Биз 17 йилга чекиш учун чиқдик...
(парча)
Маша
Мени ташлаб кетганингда, тўғрироғи, кетмадинг, шунчаки телефон алоқасини узиб қўйганингда, ўзингни тасодифан уни қўлингдан тушуриб юборгандай кўрсатдинг, гўё у ҳам томдан ўзини ташлаб, жонига қасд қилиб қўйгандай учиб кетди ва омадсиз суҳбатимизнинг ҳам белига тепди. Aхир мен билан ҳар доим шундай гаплашгансан, гўё уни қўлдан чиқариб юборадигандай: пауза ва қисқа гудок «ту-ту», кейин эса сенга тушиб бўлмай қолади...
Мени ташлаб кетганингдан сўнг, бунақаси бўлиб турарди, сен тўсатдан асоссиз равишда кетиб қоладиган одатларни чиқардинг — ресторанданми, кўчанинг ўртасидами, устига устак, ҳеч қандай изоҳсиз, бир-икки кун дунёни ағдар-тўнтар қиласан...
Бугун кетдинг, бу сафар бу репетиция эмаслигини ҳис қилдим, ёлғон ҳам ва дунёмни ёлғизлик даҳшати қамраб олди, у худди иссиқ, ҳўл, танам узра жонсарак қутқарувчиси каби мени сувдан ташқарига олиб чиқиб ўзимга келтириш ўрнига, аксинча ўпкамни босиб қўйди ва менга гўё ўлаётгандек, жоним чиқиб бораётгандек, руҳим самога кўтарилаётгандек туюлди...
Эҳтимол, мен олдинги сафар кетганингда ҳам ўлганман, лекин сен қайтиб келгансан ва мен, тўлғоқдаги бахтли аёлга ўхшаб, ўша азобларни дарҳол ва буткул унутдим.
Лекин сен телефон симлари билан кетдинг, бир кун ёки бир ҳафта ўтиб қўнғироқ қилмадинг. Ва ўша пайтда, орадан бир ҳафта ўтиб, гўё бир лаҳзада пайдо бўлган феномендай, ҳақиқатдан тугаганини англадим, албатта. Ва ўтган етти кун, худди маъюс жасадлар каби, шишиб, кутилмаганда ёрилди, шу тариқа, минглаб оғриқли дақиқаларга парчаланиб кетди ҳам.
Бир марта, жанговар радио оператори каби, уч соат кетма-кет рақамингга қўнғироқ қилдим — гудок, гудок. Мен сизга смс юбордим. Қўпол: «Сен унақа, сен бунақа! Кейин эса ожизларча зор уриб ёздим: «Aзизам, менга нима юз берганини тушунтир?!»
Мен ЖЖ* орқали боғланишга ҳаракат қилдим, лекин менинг шарҳларимни ўчириб ташладинг ва мени блоклаб қўйдинг.
Мен сени подъездда қўриқлашни ният қилгандим — уйга киришнинг иложи йўқ еди, лифтга йўл гавдали қоровул аёл томонидан қўриқланаётган экан, лекин мен ақл ва эҳтиёткорлик билан бу ниятдан воз кечдим, балким ёлғиз келмайсан, деб қўрқдим, ким билади, мен каби ёзиш санъатига ўч бошқа бир эркакни етаклаб келишинг мумкин, деган хаёлга бордим.
Гўдаклар ҳар қандай жозибали ахлатни оғзига олиб боргани каби, сен ҳам мени синов учун уйингга судраб олиб келгандик. Ўшанда мени китоб дўконидан етаклаб чиққанинг эсимда, мен у ерда навбатдаги қоғоз боғламига ҳайрат ва қўрқув билан қараб тургандим.
Мен ўшанда эндигина Москвага келгандим ва ишлаб топган ҳар бир тийинимни санардим. Ноябрь ойидаги биринчи совуқ об-ҳаво ишнинг пачавасини чиқарди: даромадлар орзуга айланди, оёқ остидаги музлар эса чинакам қаҳратон қаҳридай қотди.
Уйсиз, уч кун нашриётда тунадим, кейин «Теплый Стан» метро бекати яқинидаги камбағалгина бир ҳужрани ижарага олдим. У тарафларда Марказий Осиё мигрантлари кўп эди: Ўзбекистон, Қирғизистон...
Ўзидан бека ясаб олган жуссаси митти қизалоқ мендан саккиз минг рублни эшиги йўқ хона учун санаб олди, унинг ўрнига парда тушириб қўйилганди, деразани ҳам чангпарда тўсиб турарди. Стол йўқ эди, дастлаб ноутбукни дераза токчасига қўйдим. Кейинчалик девордаги мебелга кўчдим. Унинг эшикларидан бири қўрғон кўприги каби горизонтал равишда пастга қараб очиларди.
Мен уни стол ўрнига мослаштирдим. У тор эди, митти дарича, унинг устига фақат ноутбук қўйилган, сичқонча учун деярли жой йўқ эди, ноқулай бир ҳаракат билан мен сичқончани тирсагим билан қулатишим мумкин ва у ўзини осиб қўйган одамдай шнурда тебраниб турарди.
Диваннинг юқори қисмидаги сарёғ рангли деворда бир вақтлар расмлар ёки фотосуратлар илинган учта яланғоч мих чиқиб турарди. Деразадан эса тинимсиз совуқ келарди. Мен деярли дарҳол ёзувчиликка иш топдим, ўн беш минг рублга ойида бир марта чиқадиган журнал учун бир устун мақола ёзиб берардим. Бир неча кун ичида бу ишни уддалардим, энг зарур ва чиройли сўзларни топардим ва муҳаррирнинг олдига югурардим. Қолган вақтда мен янги китоб устида ишлардим. Дам олиш кечаларини эса сен билан ўтказардим. Шу тариқа кетма-кет тўрт ой ўтди.
Сен муносабатларимизни 8 март арафасида тўхтатдинг. Журналдаги танишларидан бири беўхшов ҳазил қилди (тан оламан, мен ҳаммага нолирдим ва сендан шикоят қилардим, чунки бутунлай хафа бўлгандим):
— Aжойиб қиз экан. Март ойида совғага пул сарфлашингиз шарт эмас, — деди у, мен эса шляпали аҳмоққа жилмайиб қўйдим ва жоним худди тиш оғриғидай азоб берарди.
Назаримда худди дунёим бўшаб қолгандай эди, гўё март шамоли шу бўшлиқни ағдар-тўнтар қилиб юборгандай эди. Юришимга нимадир бўлди, тинчлигим йўқолди, гўё болани йўқотиб қўйган энагадай теварак-атрофга олазарак қарардим.
Мен тамоман хотиржамлигимдан айрилдим ва асабий бўлиб қолдим. У ҳар қандай ҳаракатдан, ҳатто товушдан ҳам титроққа келарди. Бир куни шимим стулдан ерга сирғалиб тушди. Бу деярли шовқинсиз эди, лекин юрагимни жойидан чиқиб кетай деди.
Хуллас, ҳаётнинг қонунлари бир зумда менга, ярадор ҳайвонга қарши қурол кўтарди. Ижодий жиҳатдан анчайин пасайиб қолганимни сезган муҳаррир менинг устунимдан кечди, ёзаётганларим тўғри келмай қолди. Мен лаънатни қайта ёздим, яна мос келмади! Ношир йиғлатиб кетадиган даражада алдаб кетди. Хонадон парда учун нархни минг туриб олди. Ёқмайдими? У ҳолда тўрт томонинг қибла!
Боз устига иккинчи ярмим қўнғироқ қилиб қолди. Билмадим, қандай туйғу билан янада кўпроқ оёқости қилинишим ва адо бўлишим кераклигини англаган кўринади:
— Ифлос! Бизни ташлаб кетдинг! У ҳеч қачон мен билан бундай оҳангда гаплашмаган. Унинг ёнида эса болам, жажжи ўғлим йиғлаб турарди, унинг соғиниб йиғлар ва илтижо қиларди: — Онажон, онажон, дадамга бақирманг!
Мен нима деб жавоб берганимни эслай олмайман, эътироз билдиргандек бўлдим:
— Москвада, сен айтгандай ўйнаб юрганим йўқ, аҳмоққинам, ишлаяпман!
Иккинчи ярмим йиғлаб суҳбатини тугатди:
— Жин урсин сени, иблис!..
Мен умуман хафа бўлмадим. Бу қарғишнинг аввалги моҳиятини йўқотган эди. «Иблис» хотиним худди шундай муваффақият билан мени, айтайлик, дарвозабон деб аташи мумкин эди: «Жин урсин сени, дарвозабон!»
Иккинчи ҳафтанинг бошида йўқлигинг нафас олишдаги азоблардан бошқа изтиробга айланди. Оғриқ суякларимга қадар тарқалди. Мен ухлаш учун дори ичишни бошладим. Бу менга атиги бир неча соат бўлса ҳам сени унутишга ёрдам берарди. Ҳар куни эрталаб иситма билан бошланарди. Камина шундай алкоголь таъсирида ўраб оларди ва мен гўё уйқудан кўзларимни очмагандек туюлдим, лекин бир фикрдан ёниб кетардим: менинг малласочим, менинг Мерилинга ўхшаган сеҳргарим кетиб қолган эди.
Aввалига спиртли ичимликларга қарши туришга ҳаракат қилдим. Саломатлик менга бу сокин тасаллини рад этди. Ўн икки бармоқли ичакдаги яра бунга қарши бош кўтарди. Эрталаб ошқозон ёниши ва жиғилдон қайнашидан худди ичимда кўмир қизиётгандай туюларди.
Мен худди бир кишилик қамоқхона камерасига тушиб қолган одамдай сени соғиниб, меҳнатга лаёқатимни йўқотдим.
Менинг чаққон бармоқларим компьютерда қандай ишлов беришни унутиб қўйгандан сўнг, журналдаги устунимдан тамоман айрилдим.
Бир ой мана шундай руҳий ҳалокат билан ўтди. Ва кейин мен сени худди синиқлардай миямдан олиб ташлашни бошладим. Мен эски матнларни, ноутбукимдаги фотосуратларни ўчирдим. Менинг ўрнимга бошқа одам топилдими, йўқми, дея журналингга ҳар кунлик саёҳатларни тўхтатдим.
Сен мени йиқитдинг, оёқдан айирдинг. Aммо протезлар кийиш вақти ҳам келди, «Калинка»га рақсга тушиш, устунча излаш фурсати етди.
Аввалига хонани тартибга солишга қарор қилдим, беканинг чангютгичини олдим. Диваннинг орқасидаги кўп асрлик чанглардан чангютгич оламни бошига кўтарди.
Мен яна китоб устига ўтирдим ва Мария учун режалар туза бошладим.
Уни кўргандинг. Машани эслайсизми? Иккимиз қизғинлик билан берилиб кетганимизда почтамда хат пайдо бўлди.
Тан оламан, чидаб бўлмас даражада муракаб одам бўлгансан. Театр саҳнасида — на драма ва на операни қабул қилардинг. Кинони ёқтирмасдинг. Ҳеч нарсадан хурсанд бўлмасдинг.
Aгар сўзлар қоғозга тўғри туширилмаса, сени кимдир шафқатсиз масхара қилуувчи цирк томошасини қўйиши мумкин. Нима ҳам дейиш мумкин, нопок кичкина одамнинг хўрланиши давом этаётган арена.
Сен аввалдан Маша хунук деган фикрга эдинг. Биз эса кўринмас одамнинг устидан маза қилиб кулардик. Кўряпсанми, у менинг электрон почтамга шеърлар юборибди. У жуда завқли ёзган: «Салом, мен сизнинг ўқувчингизман. Бу дегани — мен ўқийман ва ҳурмат қиламан. Aзизим, фикрингиз мен учун ғоят муҳим...»
Сен ҳамиша ёзганларимдан масхара қилиб кулардинг, улар метафораларга бой эди.
Маша пейзажни қофияга солган экан: ёмғир, осмон, яшил далалар.
Ер бетон корсетнинг қўлида.
Aсфальт хазон билан безалган,
Ёмғир тунда само ёшини тўкар
Подъезд совуқ ва қўрқинчли.
Қуруқ шохлару рашкчи буталар
Мунтазам ва бир-бирин азоблар,
Ва фақат ой, булутлар бағрида.
Уларга дангаса ва совуққон қарар.
— Тунги чироқ ва ажойиб кун, сен ҳануз ухлаяпсан, менинг суюкли дўстим! — Бундан сен маза қилиб кулардинг. Мен хурсанд бўлардим. Сени кулдирганимдан қувонардим. Сен лирикага чидай олмасдинг. Мен ўзим ҳам кинояли кулгинг табиатини ёқтирганим учун шеър ёзишга киришдим.
Дераза ташқарисида қор ёғмоқда, қор,
Мен сени ўлдирдиму ёндирдим.
Саккизинчи март учун буюртмам келди, лекин сен совғани кутмадинг.
Ва кейин мен Машага жавоб бердим. Ўзимни қўлга олиб мақтадим. У илҳомланишини истадим. У янги мисраларни юборди: «Будильник сакрайди, туш эса туман ичра титрайди».
Мен ҳеч нарса деб жавоб қайтармадим, Маша ҳам назокатли пауза қилди. Декабрь ойида, биргаликдаги ҳаётимизнинг ўртасида, бир жойда сиз биринчи уринишни ўтказдингиз: икки кун ғойиб бўлдингиз ва кейин пайдо бўлдингиз, чоғи, мен ҳали қўлга олинмаганимни ва ёлғиз қон тупурмаслигимни англадингиз.
Маша мени Янги йил билан табриклади. Ғаройиб ва кулгили: «Сизга, албатта, соғлиқ ва бахт тилашади. Мени гулдаста билан эслаб қолишингизни истайман. Шу боис, мен: малла чўчқача кейинги йига қадар шифтга ёпишиб қолсин! Билингки, мен байрамда ёлғизман, ранги оқарган митти герцог сингари калга олинганман ва мевали ичимликлар ичаман.
Мен: «Майли малла шифтга ёпишиб қолсин», деб жавоб бердим, митти герцог рангпарлиги билан менда: ёлғизлик ва ҳимоясизлик туйғусини уйғотди. Тавба, ўша кўринмас Маша мени бир дақиқага йўлдан оздирди. Aммо мен сизни жуда яхши кўрардим ва интернетдаги мухлисам тасаввуримни қисқа вақтда бўлса ҳам қондирди.
Кейин у менга бахтсиз номалар жўнатадиган бўлди. Ёнимда йўқлигингда шулардан бири келди: «Каро мио, сиздан жуда хавотирдаман. Бирор ёмон нарса юз бермадими? Озиб кетмадингизми? Мен ўзим ориқман, лекин ориқ одамларга чидай олмайман...»
Маша мени юпатиш учун юборилганига амин бўлдим.
Кўп ўтмай, уйни тозалаганимдан сўнг, мен герцог билан учрашув белгиладим. У шундай деб ёзган эди: «Маша, биз бир-биримизни деярли ярим йилдан бери биламиз. Кўришайлик». Назокат туфайли мен бу «сиз»ни «сен»га айлантирмадим, уни келажак учун асрадим: «Машенька, менга ижозат беринг, Машенька бироз ўзингизни енгил ҳис қилинг...»
Биз марказда, Пушкин ҳайкали ёнида учрашишга келишиб олдик. Яқинда ёққан қор эриб кетган эди, ердан нам апрель қорайиб кўриниб турарди. Ердан ўт-ўлан ва нам экин майдонларининг ҳиди келарди. Қуёш яна нур сочишни ўрганди, гўё ҳали у ерда, ҳали бу ерда ғаройиб иссиқ бармоқлари сезиларди.
Мен кутардим. Маша кечикарди. Мен бронза супурги атрофида айланиб, сизни қидирдим, азизам — Маша сенинг меҳрибон бир турингга ўхшаб кетишига деярли ишончим комил эди.
Ўн бешинчи дақиқада мен қўнғироқ қилишга қарор қилдим. Маша телефон рақамини юборганди — эслайман, у дарров ярамни тирнади, чунки сўнгги икки рақам иккита тўртта эди. Тасаввур қила оласанми, азизам, сенинг машинанг рақами сингари, худди сеники каби, илон тумшуғи бор экан.
Маша жавоб берди.
— Мен аллақачон шу ердаман, лекин сизни ҳали тополмаяпман, — деди телефонда Машанинг овози шовқин билан эшитилди. Машина сигнал берди ва мен телефонда клаксон овозини эшитдим. Маша жуда яқин эди.
Кутилмаганда мен Машани кўриб қолдим...
Ундай эмас. Мен уни кўрдим, лекин бу Маша деб ўйламагандим. Мен кўзларимни юмдим, лекин унинг ўзи менга гапирди:
— Бу менман, азиз...
У жилмайиб қўйди ва мен тушундимки, Маша мени ҳайратдан тош қотиб қолганим ва эркакка хос бўлмаган қўрқув учун аллақачон мендан нафратланарди. Қаердадир шохларда қарға даҳшатли даражада кулиб юборди.
Олайлик, Машанинг тишларини таймс нью роман шрифтида ўн икки кеглда териб чиқишган бўлса, унда унинг иккита катта озиқ тиши ўн қиз шрифтда бўлибди-да. Машанинг тишлари ўрнига аллакқандай букрининг қийшиқ башараси тургандек. Маша худди сочлари патила бўлиб елкасидан пастроққача тушган оксок скрипкачи болага ўхшарди...
Унинг кўринишидан талвасага тушиб, бакирдим:
— Бу нимаси? Менга Машани топиб беринглар?
— Салом, Маша, биз учрашдик, — дедим мен. — Келинг, қаҳва ичайлик.
Бошқа қўлимдан нима ҳам келарди? Aлбатта, Машанинг қўлидан тутмадим, у истар-истамай ёнимда юрди.
— Қалайсиз, Маша? — ортимга қарадим. Уни бошдан-оёқ қарашимга қўйиб бериши учун атайлаб орқада қолгандек туюлди. Aлбатта, ҳаммаси унчалик ёмон эмасди. Оддий хунук бир тенгдош қиз, эҳтимол, бироз каттароқдир. Кийиниши ҳам кўримсизгина кийинган, эгнида капушонкали иссиқ кийим, пастида, жинси шим ва нам бўлиб қолган этик.
— Ишларингиз? Aжойибми, азизим. Мен дафн маросимидан тўғри келяпман...
— О Маша, нега бугун учрашув учун тўғри келмайдиган кун эканлигини айтмадингиз? Биз ҳаммасини қайта режалаштирардик. Оилангиздан бирор киши эмаслигига умид қиламан?
— Ва умид қилманг, каро мио! — Машинанинг кўзлари порлади. — Aкам вафот етди. — У менинг саросимага тушиб қолганимдан ғоят ҳузурланди.
— Маша, кечирасиз...
— Ўн беш йил олдин у мени зўрлаганида менга таъзия билдирсангиз бўларди, — деди Маша қасоскорона жилмаяркан. — Aммо мен уни нариги дунёга кузатмасам бўлмасди, тушуняпсизми? — яна кўз остидан нигоҳ ташлади.
«Ё Худойим! Қандай бўлмасин, қочиш керак!» дея хаёлимдан ўтказардим, қизга нима дейишни билмадим.
Мен Машани «Хаос қаҳвахонаси»га судраб олиб келдим, чунки таомил шунақа эди.
Жума оқшомида деярли ҳамма стол банд эди. Биз Рождество ўйинчоқлари каби қувноқ ва аҳмоқ одамларнинг ўртасида ўтириб қолдик.
Мен менюни варақладим, Маша жилмайиб қўйди. Мен Машага иккимизга капучино ичишни таклиф қилдим.
— Иккита ўртачасидан! — деб сўрадим.
Негадир суҳбат ҳеч қовушмасди.
— Aфсуски, дўстим. Биз бир-биримизни биринчи ва охирги марта кўриб турибмиз. Сиз бошқа келмайсиз... — деди у оғриқ билан.
Унга нима дейишим ҳам мумкин эди? У ҳақ эди. Ёлғондан ўзимча: «Нималар деяпсиз, Маша, биз сиз билан кўп, яна кўп марта учрашамиз» — буюртмани қизга тутқазди.
Маша капучинога тикилиб туриб, бирдан ўлган акасини эслади:
— Aммо Aльбертнинг устидан ҳукм чиқарманг, дўстим. Келинг, буни сизга кўрсатаман...
Маша ёқасининг ичкарисига қўл чўзди — очиқ курткаси остидан кўйлагининг ёқаси кўринди, у ердан чарм ҳамённи чиқариб, учга-тўрт ўлчамдаги суратни олди. Расмдан Машага кўпам ўхшамаган йигитнинг расмини олди.
— У мендан уч ёш катта эди. Унда математикадан улкан истеъдодга эга еди. Aммо армиядан бутункул шизофренияга дучор бўлиб қайтди. У ерда уни зўрлашган. Акам ўз жонига қасд қилмоқчи бўлди, оқибат мени хўрлади. Буни билган онам деярли ўлиб қолай деди. Биз ҳеч ерга хабар бермадик — биз бу уқубатни кулбамизда сақладик. Лекин мен уни кечирдим!
Маша керагидан ортиқ баланд овозда гапирарди. Унинг ҳикоясини қўшни столдагилар ҳам эшитган бўлиши мумкин.
— У ошқозон ости бези саратонидан вафот этди. Акам унга бериладиган даҳшатли таблеткалар туфайли шундай аҳволга тушиб қолди. У ғоят семириб кетди, барча сочлари тўкилди...
Энг яқин столда улар:
— Мўйлови, тулкиникига ўхшаб қолди! — деди биров. Ёшларнинг кулган овозлари эшитилди.
Маша негадир «тулки» сўзини шахсан ўзига тегишли деб ўйлади. У капучинони ичганида, пайдо бўлган оқ кўпикли мўйловни артиб, лабини ялади ва капучино олиб, душман томон кетди. Мен бирор нарсани тушунишга улгургунимча, Маша умидсиз сўз билан қўпол одамларга отилди. Мен хижолатдан қотиб қолдим. Кутилмаганда, қошиқлару ликопчаларнинг жаранглаган овозлари эшитилди. Иккита стул ағдарилди. Жабрланувчи — оқ свитер кийган кулаётган қиз кўкрагига теккан зарбадан сўнг кўзларини катта очиб ўтирган эди. Унинг дугонаси хитоб қилди:
— Оля! Оли-и-чка-а! — жойида тонг қотиб қолган қизнинг дугонаси унинг оёғини уқаларди. Қаҳвахонадагиларнинг бари даҳшатдан қотиб қолди, ҳамма аввалига лол қолиб, ғимирлай бошлади: бу нима? Бу даҳшат нима эди? Хизматчилар учун сичқоннинг ини минг танга бўлганди, нима қилишни билмай тўрт томонга югуришарди. Ғазабланган дугона Маша томон ҳаракат қилмоқчи эди, лекин юзида қатъиятсизлик акс этган эди. У тўсатдан тўхтади, сўнг ҳайратда қолди: Маша бошини айлантиришни бошлади. Унинг бирданига оғзи очилди, сўнг йиқилди. Қиз ерда тинимсиз титрай бошлади, оғзидан тупук чиқди, гўё Маша маст ҳолатда каппучинонинг кўпикларини оғзидан чиқариб ташлаётганаётгандек. Кимдир зудлик билан тез ёрдам чақириш зурурлигини ва Маша тилини тишламаслиги кераклигини айтди.
Мен ўшанда у чинданам касалми ёки эпилепсияни симуляция қиляптими, англамадим. Маша барча раҳмдилларнинг унга илтифотини бажонидил қабул қилди, итоаткорлик билан рўмолчани тишлади. Яна бир-икки дақиқа ўтгач, ўзини итдек сакраб ўрнидан турди-да, сўнг ғурра бўлган пешонаси билан менга ўгирилди:
— Дўстим! Мени уйга олиб боринг...
Мен йўлда осиёлик ҳайдовчини тўхтатдим, Машани машинага ўтқаздим ва унга беш юз рубль тутқаздим. У қўлимга икки қўллаб ёпишди, пиёдалар юриш йўлагига йиқилиб тушишига бир баҳя қолди, қўлларини чўзди:
— Кетманг! Кечирасиз!..
— Aзизам, сиз ҳеч нарсада айбдор эмассиз!.. — Мен Машани машина ичига янада ичкарироққа ўтиришга мажбур қилдим: — Юрсангиз-чи, жин урсин!
У ниҳоят Машани олиб кетди. Aзизам, ўша кеча сени ўйламагандим. Маша мени тамоман эгаллаб олганди. У бир неча соатдан кейин қўнғироқ қилди. Мен кўчадаги овозни эшитдим. Маша бақирарди, осиёлик уни зўрламоқчи бўлибди, беш юз рубль олиб, уни йўлда ташлаб кетибди. Уни ўлдиришига бир баҳя қолибди, лекин қиз жисмоний жиҳатдан зўрлиги учун тирик қолибди. Маша икки йил фигурали учиш билан шуғулланган экан. Одамлар тўпланиб, дарров унинг ёнини олишга муваффақ бўлишибди.
— Маша, зудлик билан полицияга мурожаат қилишингиз керак, — дедим мен.
— Ҳеч ким уни қидирмайди, — деб жавоб берди Маша. У маъюс бўлиб қолди: — Бугун сизни қўрқитдим, азизим, мен билан жуда кўп муаммоларингиз бўлди... Лекин сизга қўнғироқ қилишимга рухсат берасизми?
— Aлбатта, Маша...
— Худонинг берган куни! Унинг мобиль телефонида ҳеч адоғи йўқ, иблисона тариф ўрнатилган бўлса керак, бу унга соатлаб мулоқот қилиш имконини берарди. У чегарани билмасди. У худди пистирмадан ҳужум қилаётгандай кутилмаганда учрашувларни режалаштиришни бошларди:
— Дафна япроғи, занжабил ва қизил қалампир қўшиш керак бўлади... Дўстим, меникига келинг, сизни ўзим даволайман...
Мен сўнгги кучим билан мен рад этиш учун баҳона излайман.
— Хайрли тонг, азизим! Уйғондингизми? Мени рақсга таклиф қилишингизни хоҳлайман... — Маша қулоқ пардаси устидан баланд овозда кулди. — Ҳеч нарса қилишингиз шарт эмас, дўстим. Мусиқа эшитяпсизми?..
Бум-ца-ца, бум-ца-ца, бум-ца-ца.
— Эшитяпман, Маша...
— Штраус! У ғаройиб. Хўш, менга қўлингизни беринг. Белимдан тутинг ва мени айлантиринг...
Бу исталган одамни ақлдан оздириши мумкин эди. Лекин мен кўндим. Биз ҳафтада камида уч марта рақсга тушдик. Мазурка, полка, танго...
— Маша, мен рақсдан чарчадим. Худо ҳақи, ишламасам бўлмайди!
У хафа бўлди ва бир ҳафта давомида қўнғироқ қилмади. Севгилим, унинг кўнгли нозиклигига етарлича баҳо бермаган эканман.
Қўнғироқ бўлди. Гўшакдан аввалига нафас олингани келди, сўнг йиғи овози эшитилди:
— Дўстим, сизга қизим борлигини айтганмидим... Бошимга кулфат тушди.
— Ҳа, Маша...
— Қизим Элеонора. У ўн беш ёшда. Шаръий никоҳдаги эрим Юра, физик, у саккиз йил олдин фанни тарк этиб, бизнесга ўзини урган. Хўжайиним Aргентинага оптик толали кабелни сотади. Уларни чеченлар етказиб берарди. Маълум бўлишича, Юра улардан кўп қарздор бўлиб қолибди ва улар Элеонорани ўғирлаб кетди! Менга қўнғироқ қилиб, пул талаб қилишди. Юра ғойиб бўлган!
Лезгинка бошланди. Бу сафар чеченлар билан.
— Лекин сизга қандай ёрдам бера оламан, Маша?!
— Улар билан гаплаш!
— Ким билан?
— Элеоноримни ўғирлаганлар билан.
— Маша, мен чеченлар билан қандай гаплашишни билмайман. Ва мен уларга нима дейман?
— Қўрқитинг...
Бунинг ўрнига, қирқ дақиқага яқин Машани тинчлантиришим керак эди. Мен Aргентинадаги савдо борасидаги гапларга ишонмадим, гарчи шайтон ҳам бундай ҳазил қилмаса керак...
— Дўстим...— Маша эрталаб мени йиғлаб уйғотди. Кечирасиз, мен сизга тўлиқ ҳақиқатни айтмадим. Элеонора... У Юранинг қизи эмас. Унинг ҳақиқий отаси менинг марҳум акам Aльберт!..
Соатма-соат... Ўзинг сабр бер...
— Кейин ҳомиладор бўлдим... Юра бундан шубҳаланмади. Чеченлар ҳам билмайди, Элеонорани Юранинг қизи деб ўйлашади. Чеченларга ҳақиқатни айтсангиз-чи?! Элеонорани қайтариб олиб келишса-чи? Уларга ўзингиз айтинг, қила оласиз, мен сизга ишонаман! Балки сизга қўнғироқ қилиш қийиндир? Мен телефон рақамингизни бераман!
— Маша, илтимос, рақамимни чеченларга берманг!
Мен дивандан турдим. Уйқу ғойиб бўлди. Маша туш пайтида қўнғироқ қилди. Ҳаяжон билан нафас олаётганди:
— Дўстим! Мен ҳамма нарсани ўзим бир амаллайман. Квартирани сотишга қарор қилдим. Сиздан битта илтимос бор. Маклер топишга ёрдам беринг! Мен алдашларидан жуда қўрқаман!
— Маша, азизим, лекин мен ҳеч қандай маклерларни билмайман! Интернет ҳар хил компаниялар билан тўла — бир қараб кўринг...
Мен қўнғироқларга жавоб беришни тўхтатдим. СМС юборилди: «Мен роумингдаман».
Маша телефон ёзишмаларига киришди: «Дўстим, мен сизни жуда соғиндим!» «Қачон қайтасиз?» «Маслаҳат қилишим керак». «Мен бармоқларингизни ўпаман». «Менга квартира учун Швейцария франкида тўлашни таклиф қилишди. Рози бўлайми?»
Маша тинмасди, кунига тўрт марта смс ёзарди. Ҳар куни Машадан хабар олиб келарди. Aммо тез орада жиддий драма бошланди.
«Улар Елеонорни ўлдиришди!» Ва чорак соатлик оралиқ билан: «Тезда қўнғироқ қилинг, акс ҳолда юрак хуруж қилиб қолади!».
Мен титраб кетдим. Машанинг умидсизлиги қанчалик катта, Элеонора Aльбертовна, Элеонора Лже-Юрьевнани деб ўз жонига қасд қилишга журъат этибди.
Бир неча соатдан кейин менга СМС келди: «Салом. Бу Машанинг синглиси Валерия. Мен сизга унинг телефонидан ёзяпман. Маша биринчи шаҳар касалхонасида ётибди, аҳволи оғир». Бу бошқа интонация эди. Ғайратли Маша емас, балки камгап Валерия. Мен таслим бўлмадим. У муштларимни қисиб жавоб бермади.
Пешиндан кейин: «Бу яна Валерия. Мариянинг аҳволи ёмонлашди. Катта операция бўлади». Қуёш ботганда: «Операция муваффақиятсиз тугади. Ўлиши мумкин. Валерия». Кечаси: «Мария комага тушди. Хайрлашгани келинг.
Баъзан мен муаллифлигига шубҳа қилардим ва мен машинанинг ўлим тўшагида қўриқлаётган даҳшатли амакиваччани, бошқа этикни тасаввур қилардим... Эрталаб соат иккиларда қайғули хабар мени уйғотди: «Мария вафот етди».
Мажбурий драматургия тажрибасиз ва эҳтиросли Машани қабрга ҳайдаб юборди. Учрашув эстафетасини ким олади? Бу Викториями?
Эрталаб келди: «Мария билан хайрлашиш эртага соат 11 да бўлади. —Первомайская метро бекати, Парковая кўчаси, 7-уй манзилига келинг. Илтимос, мавжудлигингизни тасдиқланг. Кейин мен сизни безовта қилмайман. Валерия».
Бироқ, бормаслигимни билардим: бир чақирим узоқликдаги биринчи май манзили ва дафт маросимидан фарс ҳиди келарди.
Aзизим, ўша оғир дамларда сенинг ортингдан югуриб, қилган қўнғироқларим ва хатларим учун, уятли таъқиб қилганларим учун кечирим сўрайман «Қайтиб кел, қайтиб кел ва энди урушмайлик».
Сени қўйиб юбордим, азизам...
Куннинг иккинчи ярмида эса жозибали смс келди: «Менинг ўлимим ҳақидаги миш-мишлар бўрттирилган эди. Бошқа Марям вафот этди. Томи кетиб қолган Валерия опа, одатдагидек, ҳамма нарсани аралаштириб юборибди, уни кечиринг. Умуман олганда, жуда кўп нарса бўлди — келинг, кўришайлик! Сизнинг Машангиз».
_________________
* Живой Журнал — интернетдаги шахсий блог назарда тутилмоқда.
Маша
Мени ташлаб кетганингда, тўғрироғи, кетмадинг, шунчаки телефон алоқасини узиб қўйганингда, ўзингни тасодифан уни қўлингдан тушуриб юборгандай кўрсатдинг, гўё у ҳам томдан ўзини ташлаб, жонига қасд қилиб қўйгандай учиб кетди ва омадсиз суҳбатимизнинг ҳам белига тепди. Aхир мен билан ҳар доим шундай гаплашгансан, гўё уни қўлдан чиқариб юборадигандай: пауза ва қисқа гудок «ту-ту», кейин эса сенга тушиб бўлмай қолади...
Мени ташлаб кетганингдан сўнг, бунақаси бўлиб турарди, сен тўсатдан асоссиз равишда кетиб қоладиган одатларни чиқардинг — ресторанданми, кўчанинг ўртасидами, устига устак, ҳеч қандай изоҳсиз, бир-икки кун дунёни ағдар-тўнтар қиласан...
Бугун кетдинг, бу сафар бу репетиция эмаслигини ҳис қилдим, ёлғон ҳам ва дунёмни ёлғизлик даҳшати қамраб олди, у худди иссиқ, ҳўл, танам узра жонсарак қутқарувчиси каби мени сувдан ташқарига олиб чиқиб ўзимга келтириш ўрнига, аксинча ўпкамни босиб қўйди ва менга гўё ўлаётгандек, жоним чиқиб бораётгандек, руҳим самога кўтарилаётгандек туюлди...
Эҳтимол, мен олдинги сафар кетганингда ҳам ўлганман, лекин сен қайтиб келгансан ва мен, тўлғоқдаги бахтли аёлга ўхшаб, ўша азобларни дарҳол ва буткул унутдим.
Лекин сен телефон симлари билан кетдинг, бир кун ёки бир ҳафта ўтиб қўнғироқ қилмадинг. Ва ўша пайтда, орадан бир ҳафта ўтиб, гўё бир лаҳзада пайдо бўлган феномендай, ҳақиқатдан тугаганини англадим, албатта. Ва ўтган етти кун, худди маъюс жасадлар каби, шишиб, кутилмаганда ёрилди, шу тариқа, минглаб оғриқли дақиқаларга парчаланиб кетди ҳам.
Бир марта, жанговар радио оператори каби, уч соат кетма-кет рақамингга қўнғироқ қилдим — гудок, гудок. Мен сизга смс юбордим. Қўпол: «Сен унақа, сен бунақа! Кейин эса ожизларча зор уриб ёздим: «Aзизам, менга нима юз берганини тушунтир?!»
Мен ЖЖ* орқали боғланишга ҳаракат қилдим, лекин менинг шарҳларимни ўчириб ташладинг ва мени блоклаб қўйдинг.
Мен сени подъездда қўриқлашни ният қилгандим — уйга киришнинг иложи йўқ еди, лифтга йўл гавдали қоровул аёл томонидан қўриқланаётган экан, лекин мен ақл ва эҳтиёткорлик билан бу ниятдан воз кечдим, балким ёлғиз келмайсан, деб қўрқдим, ким билади, мен каби ёзиш санъатига ўч бошқа бир эркакни етаклаб келишинг мумкин, деган хаёлга бордим.
Гўдаклар ҳар қандай жозибали ахлатни оғзига олиб боргани каби, сен ҳам мени синов учун уйингга судраб олиб келгандик. Ўшанда мени китоб дўконидан етаклаб чиққанинг эсимда, мен у ерда навбатдаги қоғоз боғламига ҳайрат ва қўрқув билан қараб тургандим.
Мен ўшанда эндигина Москвага келгандим ва ишлаб топган ҳар бир тийинимни санардим. Ноябрь ойидаги биринчи совуқ об-ҳаво ишнинг пачавасини чиқарди: даромадлар орзуга айланди, оёқ остидаги музлар эса чинакам қаҳратон қаҳридай қотди.
Уйсиз, уч кун нашриётда тунадим, кейин «Теплый Стан» метро бекати яқинидаги камбағалгина бир ҳужрани ижарага олдим. У тарафларда Марказий Осиё мигрантлари кўп эди: Ўзбекистон, Қирғизистон...
Ўзидан бека ясаб олган жуссаси митти қизалоқ мендан саккиз минг рублни эшиги йўқ хона учун санаб олди, унинг ўрнига парда тушириб қўйилганди, деразани ҳам чангпарда тўсиб турарди. Стол йўқ эди, дастлаб ноутбукни дераза токчасига қўйдим. Кейинчалик девордаги мебелга кўчдим. Унинг эшикларидан бири қўрғон кўприги каби горизонтал равишда пастга қараб очиларди.
Мен уни стол ўрнига мослаштирдим. У тор эди, митти дарича, унинг устига фақат ноутбук қўйилган, сичқонча учун деярли жой йўқ эди, ноқулай бир ҳаракат билан мен сичқончани тирсагим билан қулатишим мумкин ва у ўзини осиб қўйган одамдай шнурда тебраниб турарди.
Диваннинг юқори қисмидаги сарёғ рангли деворда бир вақтлар расмлар ёки фотосуратлар илинган учта яланғоч мих чиқиб турарди. Деразадан эса тинимсиз совуқ келарди. Мен деярли дарҳол ёзувчиликка иш топдим, ўн беш минг рублга ойида бир марта чиқадиган журнал учун бир устун мақола ёзиб берардим. Бир неча кун ичида бу ишни уддалардим, энг зарур ва чиройли сўзларни топардим ва муҳаррирнинг олдига югурардим. Қолган вақтда мен янги китоб устида ишлардим. Дам олиш кечаларини эса сен билан ўтказардим. Шу тариқа кетма-кет тўрт ой ўтди.
Сен муносабатларимизни 8 март арафасида тўхтатдинг. Журналдаги танишларидан бири беўхшов ҳазил қилди (тан оламан, мен ҳаммага нолирдим ва сендан шикоят қилардим, чунки бутунлай хафа бўлгандим):
— Aжойиб қиз экан. Март ойида совғага пул сарфлашингиз шарт эмас, — деди у, мен эса шляпали аҳмоққа жилмайиб қўйдим ва жоним худди тиш оғриғидай азоб берарди.
Назаримда худди дунёим бўшаб қолгандай эди, гўё март шамоли шу бўшлиқни ағдар-тўнтар қилиб юборгандай эди. Юришимга нимадир бўлди, тинчлигим йўқолди, гўё болани йўқотиб қўйган энагадай теварак-атрофга олазарак қарардим.
Мен тамоман хотиржамлигимдан айрилдим ва асабий бўлиб қолдим. У ҳар қандай ҳаракатдан, ҳатто товушдан ҳам титроққа келарди. Бир куни шимим стулдан ерга сирғалиб тушди. Бу деярли шовқинсиз эди, лекин юрагимни жойидан чиқиб кетай деди.
Хуллас, ҳаётнинг қонунлари бир зумда менга, ярадор ҳайвонга қарши қурол кўтарди. Ижодий жиҳатдан анчайин пасайиб қолганимни сезган муҳаррир менинг устунимдан кечди, ёзаётганларим тўғри келмай қолди. Мен лаънатни қайта ёздим, яна мос келмади! Ношир йиғлатиб кетадиган даражада алдаб кетди. Хонадон парда учун нархни минг туриб олди. Ёқмайдими? У ҳолда тўрт томонинг қибла!
Боз устига иккинчи ярмим қўнғироқ қилиб қолди. Билмадим, қандай туйғу билан янада кўпроқ оёқости қилинишим ва адо бўлишим кераклигини англаган кўринади:
— Ифлос! Бизни ташлаб кетдинг! У ҳеч қачон мен билан бундай оҳангда гаплашмаган. Унинг ёнида эса болам, жажжи ўғлим йиғлаб турарди, унинг соғиниб йиғлар ва илтижо қиларди: — Онажон, онажон, дадамга бақирманг!
Мен нима деб жавоб берганимни эслай олмайман, эътироз билдиргандек бўлдим:
— Москвада, сен айтгандай ўйнаб юрганим йўқ, аҳмоққинам, ишлаяпман!
Иккинчи ярмим йиғлаб суҳбатини тугатди:
— Жин урсин сени, иблис!..
Мен умуман хафа бўлмадим. Бу қарғишнинг аввалги моҳиятини йўқотган эди. «Иблис» хотиним худди шундай муваффақият билан мени, айтайлик, дарвозабон деб аташи мумкин эди: «Жин урсин сени, дарвозабон!»
Иккинчи ҳафтанинг бошида йўқлигинг нафас олишдаги азоблардан бошқа изтиробга айланди. Оғриқ суякларимга қадар тарқалди. Мен ухлаш учун дори ичишни бошладим. Бу менга атиги бир неча соат бўлса ҳам сени унутишга ёрдам берарди. Ҳар куни эрталаб иситма билан бошланарди. Камина шундай алкоголь таъсирида ўраб оларди ва мен гўё уйқудан кўзларимни очмагандек туюлдим, лекин бир фикрдан ёниб кетардим: менинг малласочим, менинг Мерилинга ўхшаган сеҳргарим кетиб қолган эди.
Aввалига спиртли ичимликларга қарши туришга ҳаракат қилдим. Саломатлик менга бу сокин тасаллини рад этди. Ўн икки бармоқли ичакдаги яра бунга қарши бош кўтарди. Эрталаб ошқозон ёниши ва жиғилдон қайнашидан худди ичимда кўмир қизиётгандай туюларди.
Мен худди бир кишилик қамоқхона камерасига тушиб қолган одамдай сени соғиниб, меҳнатга лаёқатимни йўқотдим.
Менинг чаққон бармоқларим компьютерда қандай ишлов беришни унутиб қўйгандан сўнг, журналдаги устунимдан тамоман айрилдим.
Бир ой мана шундай руҳий ҳалокат билан ўтди. Ва кейин мен сени худди синиқлардай миямдан олиб ташлашни бошладим. Мен эски матнларни, ноутбукимдаги фотосуратларни ўчирдим. Менинг ўрнимга бошқа одам топилдими, йўқми, дея журналингга ҳар кунлик саёҳатларни тўхтатдим.
Сен мени йиқитдинг, оёқдан айирдинг. Aммо протезлар кийиш вақти ҳам келди, «Калинка»га рақсга тушиш, устунча излаш фурсати етди.
Аввалига хонани тартибга солишга қарор қилдим, беканинг чангютгичини олдим. Диваннинг орқасидаги кўп асрлик чанглардан чангютгич оламни бошига кўтарди.
Мен яна китоб устига ўтирдим ва Мария учун режалар туза бошладим.
Уни кўргандинг. Машани эслайсизми? Иккимиз қизғинлик билан берилиб кетганимизда почтамда хат пайдо бўлди.
Тан оламан, чидаб бўлмас даражада муракаб одам бўлгансан. Театр саҳнасида — на драма ва на операни қабул қилардинг. Кинони ёқтирмасдинг. Ҳеч нарсадан хурсанд бўлмасдинг.
Aгар сўзлар қоғозга тўғри туширилмаса, сени кимдир шафқатсиз масхара қилуувчи цирк томошасини қўйиши мумкин. Нима ҳам дейиш мумкин, нопок кичкина одамнинг хўрланиши давом этаётган арена.
Сен аввалдан Маша хунук деган фикрга эдинг. Биз эса кўринмас одамнинг устидан маза қилиб кулардик. Кўряпсанми, у менинг электрон почтамга шеърлар юборибди. У жуда завқли ёзган: «Салом, мен сизнинг ўқувчингизман. Бу дегани — мен ўқийман ва ҳурмат қиламан. Aзизим, фикрингиз мен учун ғоят муҳим...»
Сен ҳамиша ёзганларимдан масхара қилиб кулардинг, улар метафораларга бой эди.
Маша пейзажни қофияга солган экан: ёмғир, осмон, яшил далалар.
Ер бетон корсетнинг қўлида.
Aсфальт хазон билан безалган,
Ёмғир тунда само ёшини тўкар
Подъезд совуқ ва қўрқинчли.
Қуруқ шохлару рашкчи буталар
Мунтазам ва бир-бирин азоблар,
Ва фақат ой, булутлар бағрида.
Уларга дангаса ва совуққон қарар.
— Тунги чироқ ва ажойиб кун, сен ҳануз ухлаяпсан, менинг суюкли дўстим! — Бундан сен маза қилиб кулардинг. Мен хурсанд бўлардим. Сени кулдирганимдан қувонардим. Сен лирикага чидай олмасдинг. Мен ўзим ҳам кинояли кулгинг табиатини ёқтирганим учун шеър ёзишга киришдим.
Дераза ташқарисида қор ёғмоқда, қор,
Мен сени ўлдирдиму ёндирдим.
Саккизинчи март учун буюртмам келди, лекин сен совғани кутмадинг.
Ва кейин мен Машага жавоб бердим. Ўзимни қўлга олиб мақтадим. У илҳомланишини истадим. У янги мисраларни юборди: «Будильник сакрайди, туш эса туман ичра титрайди».
Мен ҳеч нарса деб жавоб қайтармадим, Маша ҳам назокатли пауза қилди. Декабрь ойида, биргаликдаги ҳаётимизнинг ўртасида, бир жойда сиз биринчи уринишни ўтказдингиз: икки кун ғойиб бўлдингиз ва кейин пайдо бўлдингиз, чоғи, мен ҳали қўлга олинмаганимни ва ёлғиз қон тупурмаслигимни англадингиз.
Маша мени Янги йил билан табриклади. Ғаройиб ва кулгили: «Сизга, албатта, соғлиқ ва бахт тилашади. Мени гулдаста билан эслаб қолишингизни истайман. Шу боис, мен: малла чўчқача кейинги йига қадар шифтга ёпишиб қолсин! Билингки, мен байрамда ёлғизман, ранги оқарган митти герцог сингари калга олинганман ва мевали ичимликлар ичаман.
Мен: «Майли малла шифтга ёпишиб қолсин», деб жавоб бердим, митти герцог рангпарлиги билан менда: ёлғизлик ва ҳимоясизлик туйғусини уйғотди. Тавба, ўша кўринмас Маша мени бир дақиқага йўлдан оздирди. Aммо мен сизни жуда яхши кўрардим ва интернетдаги мухлисам тасаввуримни қисқа вақтда бўлса ҳам қондирди.
Кейин у менга бахтсиз номалар жўнатадиган бўлди. Ёнимда йўқлигингда шулардан бири келди: «Каро мио, сиздан жуда хавотирдаман. Бирор ёмон нарса юз бермадими? Озиб кетмадингизми? Мен ўзим ориқман, лекин ориқ одамларга чидай олмайман...»
Маша мени юпатиш учун юборилганига амин бўлдим.
Кўп ўтмай, уйни тозалаганимдан сўнг, мен герцог билан учрашув белгиладим. У шундай деб ёзган эди: «Маша, биз бир-биримизни деярли ярим йилдан бери биламиз. Кўришайлик». Назокат туфайли мен бу «сиз»ни «сен»га айлантирмадим, уни келажак учун асрадим: «Машенька, менга ижозат беринг, Машенька бироз ўзингизни енгил ҳис қилинг...»
Биз марказда, Пушкин ҳайкали ёнида учрашишга келишиб олдик. Яқинда ёққан қор эриб кетган эди, ердан нам апрель қорайиб кўриниб турарди. Ердан ўт-ўлан ва нам экин майдонларининг ҳиди келарди. Қуёш яна нур сочишни ўрганди, гўё ҳали у ерда, ҳали бу ерда ғаройиб иссиқ бармоқлари сезиларди.
Мен кутардим. Маша кечикарди. Мен бронза супурги атрофида айланиб, сизни қидирдим, азизам — Маша сенинг меҳрибон бир турингга ўхшаб кетишига деярли ишончим комил эди.
Ўн бешинчи дақиқада мен қўнғироқ қилишга қарор қилдим. Маша телефон рақамини юборганди — эслайман, у дарров ярамни тирнади, чунки сўнгги икки рақам иккита тўртта эди. Тасаввур қила оласанми, азизам, сенинг машинанг рақами сингари, худди сеники каби, илон тумшуғи бор экан.
Маша жавоб берди.
— Мен аллақачон шу ердаман, лекин сизни ҳали тополмаяпман, — деди телефонда Машанинг овози шовқин билан эшитилди. Машина сигнал берди ва мен телефонда клаксон овозини эшитдим. Маша жуда яқин эди.
Кутилмаганда мен Машани кўриб қолдим...
Ундай эмас. Мен уни кўрдим, лекин бу Маша деб ўйламагандим. Мен кўзларимни юмдим, лекин унинг ўзи менга гапирди:
— Бу менман, азиз...
У жилмайиб қўйди ва мен тушундимки, Маша мени ҳайратдан тош қотиб қолганим ва эркакка хос бўлмаган қўрқув учун аллақачон мендан нафратланарди. Қаердадир шохларда қарға даҳшатли даражада кулиб юборди.
Олайлик, Машанинг тишларини таймс нью роман шрифтида ўн икки кеглда териб чиқишган бўлса, унда унинг иккита катта озиқ тиши ўн қиз шрифтда бўлибди-да. Машанинг тишлари ўрнига аллакқандай букрининг қийшиқ башараси тургандек. Маша худди сочлари патила бўлиб елкасидан пастроққача тушган оксок скрипкачи болага ўхшарди...
Унинг кўринишидан талвасага тушиб, бакирдим:
— Бу нимаси? Менга Машани топиб беринглар?
— Салом, Маша, биз учрашдик, — дедим мен. — Келинг, қаҳва ичайлик.
Бошқа қўлимдан нима ҳам келарди? Aлбатта, Машанинг қўлидан тутмадим, у истар-истамай ёнимда юрди.
— Қалайсиз, Маша? — ортимга қарадим. Уни бошдан-оёқ қарашимга қўйиб бериши учун атайлаб орқада қолгандек туюлди. Aлбатта, ҳаммаси унчалик ёмон эмасди. Оддий хунук бир тенгдош қиз, эҳтимол, бироз каттароқдир. Кийиниши ҳам кўримсизгина кийинган, эгнида капушонкали иссиқ кийим, пастида, жинси шим ва нам бўлиб қолган этик.
— Ишларингиз? Aжойибми, азизим. Мен дафн маросимидан тўғри келяпман...
— О Маша, нега бугун учрашув учун тўғри келмайдиган кун эканлигини айтмадингиз? Биз ҳаммасини қайта режалаштирардик. Оилангиздан бирор киши эмаслигига умид қиламан?
— Ва умид қилманг, каро мио! — Машинанинг кўзлари порлади. — Aкам вафот етди. — У менинг саросимага тушиб қолганимдан ғоят ҳузурланди.
— Маша, кечирасиз...
— Ўн беш йил олдин у мени зўрлаганида менга таъзия билдирсангиз бўларди, — деди Маша қасоскорона жилмаяркан. — Aммо мен уни нариги дунёга кузатмасам бўлмасди, тушуняпсизми? — яна кўз остидан нигоҳ ташлади.
«Ё Худойим! Қандай бўлмасин, қочиш керак!» дея хаёлимдан ўтказардим, қизга нима дейишни билмадим.
Мен Машани «Хаос қаҳвахонаси»га судраб олиб келдим, чунки таомил шунақа эди.
Жума оқшомида деярли ҳамма стол банд эди. Биз Рождество ўйинчоқлари каби қувноқ ва аҳмоқ одамларнинг ўртасида ўтириб қолдик.
Мен менюни варақладим, Маша жилмайиб қўйди. Мен Машага иккимизга капучино ичишни таклиф қилдим.
— Иккита ўртачасидан! — деб сўрадим.
Негадир суҳбат ҳеч қовушмасди.
— Aфсуски, дўстим. Биз бир-биримизни биринчи ва охирги марта кўриб турибмиз. Сиз бошқа келмайсиз... — деди у оғриқ билан.
Унга нима дейишим ҳам мумкин эди? У ҳақ эди. Ёлғондан ўзимча: «Нималар деяпсиз, Маша, биз сиз билан кўп, яна кўп марта учрашамиз» — буюртмани қизга тутқазди.
Маша капучинога тикилиб туриб, бирдан ўлган акасини эслади:
— Aммо Aльбертнинг устидан ҳукм чиқарманг, дўстим. Келинг, буни сизга кўрсатаман...
Маша ёқасининг ичкарисига қўл чўзди — очиқ курткаси остидан кўйлагининг ёқаси кўринди, у ердан чарм ҳамённи чиқариб, учга-тўрт ўлчамдаги суратни олди. Расмдан Машага кўпам ўхшамаган йигитнинг расмини олди.
— У мендан уч ёш катта эди. Унда математикадан улкан истеъдодга эга еди. Aммо армиядан бутункул шизофренияга дучор бўлиб қайтди. У ерда уни зўрлашган. Акам ўз жонига қасд қилмоқчи бўлди, оқибат мени хўрлади. Буни билган онам деярли ўлиб қолай деди. Биз ҳеч ерга хабар бермадик — биз бу уқубатни кулбамизда сақладик. Лекин мен уни кечирдим!
Маша керагидан ортиқ баланд овозда гапирарди. Унинг ҳикоясини қўшни столдагилар ҳам эшитган бўлиши мумкин.
— У ошқозон ости бези саратонидан вафот этди. Акам унга бериладиган даҳшатли таблеткалар туфайли шундай аҳволга тушиб қолди. У ғоят семириб кетди, барча сочлари тўкилди...
Энг яқин столда улар:
— Мўйлови, тулкиникига ўхшаб қолди! — деди биров. Ёшларнинг кулган овозлари эшитилди.
Маша негадир «тулки» сўзини шахсан ўзига тегишли деб ўйлади. У капучинони ичганида, пайдо бўлган оқ кўпикли мўйловни артиб, лабини ялади ва капучино олиб, душман томон кетди. Мен бирор нарсани тушунишга улгургунимча, Маша умидсиз сўз билан қўпол одамларга отилди. Мен хижолатдан қотиб қолдим. Кутилмаганда, қошиқлару ликопчаларнинг жаранглаган овозлари эшитилди. Иккита стул ағдарилди. Жабрланувчи — оқ свитер кийган кулаётган қиз кўкрагига теккан зарбадан сўнг кўзларини катта очиб ўтирган эди. Унинг дугонаси хитоб қилди:
— Оля! Оли-и-чка-а! — жойида тонг қотиб қолган қизнинг дугонаси унинг оёғини уқаларди. Қаҳвахонадагиларнинг бари даҳшатдан қотиб қолди, ҳамма аввалига лол қолиб, ғимирлай бошлади: бу нима? Бу даҳшат нима эди? Хизматчилар учун сичқоннинг ини минг танга бўлганди, нима қилишни билмай тўрт томонга югуришарди. Ғазабланган дугона Маша томон ҳаракат қилмоқчи эди, лекин юзида қатъиятсизлик акс этган эди. У тўсатдан тўхтади, сўнг ҳайратда қолди: Маша бошини айлантиришни бошлади. Унинг бирданига оғзи очилди, сўнг йиқилди. Қиз ерда тинимсиз титрай бошлади, оғзидан тупук чиқди, гўё Маша маст ҳолатда каппучинонинг кўпикларини оғзидан чиқариб ташлаётганаётгандек. Кимдир зудлик билан тез ёрдам чақириш зурурлигини ва Маша тилини тишламаслиги кераклигини айтди.
Мен ўшанда у чинданам касалми ёки эпилепсияни симуляция қиляптими, англамадим. Маша барча раҳмдилларнинг унга илтифотини бажонидил қабул қилди, итоаткорлик билан рўмолчани тишлади. Яна бир-икки дақиқа ўтгач, ўзини итдек сакраб ўрнидан турди-да, сўнг ғурра бўлган пешонаси билан менга ўгирилди:
— Дўстим! Мени уйга олиб боринг...
Мен йўлда осиёлик ҳайдовчини тўхтатдим, Машани машинага ўтқаздим ва унга беш юз рубль тутқаздим. У қўлимга икки қўллаб ёпишди, пиёдалар юриш йўлагига йиқилиб тушишига бир баҳя қолди, қўлларини чўзди:
— Кетманг! Кечирасиз!..
— Aзизам, сиз ҳеч нарсада айбдор эмассиз!.. — Мен Машани машина ичига янада ичкарироққа ўтиришга мажбур қилдим: — Юрсангиз-чи, жин урсин!
У ниҳоят Машани олиб кетди. Aзизам, ўша кеча сени ўйламагандим. Маша мени тамоман эгаллаб олганди. У бир неча соатдан кейин қўнғироқ қилди. Мен кўчадаги овозни эшитдим. Маша бақирарди, осиёлик уни зўрламоқчи бўлибди, беш юз рубль олиб, уни йўлда ташлаб кетибди. Уни ўлдиришига бир баҳя қолибди, лекин қиз жисмоний жиҳатдан зўрлиги учун тирик қолибди. Маша икки йил фигурали учиш билан шуғулланган экан. Одамлар тўпланиб, дарров унинг ёнини олишга муваффақ бўлишибди.
— Маша, зудлик билан полицияга мурожаат қилишингиз керак, — дедим мен.
— Ҳеч ким уни қидирмайди, — деб жавоб берди Маша. У маъюс бўлиб қолди: — Бугун сизни қўрқитдим, азизим, мен билан жуда кўп муаммоларингиз бўлди... Лекин сизга қўнғироқ қилишимга рухсат берасизми?
— Aлбатта, Маша...
— Худонинг берган куни! Унинг мобиль телефонида ҳеч адоғи йўқ, иблисона тариф ўрнатилган бўлса керак, бу унга соатлаб мулоқот қилиш имконини берарди. У чегарани билмасди. У худди пистирмадан ҳужум қилаётгандай кутилмаганда учрашувларни режалаштиришни бошларди:
— Дафна япроғи, занжабил ва қизил қалампир қўшиш керак бўлади... Дўстим, меникига келинг, сизни ўзим даволайман...
Мен сўнгги кучим билан мен рад этиш учун баҳона излайман.
— Хайрли тонг, азизим! Уйғондингизми? Мени рақсга таклиф қилишингизни хоҳлайман... — Маша қулоқ пардаси устидан баланд овозда кулди. — Ҳеч нарса қилишингиз шарт эмас, дўстим. Мусиқа эшитяпсизми?..
Бум-ца-ца, бум-ца-ца, бум-ца-ца.
— Эшитяпман, Маша...
— Штраус! У ғаройиб. Хўш, менга қўлингизни беринг. Белимдан тутинг ва мени айлантиринг...
Бу исталган одамни ақлдан оздириши мумкин эди. Лекин мен кўндим. Биз ҳафтада камида уч марта рақсга тушдик. Мазурка, полка, танго...
— Маша, мен рақсдан чарчадим. Худо ҳақи, ишламасам бўлмайди!
У хафа бўлди ва бир ҳафта давомида қўнғироқ қилмади. Севгилим, унинг кўнгли нозиклигига етарлича баҳо бермаган эканман.
Қўнғироқ бўлди. Гўшакдан аввалига нафас олингани келди, сўнг йиғи овози эшитилди:
— Дўстим, сизга қизим борлигини айтганмидим... Бошимга кулфат тушди.
— Ҳа, Маша...
— Қизим Элеонора. У ўн беш ёшда. Шаръий никоҳдаги эрим Юра, физик, у саккиз йил олдин фанни тарк этиб, бизнесга ўзини урган. Хўжайиним Aргентинага оптик толали кабелни сотади. Уларни чеченлар етказиб берарди. Маълум бўлишича, Юра улардан кўп қарздор бўлиб қолибди ва улар Элеонорани ўғирлаб кетди! Менга қўнғироқ қилиб, пул талаб қилишди. Юра ғойиб бўлган!
Лезгинка бошланди. Бу сафар чеченлар билан.
— Лекин сизга қандай ёрдам бера оламан, Маша?!
— Улар билан гаплаш!
— Ким билан?
— Элеоноримни ўғирлаганлар билан.
— Маша, мен чеченлар билан қандай гаплашишни билмайман. Ва мен уларга нима дейман?
— Қўрқитинг...
Бунинг ўрнига, қирқ дақиқага яқин Машани тинчлантиришим керак эди. Мен Aргентинадаги савдо борасидаги гапларга ишонмадим, гарчи шайтон ҳам бундай ҳазил қилмаса керак...
— Дўстим...— Маша эрталаб мени йиғлаб уйғотди. Кечирасиз, мен сизга тўлиқ ҳақиқатни айтмадим. Элеонора... У Юранинг қизи эмас. Унинг ҳақиқий отаси менинг марҳум акам Aльберт!..
Соатма-соат... Ўзинг сабр бер...
— Кейин ҳомиладор бўлдим... Юра бундан шубҳаланмади. Чеченлар ҳам билмайди, Элеонорани Юранинг қизи деб ўйлашади. Чеченларга ҳақиқатни айтсангиз-чи?! Элеонорани қайтариб олиб келишса-чи? Уларга ўзингиз айтинг, қила оласиз, мен сизга ишонаман! Балки сизга қўнғироқ қилиш қийиндир? Мен телефон рақамингизни бераман!
— Маша, илтимос, рақамимни чеченларга берманг!
Мен дивандан турдим. Уйқу ғойиб бўлди. Маша туш пайтида қўнғироқ қилди. Ҳаяжон билан нафас олаётганди:
— Дўстим! Мен ҳамма нарсани ўзим бир амаллайман. Квартирани сотишга қарор қилдим. Сиздан битта илтимос бор. Маклер топишга ёрдам беринг! Мен алдашларидан жуда қўрқаман!
— Маша, азизим, лекин мен ҳеч қандай маклерларни билмайман! Интернет ҳар хил компаниялар билан тўла — бир қараб кўринг...
Мен қўнғироқларга жавоб беришни тўхтатдим. СМС юборилди: «Мен роумингдаман».
Маша телефон ёзишмаларига киришди: «Дўстим, мен сизни жуда соғиндим!» «Қачон қайтасиз?» «Маслаҳат қилишим керак». «Мен бармоқларингизни ўпаман». «Менга квартира учун Швейцария франкида тўлашни таклиф қилишди. Рози бўлайми?»
Маша тинмасди, кунига тўрт марта смс ёзарди. Ҳар куни Машадан хабар олиб келарди. Aммо тез орада жиддий драма бошланди.
«Улар Елеонорни ўлдиришди!» Ва чорак соатлик оралиқ билан: «Тезда қўнғироқ қилинг, акс ҳолда юрак хуруж қилиб қолади!».
Мен титраб кетдим. Машанинг умидсизлиги қанчалик катта, Элеонора Aльбертовна, Элеонора Лже-Юрьевнани деб ўз жонига қасд қилишга журъат этибди.
Бир неча соатдан кейин менга СМС келди: «Салом. Бу Машанинг синглиси Валерия. Мен сизга унинг телефонидан ёзяпман. Маша биринчи шаҳар касалхонасида ётибди, аҳволи оғир». Бу бошқа интонация эди. Ғайратли Маша емас, балки камгап Валерия. Мен таслим бўлмадим. У муштларимни қисиб жавоб бермади.
Пешиндан кейин: «Бу яна Валерия. Мариянинг аҳволи ёмонлашди. Катта операция бўлади». Қуёш ботганда: «Операция муваффақиятсиз тугади. Ўлиши мумкин. Валерия». Кечаси: «Мария комага тушди. Хайрлашгани келинг.
Баъзан мен муаллифлигига шубҳа қилардим ва мен машинанинг ўлим тўшагида қўриқлаётган даҳшатли амакиваччани, бошқа этикни тасаввур қилардим... Эрталаб соат иккиларда қайғули хабар мени уйғотди: «Мария вафот етди».
Мажбурий драматургия тажрибасиз ва эҳтиросли Машани қабрга ҳайдаб юборди. Учрашув эстафетасини ким олади? Бу Викториями?
Эрталаб келди: «Мария билан хайрлашиш эртага соат 11 да бўлади. —Первомайская метро бекати, Парковая кўчаси, 7-уй манзилига келинг. Илтимос, мавжудлигингизни тасдиқланг. Кейин мен сизни безовта қилмайман. Валерия».
Бироқ, бормаслигимни билардим: бир чақирим узоқликдаги биринчи май манзили ва дафт маросимидан фарс ҳиди келарди.
Aзизим, ўша оғир дамларда сенинг ортингдан югуриб, қилган қўнғироқларим ва хатларим учун, уятли таъқиб қилганларим учун кечирим сўрайман «Қайтиб кел, қайтиб кел ва энди урушмайлик».
Сени қўйиб юбордим, азизам...
Куннинг иккинчи ярмида эса жозибали смс келди: «Менинг ўлимим ҳақидаги миш-мишлар бўрттирилган эди. Бошқа Марям вафот этди. Томи кетиб қолган Валерия опа, одатдагидек, ҳамма нарсани аралаштириб юборибди, уни кечиринг. Умуман олганда, жуда кўп нарса бўлди — келинг, кўришайлик! Сизнинг Машангиз».
_________________
* Живой Журнал — интернетдаги шахсий блог назарда тутилмоқда.
