეშა, რამდენი მტრის შემოსევა მოიგერია, რამდენჯერ ჩააგდეს ცეცხლში, ახრჩობდნენ ყინულის ფსკერზე, სერავდნენ ცულით, დანით, რომ გამოეფიტათ და გარდაცვალილიყო. ის გადაიქცა მშრალ ყვავილად, დაფაზე წყნარ ჩრდილად, ყინულში ჩასვენებულ ფერმკრთალ ცისარტყელად.
ჩელიშჩევი იტანჯებოდა, სწყუროდა, გლოვობდა გარდაცვლილ მშვენიერ ღვთისმშობელს. გრძნობდა მის მიმართ თაყვანისცემას, არ იცოდა როგორ გაეღვიძებინა მასში ცხოვრების გულის ცემა. სახე უფრო ახლოს მიიტანა, იმ იმედით, რომ ოდნავ გასარჩევი სუნთქვა შეეგრძნო. მის მლოცველ ხელებს ტუჩებით შეეხო. ეს ხელები თითქოს ოდნავ ამოძრავდნენ ტუჩების ქვეშ, ძლივს გასაგონი სუნთქვის სითბო იგრძნო. გახარებულმა ჩელიშჩევმა შეხედა ღვთისმშობელს, რომელიც თითქოს გამოფხიზლდა. ის არ იყო მკვდარი, მაგრამ ღრმა ძილში იწვა, გაუთავებელი შრომისა და ტანჯვისგან დაღლილი. და ის, როგორც ექიმი, შეუდგა ძვირფასი პაციენტის განკურნებას, მისი სუსტი სიცოცხლის ამოძრავებას, რომელიც ჯერ კიდევ ციმციმებდა მის დაქანცულ სხეულში. გრძნობდა, რომ ოსტატის არსება იმ წამიდან შეიცვალა და სული იმ მოულოდნელ მხარეს გადავიდა, რომელზეც არასოდეს უფიქრია, რომელიც მთელი ეს წლები მის სიახლოვეს იყო და მის მოქცევას ელოდა.
დაფის გაშრობას ერთი კვირა დასჭირდა. ხატის ირგვლივ გამათბობლები მოათავსა, ვენტილატორი ჩართო. ჰაერის მშრალმა ნაკადებმა გააბრწყინეს ხატი. ხემ ნელ-ნელა მოიშორა ტენიანობა. ჩელიშჩევი მსუბუქად აკაკუნებდა დაფაზე, სანამ წყლის ბოჭკოების ჩუმი ხმა ქსილოფონის კლავიატურის ხმის გამოცემას დაიწყებდა.
ხატი დიდი სიფრთხილით თეთრ ტილოში გაახვია და ნაცნობ ექიმთან მიიტანა, რომელიც ტომოგრაფზე მუშაობდა. დაფა ვრცელ რგოლში მოათავსა, უყურებდა, როგორ მოძრაობდა რგოლი მწოლიარე ღვთისმშობლის გასწვრივ. მრავალფეროვანი შპრიცები და ხაზები გადიოდა ეკრანზე. პრინტერმა გადაყარა უამრავი ანაბეჭდები, სადაც სხივები, რომლებიც ხატის გულში გადიოდნენ, აჩვენებდნენ დაზიანებებს, სიცარიელეს, შეშუპებას, საღებავის პირველად და შემდგომ ფენებს.
ახლა, როდესაც მისთვის ნათელი გახდა დაავადების სურათი, როდესაც ძვირფასი პაციენტს დიაგნოზი დაუსვეს, ჩელიშჩევმა განკურნება დაიწყო. დაიწყო აღდგენის პროცესი.
მიკროსკოპის საშუალებით მან შეისწავლა დაზიანებული ადგილები, როგორც დაავადებული უჯრედები. ყოველი ნაწილაკი, ყოველი ბზარი გამოიკვლიეს. ფრთხილ ხელებში სკალპელი, შპრიცი, რბილი ფუნჯი, სველი ტამპონი გამოჩნდა. მან მოაცილა ნადებები და ნაწიბურები, ჩამორეცხა წებოვანი სითხე და ნელ-ნელა დაუბრუნა საღებავს თავდაპირველი სახე, დააფიქსირა იგი დაფაზე.
ერთთვიანი ფხიზელი მუშაობის შემდეგ გაიწმინდა და აღდგა მაფორიუმის მცირე ფართობი, როგორც სისხლივით კაშკაშა ალუბალი, რომელზეც ძვირფასი ვარსკვლავი დიდებულად ბრწყინავდა. ჩელიშჩევი აღფრთოვანებული იყო ამ მყიფე მანათობელი ვარსკვლავით.
დრო გაქრა. მოსკოვმა შეწყვიტა არსებობა. ტვერსკის ბულვარის ფანჯრებზე ფარდები ჩამოეფარა. დღისით და ღამით ენთო კაშკაშა თეთრი ლამპარი, რომლის ქვეშ ღვთისმშობელი ანათებდა. მზეზე გაშლილ მდელოზე, რომელიც ჩრდილმა უკვე დატოვა, ყვაოდნენ ტანსაცმლის აღდგენილი ქსოვილები.
ჩელიშჩევმა ვერ შეამჩნია, როგორ გაყვითლდნენ ტვერსკის ბულვარის მუხები და ცაცხვები, მანქანების ციმციმა ნათურები როგორ სრიალებდნენ ფოთოლცვენაში. ვერ შეამჩნია, როგორ დაიწყო ცივი წვიმები და როგორ შავი მინასავით ანათებდა პუშკინის ძეგლი, რომლის ძირში მარტოხელა სევდიანი ვარდი იზრდებოდა. ვერ შეამჩნია, როგორ დაბინდნენ პირველ ქარბუქში ლამპიონები ტვერსკაიაზე, გარშემორტყმულნი ფერმკრთალი ცისარტყელებით. ვერ შეამჩნია, როგორ აღმოჩნდა სანიაღვრე მილზე ყინული, რომელშიც მანქანების ნაკადი ირეკლებოდა და სამფეროვანი შუქნიშანი ციმციმებდა. ვერ შეამჩნია, როგორ მოიცვა ბულვარი მწვანე ნისლმა და როგორ გაწითლდნენ მოედანზე უცებ ტიტები. გავიდა ერთი წელი, დაყოფილი არა დღეებად და კვირეებად, არამედ პაწაწინა ნაწილაკებად, რომლებისგანაც იქმნებოდა ხატი და რომლებიც მან იხსნა სიკვდილისგან. ნაწილაკები იყვნენ სამყაროს სამშენებლო ბლოკები, რომელთა დაშლის უფლებაც მან არ მისცა.
შრომა მას უპრეცედენტო სიამოვნებას ანიჭებდა, ყოველი გადარჩენილი ნაჭერი უცნობი ნეტარებით კვებავდა და წინ, სამუშაოს დასრულებისას არნახული ჯილდო ელოდა.
როცა მან ღვთისმშობლის სახეს ჭვარტლი მოაშორა, მან ნაზი თაფლისფერი შუქით გაანათა, პატარა ტუჩები ჟოლოსფერ ყვავილს დაემსგავსნენ და თვალებში ირმის თვალებივით გრძელი და ლამაზი ვარსკვლავური ცა აციმციმდა. უცებ იგრძნო ხატიდან გადმოსული სურნელი. სახელოსნოში ვარდების სუნი დადგა და ის აყვავებული ბუჩქის ნახვას ელოდა.
ყოფილ ნაცნობებს თავი დაანება, შეხვედრებს თავს არიდებდა. უარი თქვა ინგლისური და ფრანგული თეატრების სპექტაკლების ბილეთებზე, რომლებზეც მოსკოვის თეატრის მოყვარულები გიჟდებოდნენ. კულტურის მინისტრის დაბადების დღესთან დაკავშირებული დახურული დღესასწაული უგულებელყო. არ გამოეპასუხა ბოლო შეყვარებულის მიწვევას ესპანეთში ფიესტაზე წასასვლელად. მან გათიშა ტელეფონი, რომელიც მანამდე განუწყვეტლივ რეკავდა. მან მიუსაჯა მარტოობა საკუთარ თავს, მაგრამ ვერ გრძნობდა. ის ლაღად მარტო იყო ღვთისმშობელთან და მასთან ყოველი შეხება, განადგურებისაგან გადარჩენილი ხატის ყოველი დეტალი უზომო სიამოვნებას ანიჭებდა.
სახელოსნოში მას მუზეუმის დირექტორი ესტუმრა. მოჯადოებულმა შეხედა ხატს და მისი გამხმარი, მორცხვი ნაზი წითური სახე გავარდისფერდა.
— შენი საქმე, არკად ივანოვიჩ, დასასრულს უახლოვდება. მუზეუმსა და მონასტერს შორის უკვე კამათია, რომელსაც ხატის ეკლესიაში გადატანა სურს. მაგრამ ისინი ვერ შეძლებენ მის გადარჩენას. ისევ ბარბაროსულად ჩამოკიდებენ გაბოლილ, გაყინულ, ნესტიან ტაძარში. ეს მოითხოვს სპეციალურ დალუქულ ოთახს, ტემპერატურისა და ტენიანობის კონტროლით. თქვენ როგორ ფიქრობთ, არკადი ივანოვიჩ?
— არ ვიცი. — უპასუხა ჩუმად ჩელიშჩოვმა, ვარსკვლავის კაშკაშა ოქროს შეხედა და ნეტარმა ღიმილმა გადაურბინა სახეზე.
მას მონასტრიდან, სადაც ღვთისმშობელი პრინც ანდრეი ბოგოლიუბსკი გამოეცხადა და ხატის დაწერა უბრძანა, გამხდარი, მაგრამ მკვრივი მკერდით, ლურჯ-შავად აალებული თვალებით მონაზონი, ღირსი დედა ელიზაბეტი ეწვია. იგი რამდენჯერმე მოქნილად ემთხვია ხატს და მაღალი, ოდნავ გაბზარული ხმით წაიგალობა:
— ღვთისმშობელო, გიხაროდეს. ნეტარო მარიამ, უფალი შენთანაა. კურთხეული ხარ ქალებში. კურთხეულია შენი მუცლის ნაყოფი, თითქოს მაცხოვარმა შვა სული ჩვენი.
ღირსმა დედამ გრძელცხვირიანი სახე ჩელიშჩევისკენ მიაბრუნა:
— თქვენ, არკადი ივანოვიჩ, ამქვეყნიური არ ხართ. უფალმა აგირჩიათ, რათა თქვენი მეშვეობით გამოეჩინა ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ხატი იმ დღეებში, როცა უნდა გადაწყდეს რუსეთის ყოფნა-არყოფნის საკითხი. თქვენი ხელიდან ყველაზე სუფთა გამოსახულება ბრწყინავს რუსულ მიწაზე და თავიდან ააცილებს უბედურებას. ახლა, არკადი ივანოვიჩ, თქვენ ყოველთვის უნდა იყოთ ღვთისმშობელთან იქ, სადაც ის წავა. და ის წავა ჩვენს მონასტერში, სადაც გამოეცხადა მართალ მორწმუნე პრინც ანდრეის. შენ იქნები მასთან, როგორც საკნის მსახური. ის მეფეზე მიგვითითებს, თქვენ მისი თანდასწრებით გამოიცნობთ ამ ნიშანს და მთელ ხალხს აცნობებთ. ეს არის თქვენი დიდი მორჩილება და გმირობა, არკადი ივანოვიჩ. — დედა ელიზაბეტმა ჩელიშჩევს პირჯვარი გადაწერა, მოქნილად დახარა გამხდარი სხეული, ხატს თავი დაუქნია და გავიდა.
მისი სამუშაო სრულდებოდა. მთელ მოსკოვში, მარგალიტებში და ყელსაბამებში გამოწყობილი დედოფლებივით იდგნენ საახალწლო ნაძვის ხეები. ტვერსკის ბულვარზე ხეები ამეთვისტოს გირლიანდებით იყო გადახლართული და ხალხი ბულვარის გასწვრივ ისე დადიოდა, როგორც შუშის ჭურჭელში, რომელშიც ყინვაგამძლე კრისტალები ტრიალებდნენ.
შუბლზე ბინტ წაკრულმა და ფართო ბლუზში გამოწყობილმა ჩელიშჩევმა, გაფითრებული სახით შეხედა ხატს. ყოველი ნაწილაკი, ყოველი დეტალი მისი შეხებით თბებოდა, ცოცხლდებოდა მისი სუნთქვით. სასწაულებრივად კაშკაშებდნენ მისი თავდაპირველი ფერები. ღვთისმშობელი თითქოს ნავში იწვა, რომელიც მიცურავდა თვალუწვდენელ ზღვაში, მოსკოვის თოვლში, საახალწლო ნაძვებსა და ბროლის ხეებს შორის.
უეცრად მან იგრძნო, როგორ ქრებოდა სახელოსნოში ჰაერი, ხატის ირგვლივ უჰაერო სიცარიელე ყალიბდებოდა, ის ლურჯ უფსკრულში მიფრინავდა უთვალავ ვარსკვლავთა ციმციმით. ოსტატი იხრჩობოდა, გონებას კარგავდა, აშინებდა მოახლოებული სიკვდილი. უეცრად ხატის სიღრმიდან, ხის დაფის, მოხატული ტანსაცმლის, თაფლისფერი სახის გავლით, სადაც ღვთაებრივი სასწაული იმალებოდა, დამაბრმავებელი შუქი გამოიჭრა. სინათლე მოედო მის სულს და ძლიერმა სიხარულმა აავსო. ვიღაც ყოვლისშემძლემ და აღმატებულმა აიყვანა იგი კაშკაშა ცისარტყელებს, ჯადოსნურ ნაკადულებს, მხიარულ ტალღებს შორის, რომლებზეც ვარსკვლავები ტრიალებდნენ. მან განიცადა ისეთი სიხარული, ისეთი მანათობელი ძალა, ისეთი სიყვარული, რომ სივრცე და დრო გაქრა და მხოლოდ დამაბრმავებელი სიხარული დარჩა.
ეს რამდენიმე წამს გაგრძელდა. ისევ ისე იყო სახელოსნო. ხატიც ესვენა, როგორც გაგრილებული ლითონი. სიხარული კი გაგრძელდა. ჩანდა, რომ მასში სასწაულებრივი ძალა შემოვიდა, ჩასახვა მოხდა და მას შეეშინდა ამ დაწყებული ზრდისა, აბრეშუმის ცისარტყელის ქუთუთოების ქვეშ რხევისა.
იმ დღიდან ჩელიშჩევმა იგრძნო სასაიმოვნო დამოკიდებულება ხატისადმი, თითქოს მან კი არ მოიყვანა ის, არამედ პირიქით, ხატმა შემოაბრუნა სიცოცხლისაკენ.
მას ეჩვენებოდა, რომ უსიტყვო ბრძანებები მოდიოდა ღვთისმშობლისგან, აღვიძებდა მასში მოგონებებს, რომელთაგან თითოეული ეხებოდა და ახარებდა. გაახსენდა დედა, ახალგაზრდა, ლამაზი, ფართო თეთრ პერანგში. სარკესთან სქელ ყავისფერ თმას ხის სავარცხლით ივარცხნიდა, სარკის წინ კი, შუშის ბოთლებს შორის, მომხიბვლელი ზურმუხტისფერი შუქი კიაფობდა.
მან გაიხსენა აგარაკი, ნაცრისფერი ფიცრის ღობე, რომელზეც პეპლები სხდებოდნენ და შლიდნენ შოკოლადის ფრთებს. ის უყურებდა მათ წვრილ ულვაშებს, როგორც პაწაწინა ბუსუსებს, თხელი ბეწვი რომ უციმციმებდათ სხეულზე.
გაიხსენა მოპირდაპირე სახლის ღამის ფანჯარა, აბაჟურისგან ნარინჯისფრად რომ ჩანდა. ხანდახან ფანჯარასთან ახალგაზრდა ქალი ჩნდებოდა. შიშველი იდაყვებს ამოიდებდა და ქუჩის შესახვევს გაჰყურებდა. მის უკან ოთახის სიღრმეში იდუმალი და მიმზიდველი შუქი ანათებდა.
ერთ დღეს ჩელიშჩევს მოეჩვენა, რომ ღვთისმშობელი მას ქუჩაში აგზავნიდა და ყინულის მოტანას სთხოვდა, რომელსაც მეეზოვეები სახურავიდან ყრიდნენ. ეზოში ჩავიდა, მოლურჯო წვეტიანი ყინული აიღო, სახლში მიიტანა და ხატის გვერდით დადო. ღვთისმშობელმა ყინულს შეხედა, რომელშიც საახალწლო ხეების ანარეკლები ანათებდა.
ღამით უეცარმა შფოთვამ გააღვიძა. მოეჩვენა, რომ ღვთისმშობელი ეძახდა. ფეხშიშველი შევიდა სახელოსნოში, შუქი აანთო. ხატი ავადმყოფურად მოვარდისფრო შუქით იყო გარშემორტყმული, თითქოს სიცხე ჰქონდა, თითქოს მის ირგვლივ მოძრავ ჰაერსაც ანთება ჰქონდა. ჩელიშჩევმა დაინახა, რომ ღვთისმშობლის თვალებიდან ორი ალისფერი სისხლიანი ცრემლი გადმოგორდა. ის ტიროდა. მოახლოებულ ბედისწერას გრძნობდა. ეს ბედისწერა უბედურებას ჰპირდებოდა არა მარტო ჩელიშჩევს, არამედ ყველა ადამიანს, მთელ რუსეთს, რომლის გადასარჩენად, დედა ელისაბედის თქმით, ღვთისმშობელი გამოჩნდა. ჩელიშჩევი გრძნობდა იმ დიდ ტკივილსა და ტანჯვას, რომელსაც ღვთისმშობელი განიცდიდა. გრძნობდა, რომ ტანჯვის წყარო ამ ფანჯრის მიღმა, ღამის ქალაქში, უზარმაზარ ქვის შენობებს შორის, მანქანებით მოშრიალე ქუჩებში, საახალწლო ცქრიალა ხეებს შორის იყო. ღვთისმშობელმა ჩელიშჩევს მოსთხოვა ქალაქში წასვლა, უბედურების წყაროს პოვნა და აღმოფხვრა. ღვთისმშობლის ნება მტკიცე იყო. აჩქარდა იგი. მისი ძალები ასხივებდნენ და გზას უჩვენებდნენ. ჩელიშჩევმა ჩაიცვა საჩქაროდ და გავიდა ღამეში ბოროტების ქმნის საძებნელად, რომელიც საყოველთაო განადგურების ჰაერს აფრქვევდა.
მოსკოვი ცხოვრობდა ღამის ცხოვრებით, მალავდა თავის საძილე ადგილებში დღის რუტინისგან დაღლილ მაცხოვრებლებს, ხსნიდა რესტორნებს, ღამის კლუბებს, თეატრალურ დარბაზებს გართობის მოყვარულთათვის, გურმანული კერძების მცოდნეებისთვის, სიამოვნების დაუღალავი მაძიებლებისთვის. ძვირადღირებული მანქანები ქუჩებში სრიალებდნენ და ცქრიალა თოვლს თავიანთი ფარებით ანათებდნენ. მოდური მაღაზიების ვიტრინები თავს იწონებდნენ ლურჯი მელიის ბეწვით, საზღვარგარეთულ[ ტუალეტებით, ოქროთი და ბრილიანტებით. გაყინულ ჰაერში ნაპერწკლებივით კიაფობდნენ ღამის ბარებისა და გასართობი დაწესებულებების წარწერები. ყველგან, სკვერებში, გზაჯვარედინებზე მშვენიერი ქალბატონებივით იმზირებოდნენ საახალწლო ნაძვები, თითოეული თავის სამოსში, მწვანე, ლურჯი, ჟოლოსფერი კრინოლინებით, ძვირფასი თავსაბურავებით დაგვირგვინებული.
ჩელიშჩევი მოსკოვში დადიოდა, ემორჩილებოდა უხილავ მითითებებს, გაუგონარ ბრძანებებს, რომლებიც მას ღვთისმშობელმა გაუგზავნა. მას სხეულში შესულნი იყვნენ იდუმალი ძლიერი ხაზები, რომლებსაც ის მიჰყავდათ ტროტუარებზე, ჩაჰყავდათ მიწისქვეშა გადასასვლელებში, გადაჰყავდათ ერთი უბნიდან მეორეში. ეს ხაზები მას აახლოვებდნენ ბოროტებისა და ტანჯვის კედლებთან, რომელთაგან თითოეულს სიკვდილი მოჰქონდა. ბრჭყვიალა ქალაქი დნებოდა მუქ სიბნელეში, რენტგენის მსგავსად, სადაც მისი მტკივნეული ადგილები ჩანდა.
მან ჩაიარა რესტორნის გვერდით, სადაც ქართველი კანონიერი ქურდები დადიოდნენ. ისინი იქ ნავთობთან დაკაშირებულ სარფიან გარიგებას აღნიშნავდნენ, ჩხუბობდნენ ფულზე, ახალგაზრდა ქალები კაბინეტებში შეჰყავდათ, უკან შარვალზე უბე შეხსნილნი და გაოფლილნი გამოდიოდნენ. ქალები მათ თმიან მკერდს მოვლილი თითებით ეფერებოდნენ, ქართველები ტკბილად იცინოდნენ, უცბად ერთ-ერთს მოდური პიჯაკის ჯიბიდან ოქროს პისტოლეტი გადმოუვარდა.
ჩელიშჩევი მოდურ გეი-კლუბს მიუახლოვდა, რომელზეც ათასფერი გვირილის ცისარტყელა ციმციმებდა. ტუჩებსაცხიანმა, მაღალქუსლებზე შემდგარმა ბეწვის ქურთუკიანმა პორტიე ქალმა კარები გააღო, სადაც მდიდრული მანქანიდან გადმოსული, ახალგაზრდა ბიჭზე წელშემოხვეული ცნობილი ასაკოვანი რეჟისორი შევიდა. ისინი გაუჩინარდნენ დარბაზის წყვდიადში, რომელსაც თბილი, ორთქლიანი სხეულისა და ათასგვარი შხამიანი სუნამოს უსიამოვნო სუნი ადიოდა.
ჩელიშჩევმა ღამის დისკოტეკაზეც შეიარა. კედლებისგან შერბილებული ხმაურიანი მუსიკით გაჟღენთილი იყო ქუჩა. ცისფრად მოლივლივე ნახევრად ჩაბნელებულ სცენაზე შეკრული ბრბო ცეკვავდა. ისეთი სიმჭიდროვე იყო, რომ მოცეკვავეები მხოლოდ ერთ ადგილს ტკეპნიდნენ, ერთმანეთს ეფერებოდნენ, მთვრალები კოცნაობდნენ და დაკრუნჩხულნი კანკალებდნენ. ბრბოს თავზე, თვალის მომჭრელ შუქით განათებულ მაღალ ბოძზე ქალი ცეკვავდა მთლად შიშველი, ოქროთი დაფარული, ზღაპრის ქალღმერთივით. ის დაუღალავად იხრებოდა წინ და უკან, ოქროსფერ ფეხებს მაღლა წევდა და ოქროს გევლივით იკლაკნებოდა. ბრბო თრთოდა, როგორც უზარმაზარი, წებოვანი თიხა, რომელიც ფერად ლორწოს აფურთხებს. ეს ლორწოს წვეთები, როგორც მრავალფეროვანი წვეთები, ალაქავებდნენ ქუჩას.
ჩელიშჩევი მოძრაობდა ძალოვანი ხაზების მიმართულებით, რომლებიც ღვთისმშობლის საჩვენებელი თითის გაგრძელება იყო და რომელსაც წყვდიადის სიღრმეში მიჰყავდა. მაგრამ არც ერთ მათგანში, როგორც შავ ვაშლში, არ იყო საყოველთაო განადგურების ლავა, არ იმალებოდა დრაკონი, რომელიც რუსეთზე თავდასხმისთვის ემზადებოდა. ჩელიშჩევმაც, რომელიც ტრიალებდა სხვა ცხელ წერტილში, კიდევ ერთი ბნელი ადგილი დატოვა და განაგრძო ჯადოსნური მოგზაურობა ღამის მოსკოვში ბრილიანტის ნაძვის ხეებს შორის.
ის დადიოდა, როგორც სიზმარში. თვალები ღია ჰქონდა, მაგრამ მთვარეულივით ეძინა. მათ ამოძრავებდათ უსიტყვო, ჯიუტი ნება. უბიძგებდა ჩიხებში შესულიყო, ეზოები შემოევლო, მარტოსული ნათურის ქვეშ გაყინულიყო, გაცრეცილ, ბნელ და უფანჯრო ფასადებში ჩაეხედა. ერთ-ერთ ასეთ შესახვევში საცხოვრებელი კორპუსებით გარშემორტყმული ციხე აღმოაჩინა, რომელიც გამზირიდან არ ჩანდა. ციხე უზარმაზარ, მახინჯ კუს ჰგავდა. აგურის კედელსა და მავთულხლართების მიღმა რაღაც სატანჯველი ბოდვა და კვნესა ისმოდა. იქიდან რკინის, დაზეთილი საკეტების, ბინძური ოფლისა და სასტიკი ძალადობის სუნი გამოდიოდა. ციხე დაბნეული უყურებდა ჩელიშჩევს, თითქოს დევნიდა მას. რკინის ჭიშკარი გაიღო, იქედან ბლაგვი ფოლადის ყუთიანი სატვირთო მანქანა გამოვიდა, რომელშიც უხილავი განწირული სული იკუმშებოდა.
ჩელიშჩევი ამ ხეტიალ-ხეტიალში მოსკოვის ერთი თავიდან ბოლოში მოძრაობდა, თითქოს ღამის ქარს დაჰყავდა. ის მართლა კარგავდა თავს, თვალებს ხუჭავდა და როცა ახელდა, ქალაქის სხვა მხარეს აღმოჩნდებოდა, სადაც ვერც ქუჩებს და ვერც პროსპექტებს ვერ ცნობდა. მის წინ კლდესავით დიდი შენობა იდგა. ის მას უზარმაზარ ფუტლიარს აგონებდა, რომელშიც განათების გარეშე, რაღაც ცოცხალი იმალებოდა, კანკალებდა, ზვირთთდებოდა, ეცემოდა. ეს იყო ონკოლოგიური ცენტრი და იქ, როგორც ჩელიშჩევს ეჩვენებოდა, უზარმაზარი სიმსივნე იწვა. ის ნელ-ნელა იზრდებოდა, იასამნისფერი ძარღვებითა და სისხლით შეშუპებული. ჩელიშჩევს ესმოდა ბეტონის ტიხრების, ლითონის კონსტრუქციების ბლანტი ზარის ხმა. სიმსივნე აწვებოდა შენობის კედლებს, ისინი საცაა დაიშლებოდნენ და ამაზრზენი რბილი წებოვანი ქსოვილი დაეცემოდა მოსკოვს. შავი შენობის ზედა ნაწილი სუსტად ანათებდა. იქიდან ტანჯვისგან განთავისუფლებული მიცვალებულთა სულები მიფრინავდნენ ცაში.
განაპირას, საძინებელ უბანში, მხოლოდ პირველი სართულის ფანჯარაში ენთო მარტოსული შუქი და თოვლს ყვითელ ზოლად გასდევდა. ჩელისჩევმა ფანჯარაში ჩაიხედა და დაინახა, რომ საოპერაციო სავარძელში ფეხებგაშლილი მიცვალებული ქალი იწვა. სისხლიან-ტანსაცმლიანი ქირურგი მის საშვილოსნოში ფოლადის მილს დებდა და სისხლიანი ნაკადი, რომელიც ჩანასახად იყო გადაქცეული, ემალირებულ აუზში იღვრებოდა.
ტკივილისა და ტანჯვის კოლტებში, სადაც ძალოვან ხაზებს ჩელიშჩევი მიჰყავდა, იმალებოდა საშინელი საფრთხეები, რომლებიც მზად იყვნენ რუსეთის დასამხობად. მაგრამ ძალოვანი ხაზები მხოლოდ უახლოვდებოდნენ მტკივნეულ კოლტებს, მათ ირგვლივ მიმოდიოდნენ და ჩელიშჩევს უფრო შორ გზაზე აყენებდნენ.
ჩუმ ნებას დამორჩილებული ჩელიშჩევი ისევ თავის სახლთან, პუშკინის მოედანზე, ძეგლის მიმდებარედ აღმოჩნდა. ბრინჯაოს პოეტმა ქუდი მოიხადა, თავი დაუქნია და მსუბუქმა ქარბუქმა ბრინჯაოს კულულებზე ვერცხლისფრად დაქროლა. ჩელიშჩევი უყურებდა, როგორ მირბოდა მანქანების ცქრიალა ჯაჭვი ტვერსკის გასწვრივ. ბულვარებიდან აჩქარებული მანქანები ღამით მოედანს ცეცხლოვანი ჯვრის ფორმას აძლევდნენ.
ძალოვანმა ხაზებმა ის მიწისქვეშა გადასასვლელში ჩაიყვანა, სადაც იშვიათი ფეხით მოსიარულეები ჩადიოდნენ, ხოლო ახალგაზრდა მევიოლინე გაშლილი თმით გაბრაზებული ამოძრავებდა ისარს და გადასასვლელს სევდიანი მუსიკით ავსებდა. წინ ქუდი ედო მონეტებითა და დაკუჭული ქაღალდებით.
ჩელიშჩევი ტვერსკოის ბულვარზე გავიდა და ბროლის ტყეში აღმოჩნდა. ხეები ამეთვისტოს გირლიანდებით იყო გადახლართული. ბოძები მოლურჯო ყინულისგან იყო დამზადებული და გეგონებოდათ რეკავდნენ. შორს იშლებოდა ბროლის ხეებით გარშემორტყმული ხეივანი და მის გასწვრივ გამჭვირვალე ქარბუქი ქროდა.
პუშკინის რესტორანთან მანქანები გაჩერდნენ. ცილინდრიანმა შვეიცარმა კარები გააღო, ქალბატონებს ქოლგა გაუხსნა და წინ გაუძღვა. რესტორან „ტურანდოტთან“ ცისფერი გაზის ჩირაღდნები ენთო, როგორც ცეცხლთაყვანისმცემელთა ტაძრის წინ.
ჩელიშჩევი ბულვარის გასწვრივ მიდიოდა და რაღაც მოსალოდნელ საფრთხეს გრძნობდა. ის ბროლის ტოტებს შორის ტრიალებდა, ამპირიულ სასახლეებზე ქანაობდა და კვამლივით ეცემოდა სამხატვრო თეატრის შავი შენობიდან. საფრთხე ძლიერდებოდა, მძიმდებოდა, ღრუბელივით ამოდიოდა ცქრიალა ხეებს შორის და შიშში იზარდებოდა.
ჩელიშჩოვი წინააღმდეგობას უწევდა, არ სურდა წასვლა, მაგრამ ჯიუტმა ძალამ აიძულა მას სიარული. ის საშინელ ღრუბელში ჩავარდა, რომელშიც, როგორც ჩანს, უხილავი ურჩხული იყო გაკვანძული.
სადღაც აქ სამასი წლის მუხა იზრდებოდა, რომელსაც პუშკინი ახსოვდა. მაგრამ ჩელიშჩოვმა ის ვერ იპოვა. იდგა მაღალი, ასი წლის წინანდელ უზარმაზარ ფანჯრებიანი შენობის წინ. შენობა შავი იყო, მაგრამ ორი სართული განათებული იყო, თითქოს იქ ღამის წვეულება იმართებოდა. ნაქსოვ ჩარჩოებიანი ბროლის მინები, რომლებშიც ქარები ვერცხლისფრად კრთოდნენ, თეთრი შუქით გამოსცემდნენ. ამ ფანჯრებიდან მძიმე საშინელება ჟონავდა, რომელსაც ჭკუიდან გადაჰყავდი.
აქ, ამ დიდებულ სახლში, ჩელიშჩევი ღვთისმშობელმა მიიყვანა. აქ ბუდობდა ბოროტება, რომელიც რუსეთს მოსპობით ემუქრებოდა და ჩელიშჩევს, სუსტს და ღამით ბულვარში სიცივისგან გაყინულს, უნდა შეეჩერებიან ეს ბოროტება.
ის დაბუჟებული იდგა ამეთვისტოს ხეებს შორის და აალებულ ფანჯრებს უყურებდა.
ორმოცდაორი წლის არკადი ივანეს ძე ჩელიშჩევს, მხატვარ-რესტავრატორს მუქი ქერა გრძელი თმა ჰქონდა, რომელსაც ნახატზე ან ხატზე დახრისას ლენტით იკრავდა. გაშლილი, სუფთა შუბლი ჰქონდა, რომელსაც, როცა ფიქრობდა, თითებს უსვამდა, თითქოს უსიამოვნო აზრებს შლიდა. წარბები ფუმფულა, რბილი და მამაკაცისთვის ზედმეტად ქალური ჰქონდა. თვალები ნაცრისფერი, ყურადღებიანი, თითქოს სამყარო, რომელსაც ისინი უყურებენ, საინტერესო და სასიამოვნო იყო და მხოლოდ ხანდახან ანათებდა მათში მკვეთრი ბზინვარება, თითქოს რაღაც უჩვეულო და ლაღი იპოვეს ამ სამყაროში. ცხვირი ვიწრო, ნაზი ხიდით და ოდნავ კეხიანი ჰქონდა, რაც ოდნავ ამპარტავნულ იერს აჩენდა. მაგრამ, როგორც კი გაიღიმებდა თავისი პატარა რბილი პირით, ეს შთაბეჭდილება ქრებოდა.
ის შეკვეთებით იყო გათამამებული. მდიდარი ხატების კოლექციონერებს მასთან მიჰქონდათ ძველი, სითხით, ჭვარტლით, ბასრის საგნის ნაჩხვლეტით დაზიანებული ხატები და თხოვდნენ აღდგენას. მისი მსუბუქი შეხების ქვეშ დაფებზე ოქროს ჰალოები, ალისფერი მოსასხამები, ცისფერი ქიტონები ბრწყინავდნენ, სიბნელიდან ანგელოზების, წმინდანებისა და ასკეტების სასწაულმოქმედი სახეები მოჩანდნენ.
მან აღადგინა სამამულე პორტრეტები, რომლებიც გახრწნილი იყო პროვინციული მუზეუმების სარდაფებში — ვარდისფერ ლოყებიანი, კეთილგანწყობილი მიწის მესაკუთრეები კამიზოლებით, მათი ერთგული მეუღლეები ქუდებში, ლამაზი ახალგაზრდა ქალბატონები ალუბლის მსგავსი ამობურცული თვალებით, ფორმიანი ოფიცრები, ულვაშებითა და კავკასიის ან ბალკანეთის ომებში მიღებული ჯილდოებით. ჩელიშჩევი ათვალიერებდა გაცრეცილ საღებავს, ბზარებს. ის ფრთხილად იყო პორტრეტების მიმართ და არ აძლევდა საშუალებას უცნობი პროვინციელი მხატვრების ნამუშევრების დაკარგვას, რომლებიც თითქოს მადლობას უხდიდნენ მას წყალობისა და თავდაუზოგავი ერთგულებისთვის.
ერთხელ მან მიწვევა მიიღო გერმანიაში ცნობილ ბანკირთან, რომლის კოლექციამაც შემთხვევითობის გამო რაინის წყლებში იმოგზაურა. რამდენიმე თვის განმავლობაში, სასახლეში ჩაკეტილი, ჩელიშჩევი აღადგენდა მატისის, დეგას და ვან გოგის ნახატებს. ნავები ლურჯ წყლებზე, ამეთვისტო ბალერინები, წითელი მზესუმზირა. სულების გადასახლების რწმენით, ის იმეორებდა დიდ ხელოვანთა ჯადოსნურ შტრიხებს, ცხოვრობდა მათი შთაგონებით.
მდიდარი მომხმარებლები მას კარგ ფულს უხდიდნენ და მას არაფერი სჭირდებოდა. ტანსაცმელს და ფეხსაცმელს ძვირადღირებულ ბუტიკებში ყიდულობდა. ცხოვრობდა სამოთახიან ბინაში ტვერსკაიაზე, სტალინურ სახლში. ერთ ოთახში მოწყობილი ჰქონდა სახელოსნო, დანარჩენ ორში, მდიდრულად მოწყობილში, უყვარდა სტუმრების მიღება. კლიენტებმა, რომლებიც მას ენდობოდნენ დაზიანებულ შედევრებს, ბანკირებმა, დიპლომატებმა, ბიზნესმენებმა, შეუშვეს იგი თავიანთ წრეში. მას იწვევდნენ წვეულებებზე ძვირადღირებულ რესტორნებში, იახტით გასეირნებაზე, ჩართული იყო ავტორბოლებში ევროპის მასშტაბით. როცა სრბოლისას ცქრიალა მანქანების გვერდით თავისი ვოლვოთი ესპანეთის თვალწარმტაც ქალაქებს, ზურმუხტისფერ მთებსა და ცისფერ ყურეებს გადიოდა, ყოველ ჯერზე მის გვერდით ახალი საყვარელი გარუჯული და ბედნიერი ქალბატონი იმყოფებოდა, რომელთანაც სვამდა ღვინოს პაწაწინა სასტუმროს ვერანდაზე და უყურებდა ყვითელ, თეატრალურად ლამაზ მთვარეს.
ის ორჯერ იყო დაქორწინებული და მისი განქორწინებები არ იყო რთული. ორმხრივი შეთანხმებით მიდიოდა ცოლი და არ უტოვებდა არც შვილებს, არც იმედგაცრუებას, არამედ მხოლოდ სუნამოს სუნს, რომელიც გარკვეული პერიოდის განმავლობაში საძინებელში ტრიალებდა, შემდეგ კი ისიც ქრებოდა. ცხოვრობდა კომფორტული, სავსე ცხოვრებით, გატაცებული თავისი სამუშაოთი. ხანდახან ესწრებოდა ვერნისაჟებსა და მოდის წარმოდგენებს, იყო კომპანიების ფავორიტი და საკმაოდ კმაყოფილი საკუთარი თავით.
ერთ დღეს იგი მიიწვიეს მუზეუმში და აჩვენეს აღსადგენი ხატი. გრძელ მძიმე დაფაზე დახატული იყო ღვთისმშობელი, მეთორმეტე საუკუნის ხატი, რომელსაც ღვთისმოყვარე ღვთისმშობელი ეწოდებოდა. ის ძლიერ იყო დაზიანებული. დაფა ნესტიანი იყო და ჩანდა ჟანგებიც ტენიანობისგან. ნახატი შეშუპებული იყო, საღებავი დაბზარული და საცაა ჩამოცვივდებოდა. ხე სავსე იყო ბუზებისგან გაბურღული ნახვრეტებით. სახე ჭვარტლით იყო დაფარული, თავიდან ბოლომდე დამახინჯებული იყო წარწერებით.
ჩელიშჩოვმა დაათვალიერა ხატი, გაარკვია, თუ რამდენად უმნიშვნელო იყო საფასური, რომელსაც მას ღარიბი სახელმწიფო მუზეუმის დირექტორი დაპირდა და გადაწყვიტა უარი ეთქვა. გარდა ამისა, მას ელოდა მარტივი და მომგებიანი სამუშაო, სემირადსკის ნახატი, რომელზეც ბრწყინვალე, ვარდისფერ მკერდიანი ვაქხანკა ყურძნის იისფერი მტევანს ანტიკვარულ ვაზაში ათავსებდა.
ის ეძებდა დელიკატურ სიტყვებს უარის თქმისთვის, გულმოდგინედ უყურებდა ფერმკრთალ, გამომშრალი სახით და მოძველებული მაქმანებიანი საყელოთი მდგარ დირექტორს და მხოლოდ ბოლოს გადაიტანა მზერა მაგიდაზე დადებულ ხატზე. უცებ ისეთი ტკივილი და მონანიება განიცადა, ისეთი თანაგრძნობა და დანაშაული, როცა დანით დასერილ ხატს შეხედა, რომ გული დაეწვა და კინაღამ შეტევა დაემართა. ეს იყო დედამისი, რომელიც რამდენიმე წლის წინ გარდაიცვალა. მას ეჩვენებოდა, რომ ბინძური, გახეხილი, გალანძღული, დაუცველი, ცივ წვიმაში იწვა ტალახში და არავინ მიდიოდა დასახმარებლად, შვილმაც კი გული მოაშორა მას.
ტკივილი ისეთი ძლიერი იყო, დანაშაულის გრძნობა ისეთი ცხელი და მძაფრი, რომ მკერდში წვის შეგრძნებით უთხრა დირექტორს:
— თანახმა ვარ. ვიღებ ამ სამუშაოს. შემიძლია მისი გადაგზავნა სახლის სახელოსნოში?
— მას დაცვა სჭირდება. ის ფასდაუდებელია.
— საკუთარ დედასავით მოვუვლი.
როცა ხატი თავის სახელოსნოში უდიდესი ზრუნვით მიიტანეს, ჩელიშჩევმა მაგიდას თეთრი ტილო გადააფარა და ხატი დაასვენა, მერე ფანჯარასთან ფარდა გადაწია და კაშკაშა ნათურა აანთო, რომელიც ხატს თეთრი, თანაბარი შუქით ანათებდა. დაჯდა ხატის წინ და თვალებდაუხამხამებლად დაუწყო ყურება ღვთისმშობლის ხელებს, რომლებიც მას ლოცვით წინ ჰქონდა გამოწეული. დახრილი თავი დაფარული იყო ალუბლის მაფორიუმით, მყიფე ოქროს ვარსკვლავებით. მის გაბრწყინებულ სახეზე ირმის მსგავსი დიდი თვალები მუქდებოდნენ და ჟოლოსფერი კვირტი ყვავდებოდა. პატარა, ტუნიკის ქვემოდან, ფეხები წითელ ჩექმებში იყო გახვეული.
ფიქრი დიდხანს გაგრძელდა. მოხიბლული და გაბრუებული იყო, ღვთისმშობელში სიცოცხლის ნიშან-წყალს ვერ ხედავდა. ის ჰგავდა ბრტყელ, გამხმარ ჰერბარიუმს, მკვდარივით ვერცხლისფერს, ალისფერი, გაცვეთილი ყვავილის თავით. ღვთისმშობლის ჭვრეტისას ხატმა მოცულობა მოიპოვა, მაგრამ თითქოს გაყინული იყო ყინულის გამჭვირვალე კრისტალში, რომელიც ზღაპრის პრინცესასავით იწვა ბროლის კუბოში, უსულო და უსიცოცხლო. მისი არსებობის რვა საუკუნის განმავლობაში მან თავისი სამკურნალო ძალა მისცა უამრავ ადამიანს, გადაარჩინა და ანუგეშა, რამდენი მტრის შემოსევა მოიგერია, რამდენჯერ ჩააგდეს ცეცხლში, ახრჩობდნენ ყინულის ფსკერზე, სერავდნენ ცულით, დანით, რომ გამოეფიტათ და გარდაცვალილიყო. ის გადაიქცა მშრალ ყვავილად, დაფაზე წყნარ ჩრდილად, ყინულში ჩასვენებულ ფერმკრთალ ცისარტყელად.
ჩელიშჩევი იტანჯებოდა, სწყუროდა, გლოვობდა გარდაცვლილ მშვენიერ ღვთისმშობელს. გრძნობდა მის მიმართ თაყვანისცემას, არ იცოდა როგორ გაეღვიძებინა მასში ცხოვრების გულის ცემა. სახე უფრო ახლოს მიიტანა, იმ იმედით, რომ ოდნავ გასარჩევი სუნთქვა შეეგრძნო. მის მლოცველ ხელებს ტუჩებით შეეხო. ეს ხელები თითქოს ოდნავ ამოძრავდნენ ტუჩების ქვეშ, ძლივს გასაგონი სუნთქვის სითბო იგრძნო. გახარებულმა ჩელიშჩევმა შეხედა ღვთისმშობელს, რომელიც თითქოს გამოფხიზლდა. ის არ იყო მკვდარი, მაგრამ ღრმა ძილში იწვა, გაუთავებელი შრომისა და ტანჯვისგან დაღლილი. და ის, როგორც ექიმი, შეუდგა ძვირფასი პაციენტის განკურნებას, მისი სუსტი სიცოცხლის ამოძრავებას, რომელიც ჯერ კიდევ ციმციმებდა მის დაქანცულ სხეულში. გრძნობდა, რომ ოსტატის არსება იმ წამიდან შეიცვალა და სული იმ მოულოდნელ მხარეს გადავიდა, რომელზეც არასოდეს უფიქრია, რომელიც მთელი ეს წლები მის სიახლოვეს იყო და მის მოქცევას ელოდა.
დაფის გაშრობას ერთი კვირა დასჭირდა. ხატის ირგვლივ გამათბობლები მოათავსა, ვენტილატორი ჩართო. ჰაერის მშრალმა ნაკადებმა გააბრწყინეს ხატი. ხემ ნელ-ნელა მოიშორა ტენიანობა. ჩელიშჩევი მსუბუქად აკაკუნებდა დაფაზე, სანამ წყლის ბოჭკოების ჩუმი ხმა ქსილოფონის კლავიატურის ხმის გამოცემას დაიწყებდა.
ხატი დიდი სიფრთხილით თეთრ ტილოში გაახვია და ნაცნობ ექიმთან მიიტანა, რომელიც ტომოგრაფზე მუშაობდა. დაფა ვრცელ რგოლში მოათავსა, უყურებდა, როგორ მოძრაობდა რგოლი მწოლიარე ღვთისმშობლის გასწვრივ. მრავალფეროვანი შპრიცები და ხაზები გადიოდა ეკრანზე. პრინტერმა გადაყარა უამრავი ანაბეჭდები, სადაც სხივები, რომლებიც ხატის გულში გადიოდნენ, აჩვენებდნენ დაზიანებებს, სიცარიელეს, შეშუპებას, საღებავის პირველად და შემდგომ ფენებს.
ახლა, როდესაც მისთვის ნათელი გახდა დაავადების სურათი, როდესაც ძვირფასი პაციენტს დიაგნოზი დაუსვეს, ჩელიშჩევმა განკურნება დაიწყო. დაიწყო აღდგენის პროცესი.
მიკროსკოპის საშუალებით მან შეისწავლა დაზიანებული ადგილები, როგორც დაავადებული უჯრედები. ყოველი ნაწილაკი, ყოველი ბზარი გამოიკვლიეს. ფრთხილ ხელებში სკალპელი, შპრიცი, რბილი ფუნჯი, სველი ტამპონი გამოჩნდა. მან მოაცილა ნადებები და ნაწიბურები, ჩამორეცხა წებოვანი სითხე და ნელ-ნელა დაუბრუნა საღებავს თავდაპირველი სახე, დააფიქსირა იგი დაფაზე.
ერთთვიანი ფხიზელი მუშაობის შემდეგ გაიწმინდა და აღდგა მაფორიუმის მცირე ფართობი, როგორც სისხლივით კაშკაშა ალუბალი, რომელზეც ძვირფასი ვარსკვლავი დიდებულად ბრწყინავდა. ჩელიშჩევი აღფრთოვანებული იყო ამ მყიფე მანათობელი ვარსკვლავით.
დრო გაქრა. მოსკოვმა შეწყვიტა არსებობა. ტვერსკის ბულვარის ფანჯრებზე ფარდები ჩამოეფარა. დღისით და ღამით ენთო კაშკაშა თეთრი ლამპარი, რომლის ქვეშ ღვთისმშობელი ანათებდა. მზეზე გაშლილ მდელოზე, რომელიც ჩრდილმა უკვე დატოვა, ყვაოდნენ ტანსაცმლის აღდგენილი ქსოვილები.
ჩელიშჩევმა ვერ შეამჩნია, როგორ გაყვითლდნენ ტვერსკის ბულვარის მუხები და ცაცხვები, მანქანების ციმციმა ნათურები როგორ სრიალებდნენ ფოთოლცვენაში. ვერ შეამჩნია, როგორ დაიწყო ცივი წვიმები და როგორ შავი მინასავით ანათებდა პუშკინის ძეგლი, რომლის ძირში მარტოხელა სევდიანი ვარდი იზრდებოდა. ვერ შეამჩნია, როგორ დაბინდნენ პირველ ქარბუქში ლამპიონები ტვერსკაიაზე, გარშემორტყმულნი ფერმკრთალი ცისარტყელებით. ვერ შეამჩნია, როგორ აღმოჩნდა სანიაღვრე მილზე ყინული, რომელშიც მანქანების ნაკადი ირეკლებოდა და სამფეროვანი შუქნიშანი ციმციმებდა. ვერ შეამჩნია, როგორ მოიცვა ბულვარი მწვანე ნისლმა და როგორ გაწითლდნენ მოედანზე უცებ ტიტები. გავიდა ერთი წელი, დაყოფილი არა დღეებად და კვირეებად, არამედ პაწაწინა ნაწილაკებად, რომლებისგანაც იქმნებოდა ხატი და რომლებიც მან იხსნა სიკვდილისგან. ნაწილაკები იყვნენ სამყაროს სამშენებლო ბლოკები, რომელთა დაშლის უფლებაც მან არ მისცა.
შრომა მას უპრეცედენტო სიამოვნებას ანიჭებდა, ყოველი გადარჩენილი ნაჭერი უცნობი ნეტარებით კვებავდა და წინ, სამუშაოს დასრულებისას არნახული ჯილდო ელოდა.
როცა მან ღვთისმშობლის სახეს ჭვარტლი მოაშორა, მან ნაზი თაფლისფერი შუქით გაანათა, პატარა ტუჩები ჟოლოსფერ ყვავილს დაემსგავსნენ და თვალებში ირმის თვალებივით გრძელი და ლამაზი ვარსკვლავური ცა აციმციმდა. უცებ იგრძნო ხატიდან გადმოსული სურნელი. სახელოსნოში ვარდების სუნი დადგა და ის აყვავებული ბუჩქის ნახვას ელოდა.
ყოფილ ნაცნობებს თავი დაანება, შეხვედრებს თავს არიდებდა. უარი თქვა ინგლისური და ფრანგული თეატრების სპექტაკლების ბილეთებზე, რომლებზეც მოსკოვის თეატრის მოყვარულები გიჟდებოდნენ. კულტურის მინისტრის დაბადების დღესთან დაკავშირებული დახურული დღესასწაული უგულებელყო. არ გამოეპასუხა ბოლო შეყვარებულის მიწვევას ესპანეთში ფიესტაზე წასასვლელად. მან გათიშა ტელეფონი, რომელიც მანამდე განუწყვეტლივ რეკავდა. მან მიუსაჯა მარტოობა საკუთარ თავს, მაგრამ ვერ გრძნობდა. ის ლაღად მარტო იყო ღვთისმშობელთან და მასთან ყოველი შეხება, განადგურებისაგან გადარჩენილი ხატის ყოველი დეტალი უზომო სიამოვნებას ანიჭებდა.
სახელოსნოში მას მუზეუმის დირექტორი ესტუმრა. მოჯადოებულმა შეხედა ხატს და მისი გამხმარი, მორცხვი ნაზი წითური სახე გავარდისფერდა.
— შენი საქმე, არკად ივანოვიჩ, დასასრულს უახლოვდება. მუზეუმსა და მონასტერს შორის უკვე კამათია, რომელსაც ხატის ეკლესიაში გადატანა სურს. მაგრამ ისინი ვერ შეძლებენ მის გადარჩენას. ისევ ბარბაროსულად ჩამოკიდებენ გაბოლილ, გაყინულ, ნესტიან ტაძარში. ეს მოითხოვს სპეციალურ დალუქულ ოთახს, ტემპერატურისა და ტენიანობის კონტროლით. თქვენ როგორ ფიქრობთ, არკადი ივანოვიჩ?
— არ ვიცი. — უპასუხა ჩუმად ჩელიშჩოვმა, ვარსკვლავის კაშკაშა ოქროს შეხედა და ნეტარმა ღიმილმა გადაურბინა სახეზე.
მას მონასტრიდან, სადაც ღვთისმშობელი პრინც ანდრეი ბოგოლიუბსკი გამოეცხადა და ხატის დაწერა უბრძანა, გამხდარი, მაგრამ მკვრივი მკერდით, ლურჯ-შავად აალებული თვალებით მონაზონი, ღირსი დედა ელიზაბეტი ეწვია. იგი რამდენჯერმე მოქნილად ემთხვია ხატს და მაღალი, ოდნავ გაბზარული ხმით წაიგალობა:
— ღვთისმშობელო, გიხაროდეს. ნეტარო მარიამ, უფალი შენთანაა. კურთხეული ხარ ქალებში. კურთხეულია შენი მუცლის ნაყოფი, თითქოს მაცხოვარმა შვა სული ჩვენი.
ღირსმა დედამ გრძელცხვირიანი სახე ჩელიშჩევისკენ მიაბრუნა:
— თქვენ, არკადი ივანოვიჩ, ამქვეყნიური არ ხართ. უფალმა აგირჩიათ, რათა თქვენი მეშვეობით გამოეჩინა ყოვლადწმიდა ღვთისმშობლის ხატი იმ დღეებში, როცა უნდა გადაწყდეს რუსეთის ყოფნა-არყოფნის საკითხი. თქვენი ხელიდან ყველაზე სუფთა გამოსახულება ბრწყინავს რუსულ მიწაზე და თავიდან ააცილებს უბედურებას. ახლა, არკადი ივანოვიჩ, თქვენ ყოველთვის უნდა იყოთ ღვთისმშობელთან იქ, სადაც ის წავა. და ის წავა ჩვენს მონასტერში, სადაც გამოეცხადა მართალ მორწმუნე პრინც ანდრეის. შენ იქნები მასთან, როგორც საკნის მსახური. ის მეფეზე მიგვითითებს, თქვენ მისი თანდასწრებით გამოიცნობთ ამ ნიშანს და მთელ ხალხს აცნობებთ. ეს არის თქვენი დიდი მორჩილება და გმირობა, არკადი ივანოვიჩ. — დედა ელიზაბეტმა ჩელიშჩევს პირჯვარი გადაწერა, მოქნილად დახარა გამხდარი სხეული, ხატს თავი დაუქნია და გავიდა.
მისი სამუშაო სრულდებოდა. მთელ მოსკოვში, მარგალიტებში და ყელსაბამებში გამოწყობილი დედოფლებივით იდგნენ საახალწლო ნაძვის ხეები. ტვერსკის ბულვარზე ხეები ამეთვისტოს გირლიანდებით იყო გადახლართული და ხალხი ბულვარის გასწვრივ ისე დადიოდა, როგორც შუშის ჭურჭელში, რომელშიც ყინვაგამძლე კრისტალები ტრიალებდნენ.
შუბლზე ბინტ წაკრულმა და ფართო ბლუზში გამოწყობილმა ჩელიშჩევმა, გაფითრებული სახით შეხედა ხატს. ყოველი ნაწილაკი, ყოველი დეტალი მისი შეხებით თბებოდა, ცოცხლდებოდა მისი სუნთქვით. სასწაულებრივად კაშკაშებდნენ მისი თავდაპირველი ფერები. ღვთისმშობელი თითქოს ნავში იწვა, რომელიც მიცურავდა თვალუწვდენელ ზღვაში, მოსკოვის თოვლში, საახალწლო ნაძვებსა და ბროლის ხეებს შორის.
უეცრად მან იგრძნო, როგორ ქრებოდა სახელოსნოში ჰაერი, ხატის ირგვლივ უჰაერო სიცარიელე ყალიბდებოდა, ის ლურჯ უფსკრულში მიფრინავდა უთვალავ ვარსკვლავთა ციმციმით. ოსტატი იხრჩობოდა, გონებას კარგავდა, აშინებდა მოახლოებული სიკვდილი. უეცრად ხატის სიღრმიდან, ხის დაფის, მოხატული ტანსაცმლის, თაფლისფერი სახის გავლით, სადაც ღვთაებრივი სასწაული იმალებოდა, დამაბრმავებელი შუქი გამოიჭრა. სინათლე მოედო მის სულს და ძლიერმა სიხარულმა აავსო. ვიღაც ყოვლისშემძლემ და აღმატებულმა აიყვანა იგი კაშკაშა ცისარტყელებს, ჯადოსნურ ნაკადულებს, მხიარულ ტალღებს შორის, რომლებზეც ვარსკვლავები ტრიალებდნენ. მან განიცადა ისეთი სიხარული, ისეთი მანათობელი ძალა, ისეთი სიყვარული, რომ სივრცე და დრო გაქრა და მხოლოდ დამაბრმავებელი სიხარული დარჩა.
ეს რამდენიმე წამს გაგრძელდა. ისევ ისე იყო სახელოსნო. ხატიც ესვენა, როგორც გაგრილებული ლითონი. სიხარული კი გაგრძელდა. ჩანდა, რომ მასში სასწაულებრივი ძალა შემოვიდა, ჩასახვა მოხდა და მას შეეშინდა ამ დაწყებული ზრდისა, აბრეშუმის ცისარტყელის ქუთუთოების ქვეშ რხევისა.
იმ დღიდან ჩელიშჩევმა იგრძნო სასაიმოვნო დამოკიდებულება ხატისადმი, თითქოს მან კი არ მოიყვანა ის, არამედ პირიქით, ხატმა შემოაბრუნა სიცოცხლისაკენ.
მას ეჩვენებოდა, რომ უსიტყვო ბრძანებები მოდიოდა ღვთისმშობლისგან, აღვიძებდა მასში მოგონებებს, რომელთაგან თითოეული ეხებოდა და ახარებდა. გაახსენდა დედა, ახალგაზრდა, ლამაზი, ფართო თეთრ პერანგში. სარკესთან სქელ ყავისფერ თმას ხის სავარცხლით ივარცხნიდა, სარკის წინ კი, შუშის ბოთლებს შორის, მომხიბვლელი ზურმუხტისფერი შუქი კიაფობდა.
მან გაიხსენა აგარაკი, ნაცრისფერი ფიცრის ღობე, რომელზეც პეპლები სხდებოდნენ და შლიდნენ შოკოლადის ფრთებს. ის უყურებდა მათ წვრილ ულვაშებს, როგორც პაწაწინა ბუსუსებს, თხელი ბეწვი რომ უციმციმებდათ სხეულზე.
გაიხსენა მოპირდაპირე სახლის ღამის ფანჯარა, აბაჟურისგან ნარინჯისფრად რომ ჩანდა. ხანდახან ფანჯარასთან ახალგაზრდა ქალი ჩნდებოდა. შიშველი იდაყვებს ამოიდებდა და ქუჩის შესახვევს გაჰყურებდა. მის უკან ოთახის სიღრმეში იდუმალი და მიმზიდველი შუქი ანათებდა.
ერთ დღეს ჩელიშჩევს მოეჩვენა, რომ ღვთისმშობელი მას ქუჩაში აგზავნიდა და ყინულის მოტანას სთხოვდა, რომელსაც მეეზოვეები სახურავიდან ყრიდნენ. ეზოში ჩავიდა, მოლურჯო წვეტიანი ყინული აიღო, სახლში მიიტანა და ხატის გვერდით დადო. ღვთისმშობელმა ყინულს შეხედა, რომელშიც საახალწლო ხეების ანარეკლები ანათებდა.
ღამით უეცარმა შფოთვამ გააღვიძა. მოეჩვენა, რომ ღვთისმშობელი ეძახდა. ფეხშიშველი შევიდა სახელოსნოში, შუქი აანთო. ხატი ავადმყოფურად მოვარდისფრო შუქით იყო გარშემორტყმული, თითქოს სიცხე ჰქონდა, თითქოს მის ირგვლივ მოძრავ ჰაერსაც ანთება ჰქონდა. ჩელიშჩევმა დაინახა, რომ ღვთისმშობლის თვალებიდან ორი ალისფერი სისხლიანი ცრემლი გადმოგორდა. ის ტიროდა. მოახლოებულ ბედისწერას გრძნობდა. ეს ბედისწერა უბედურებას ჰპირდებოდა არა მარტო ჩელიშჩევს, არამედ ყველა ადამიანს, მთელ რუსეთს, რომლის გადასარჩენად, დედა ელისაბედის თქმით, ღვთისმშობელი გამოჩნდა. ჩელიშჩევი გრძნობდა იმ დიდ ტკივილსა და ტანჯვას, რომელსაც ღვთისმშობელი განიცდიდა. გრძნობდა, რომ ტანჯვის წყარო ამ ფანჯრის მიღმა, ღამის ქალაქში, უზარმაზარ ქვის შენობებს შორის, მანქანებით მოშრიალე ქუჩებში, საახალწლო ცქრიალა ხეებს შორის იყო. ღვთისმშობელმა ჩელიშჩევს მოსთხოვა ქალაქში წასვლა, უბედურების წყაროს პოვნა და აღმოფხვრა. ღვთისმშობლის ნება მტკიცე იყო. აჩქარდა იგი. მისი ძალები ასხივებდნენ და გზას უჩვენებდნენ. ჩელიშჩევმა ჩაიცვა საჩქაროდ და გავიდა ღამეში ბოროტების ქმნის საძებნელად, რომელიც საყოველთაო განადგურების ჰაერს აფრქვევდა.
მოსკოვი ცხოვრობდა ღამის ცხოვრებით, მალავდა თავის საძილე ადგილებში დღის რუტინისგან დაღლილ მაცხოვრებლებს, ხსნიდა რესტორნებს, ღამის კლუბებს, თეატრალურ დარბაზებს გართობის მოყვარულთათვის, გურმანული კერძების მცოდნეებისთვის, სიამოვნების დაუღალავი მაძიებლებისთვის. ძვირადღირებული მანქანები ქუჩებში სრიალებდნენ და ცქრიალა თოვლს თავიანთი ფარებით ანათებდნენ. მოდური მაღაზიების ვიტრინები თავს იწონებდნენ ლურჯი მელიის ბეწვით, საზღვარგარეთულ[ ტუალეტებით, ოქროთი და ბრილიანტებით. გაყინულ ჰაერში ნაპერწკლებივით კიაფობდნენ ღამის ბარებისა და გასართობი დაწესებულებების წარწერები. ყველგან, სკვერებში, გზაჯვარედინებზე მშვენიერი ქალბატონებივით იმზირებოდნენ საახალწლო ნაძვები, თითოეული თავის სამოსში, მწვანე, ლურჯი, ჟოლოსფერი კრინოლინებით, ძვირფასი თავსაბურავებით დაგვირგვინებული.
ჩელიშჩევი მოსკოვში დადიოდა, ემორჩილებოდა უხილავ მითითებებს, გაუგონარ ბრძანებებს, რომლებიც მას ღვთისმშობელმა გაუგზავნა. მას სხეულში შესულნი იყვნენ იდუმალი ძლიერი ხაზები, რომლებსაც ის მიჰყავდათ ტროტუარებზე, ჩაჰყავდათ მიწისქვეშა გადასასვლელებში, გადაჰყავდათ ერთი უბნიდან მეორეში. ეს ხაზები მას აახლოვებდნენ ბოროტებისა და ტანჯვის კედლებთან, რომელთაგან თითოეულს სიკვდილი მოჰქონდა. ბრჭყვიალა ქალაქი დნებოდა მუქ სიბნელეში, რენტგენის მსგავსად, სადაც მისი მტკივნეული ადგილები ჩანდა.
მან ჩაიარა რესტორნის გვერდით, სადაც ქართველი კანონიერი ქურდები დადიოდნენ. ისინი იქ ნავთობთან დაკაშირებულ სარფიან გარიგებას აღნიშნავდნენ, ჩხუბობდნენ ფულზე, ახალგაზრდა ქალები კაბინეტებში შეჰყავდათ, უკან შარვალზე უბე შეხსნილნი და გაოფლილნი გამოდიოდნენ. ქალები მათ თმიან მკერდს მოვლილი თითებით ეფერებოდნენ, ქართველები ტკბილად იცინოდნენ, უცბად ერთ-ერთს მოდური პიჯაკის ჯიბიდან ოქროს პისტოლეტი გადმოუვარდა.
ჩელიშჩევი მოდურ გეი-კლუბს მიუახლოვდა, რომელზეც ათასფერი გვირილის ცისარტყელა ციმციმებდა. ტუჩებსაცხიანმა, მაღალქუსლებზე შემდგარმა ბეწვის ქურთუკიანმა პორტიე ქალმა კარები გააღო, სადაც მდიდრული მანქანიდან გადმოსული, ახალგაზრდა ბიჭზე წელშემოხვეული ცნობილი ასაკოვანი რეჟისორი შევიდა. ისინი გაუჩინარდნენ დარბაზის წყვდიადში, რომელსაც თბილი, ორთქლიანი სხეულისა და ათასგვარი შხამიანი სუნამოს უსიამოვნო სუნი ადიოდა.
ჩელიშჩევმა ღამის დისკოტეკაზეც შეიარა. კედლებისგან შერბილებული ხმაურიანი მუსიკით გაჟღენთილი იყო ქუჩა. ცისფრად მოლივლივე ნახევრად ჩაბნელებულ სცენაზე შეკრული ბრბო ცეკვავდა. ისეთი სიმჭიდროვე იყო, რომ მოცეკვავეები მხოლოდ ერთ ადგილს ტკეპნიდნენ, ერთმანეთს ეფერებოდნენ, მთვრალები კოცნაობდნენ და დაკრუნჩხულნი კანკალებდნენ. ბრბოს თავზე, თვალის მომჭრელ შუქით განათებულ მაღალ ბოძზე ქალი ცეკვავდა მთლად შიშველი, ოქროთი დაფარული, ზღაპრის ქალღმერთივით. ის დაუღალავად იხრებოდა წინ და უკან, ოქროსფერ ფეხებს მაღლა წევდა და ოქროს გევლივით იკლაკნებოდა. ბრბო თრთოდა, როგორც უზარმაზარი, წებოვანი თიხა, რომელიც ფერად ლორწოს აფურთხებს. ეს ლორწოს წვეთები, როგორც მრავალფეროვანი წვეთები, ალაქავებდნენ ქუჩას.
ჩელიშჩევი მოძრაობდა ძალოვანი ხაზების მიმართულებით, რომლებიც ღვთისმშობლის საჩვენებელი თითის გაგრძელება იყო და რომელსაც წყვდიადის სიღრმეში მიჰყავდა. მაგრამ არც ერთ მათგანში, როგორც შავ ვაშლში, არ იყო საყოველთაო განადგურების ლავა, არ იმალებოდა დრაკონი, რომელიც რუსეთზე თავდასხმისთვის ემზადებოდა. ჩელიშჩევმაც, რომელიც ტრიალებდა სხვა ცხელ წერტილში, კიდევ ერთი ბნელი ადგილი დატოვა და განაგრძო ჯადოსნური მოგზაურობა ღამის მოსკოვში ბრილიანტის ნაძვის ხეებს შორის.
ის დადიოდა, როგორც სიზმარში. თვალები ღია ჰქონდა, მაგრამ მთვარეულივით ეძინა. მათ ამოძრავებდათ უსიტყვო, ჯიუტი ნება. უბიძგებდა ჩიხებში შესულიყო, ეზოები შემოევლო, მარტოსული ნათურის ქვეშ გაყინულიყო, გაცრეცილ, ბნელ და უფანჯრო ფასადებში ჩაეხედა. ერთ-ერთ ასეთ შესახვევში საცხოვრებელი კორპუსებით გარშემორტყმული ციხე აღმოაჩინა, რომელიც გამზირიდან არ ჩანდა. ციხე უზარმაზარ, მახინჯ კუს ჰგავდა. აგურის კედელსა და მავთულხლართების მიღმა რაღაც სატანჯველი ბოდვა და კვნესა ისმოდა. იქიდან რკინის, დაზეთილი საკეტების, ბინძური ოფლისა და სასტიკი ძალადობის სუნი გამოდიოდა. ციხე დაბნეული უყურებდა ჩელიშჩევს, თითქოს დევნიდა მას. რკინის ჭიშკარი გაიღო, იქედან ბლაგვი ფოლადის ყუთიანი სატვირთო მანქანა გამოვიდა, რომელშიც უხილავი განწირული სული იკუმშებოდა.
ჩელიშჩევი ამ ხეტიალ-ხეტიალში მოსკოვის ერთი თავიდან ბოლოში მოძრაობდა, თითქოს ღამის ქარს დაჰყავდა. ის მართლა კარგავდა თავს, თვალებს ხუჭავდა და როცა ახელდა, ქალაქის სხვა მხარეს აღმოჩნდებოდა, სადაც ვერც ქუჩებს და ვერც პროსპექტებს ვერ ცნობდა. მის წინ კლდესავით დიდი შენობა იდგა. ის მას უზარმაზარ ფუტლიარს აგონებდა, რომელშიც განათების გარეშე, რაღაც ცოცხალი იმალებოდა, კანკალებდა, ზვირთთდებოდა, ეცემოდა. ეს იყო ონკოლოგიური ცენტრი და იქ, როგორც ჩელიშჩევს ეჩვენებოდა, უზარმაზარი სიმსივნე იწვა. ის ნელ-ნელა იზრდებოდა, იასამნისფერი ძარღვებითა და სისხლით შეშუპებული. ჩელიშჩევს ესმოდა ბეტონის ტიხრების, ლითონის კონსტრუქციების ბლანტი ზარის ხმა. სიმსივნე აწვებოდა შენობის კედლებს, ისინი საცაა დაიშლებოდნენ და ამაზრზენი რბილი წებოვანი ქსოვილი დაეცემოდა მოსკოვს. შავი შენობის ზედა ნაწილი სუსტად ანათებდა. იქიდან ტანჯვისგან განთავისუფლებული მიცვალებულთა სულები მიფრინავდნენ ცაში.
განაპირას, საძინებელ უბანში, მხოლოდ პირველი სართულის ფანჯარაში ენთო მარტოსული შუქი და თოვლს ყვითელ ზოლად გასდევდა. ჩელისჩევმა ფანჯარაში ჩაიხედა და დაინახა, რომ საოპერაციო სავარძელში ფეხებგაშლილი მიცვალებული ქალი იწვა. სისხლიან-ტანსაცმლიანი ქირურგი მის საშვილოსნოში ფოლადის მილს დებდა და სისხლიანი ნაკადი, რომელიც ჩანასახად იყო გადაქცეული, ემალირებულ აუზში იღვრებოდა.
ტკივილისა და ტანჯვის კოლტებში, სადაც ძალოვან ხაზებს ჩელიშჩევი მიჰყავდა, იმალებოდა საშინელი საფრთხეები, რომლებიც მზად იყვნენ რუსეთის დასამხობად. მაგრამ ძალოვანი ხაზები მხოლოდ უახლოვდებოდნენ მტკივნეულ კოლტებს, მათ ირგვლივ მიმოდიოდნენ და ჩელიშჩევს უფრო შორ გზაზე აყენებდნენ.
ჩუმ ნებას დამორჩილებული ჩელიშჩევი ისევ თავის სახლთან, პუშკინის მოედანზე, ძეგლის მიმდებარედ აღმოჩნდა. ბრინჯაოს პოეტმა ქუდი მოიხადა, თავი დაუქნია და მსუბუქმა ქარბუქმა ბრინჯაოს კულულებზე ვერცხლისფრად დაქროლა. ჩელიშჩევი უყურებდა, როგორ მირბოდა მანქანების ცქრიალა ჯაჭვი ტვერსკის გასწვრივ. ბულვარებიდან აჩქარებული მანქანები ღამით მოედანს ცეცხლოვანი ჯვრის ფორმას აძლევდნენ.
ძალოვანმა ხაზებმა ის მიწისქვეშა გადასასვლელში ჩაიყვანა, სადაც იშვიათი ფეხით მოსიარულეები ჩადიოდნენ, ხოლო ახალგაზრდა მევიოლინე გაშლილი თმით გაბრაზებული ამოძრავებდა ისარს და გადასასვლელს სევდიანი მუსიკით ავსებდა. წინ ქუდი ედო მონეტებითა და დაკუჭული ქაღალდებით.
ჩელიშჩევი ტვერსკოის ბულვარზე გავიდა და ბროლის ტყეში აღმოჩნდა. ხეები ამეთვისტოს გირლიანდებით იყო გადახლართული. ბოძები მოლურჯო ყინულისგან იყო დამზადებული და გეგონებოდათ რეკავდნენ. შორს იშლებოდა ბროლის ხეებით გარშემორტყმული ხეივანი და მის გასწვრივ გამჭვირვალე ქარბუქი ქროდა.
პუშკინის რესტორანთან მანქანები გაჩერდნენ. ცილინდრიანმა შვეიცარმა კარები გააღო, ქალბატონებს ქოლგა გაუხსნა და წინ გაუძღვა. რესტორან „ტურანდოტთან“ ცისფერი გაზის ჩირაღდნები ენთო, როგორც ცეცხლთაყვანისმცემელთა ტაძრის წინ.
ჩელიშჩევი ბულვარის გასწვრივ მიდიოდა და რაღაც მოსალოდნელ საფრთხეს გრძნობდა. ის ბროლის ტოტებს შორის ტრიალებდა, ამპირიულ სასახლეებზე ქანაობდა და კვამლივით ეცემოდა სამხატვრო თეატრის შავი შენობიდან. საფრთხე ძლიერდებოდა, მძიმდებოდა, ღრუბელივით ამოდიოდა ცქრიალა ხეებს შორის და შიშში იზარდებოდა.
ჩელიშჩოვი წინააღმდეგობას უწევდა, არ სურდა წასვლა, მაგრამ ჯიუტმა ძალამ აიძულა მას სიარული. ის საშინელ ღრუბელში ჩავარდა, რომელშიც, როგორც ჩანს, უხილავი ურჩხული იყო გაკვანძული.
სადღაც აქ სამასი წლის მუხა იზრდებოდა, რომელსაც პუშკინი ახსოვდა. მაგრამ ჩელიშჩოვმა ის ვერ იპოვა. იდგა მაღალი, ასი წლის წინანდელ უზარმაზარ ფანჯრებიანი შენობის წინ. შენობა შავი იყო, მაგრამ ორი სართული განათებული იყო, თითქოს იქ ღამის წვეულება იმართებოდა. ნაქსოვ ჩარჩოებიანი ბროლის მინები, რომლებშიც ქარები ვერცხლისფრად კრთოდნენ, თეთრი შუქით გამოსცემდნენ. ამ ფანჯრებიდან მძიმე საშინელება ჟონავდა, რომელსაც ჭკუიდან გადაჰყავდი.
აქ, ამ დიდებულ სახლში, ჩელიშჩევი ღვთისმშობელმა მიიყვანა. აქ ბუდობდა ბოროტება, რომელიც რუსეთს მოსპობით ემუქრებოდა და ჩელიშჩევს, სუსტს და ღამით ბულვარში სიცივისგან გაყინულს, უნდა შეეჩერებიან ეს ბოროტება.
ის დაბუჟებული იდგა ამეთვისტოს ხეებს შორის და აალებულ ფანჯრებს უყურებდა.
