Мёд з дзьмухаўца
Зноў зацвіў дзьмухавец. Але цяпер сярод зеляніны і рознакаляровага двара нясмела там і тут праглядваюць яго жоўтыя сподачкі. Ужо квітнее рамонак, белыя і фіялетавыя пятуньі, пунсовае «сонейка», жоўтая календула, у агародзе — фасоля, гарбуз, гарох. Лета прыйшло. І таму дзьмухавец у вочы не асабліва кідаецца. Але тыя, для каго ён кармілец, не абыдуць, а дакладней — не абляцяць яго шчодры залаты кошык.
Вось і цяпер тамака кормяцца пчала і матылёк. А нахілішся, пільней прыгледзішся, ды калі яшчэ лупу возьмеш, то здзіўлена войкнеш: там, усярэдзіне, сярод густога лесу залацістых пялёсткаў і тычачак, баль у разгары. Маленечкія мушкі і мошкі ходзяць, збіраючы шчодрую даніну. Колькі іх у кожным кошыку! Два дзясяткі налічыў і збіўся. Па-царску шчодра корміць сваіх гасцей залатая кветка дзьмухаўца.
Але зараз гэта толькі рэха мінулага. Свята дзьмухаўца — вясна, калі іншыя кветкі яшчэ спяць. Красавіцкай парой, у сонечны дзень, дзе-небудзь убаку ад чалавечага жытла, натыкнешся на паляну дзьмухаўцоў — вачам балюча: золата іх свеціць і слепіць. І нават у пасёлку, па агародах, на голай яшчэ зямлі — свята дзьмухаўца. Сягоння яго было мора, суцэльны разліў.
Пахмурна — і кветкі закрыюцца. Адразу ў двары сумна. Ясны дзень — і рассцілаецца залаты абрус. Усё на ёй: мёд, салодкі дух, воку адпачынак. Над ёю звон і гул. Усё лятучае — пчолы, мухі і матылі — балюе на шчодрым пачастунку.
Сягоння год дзьмухаўца. І не толькі ў нашых краях.
У пачатку траўня паехаў я ў Маскву, жыл у Перадзелкіне. Там дзьмухаўцоў — мора. Куды ні пойдзеш — у Лукіна, у Сонцава, куды ні паглядзіш — вачам балюча. Кветкі буйныя, цяжкія, нібы залаты злітак.
Там і ўспомніў я пра мёд з дзьмухаўца. Мне расказала пра яго сталая казачка на адным з нашых хутароў. Мы чаявалі, і паставіла яна на стол слоічак з залацістым празрыстым пачастункам. Кажа: «Майскі мёд», а сама ўсміхаецца.
Майскі мёд у нашых краях — проста выдумка для лепшага гандлю.
Пытаюцца на рынку: «Які мёд?» Адказваюць: «Майскі. Лячэбны». Хаця ў траўні ніхто яго ў нас не пампуе. А першы заўсёды акацыевы напалову з лохам. Яны разам і растуць, і квітнеюць, і збор даюць добры.
Раней, у даўні цяпер час, травеньскім мёдам у нас гандлявалі цыганы. Ходзяць па дварах, крычаць: «Майскі мёд! Майскі мёд! Для здароўя карысны!»
Вось і пажылая жанчына, якая мяне чаем частавала, расказала, што яшчэ ў маладосці цыганы да яе неяк на пастой папрасіліся. Толькі на тыдзень, сказалі. Прывезлі цукар. Сталі набіраць кветак дзьмухаўца і варыць. Наварылі і паехалі гандляваць па хутарах «майскім мёдам». І гаспадыні на пробу пакінулі. Ёй спадабалася. З тых часоў кожную вясну для сябе варыць «мёд з дзьмухаўца».
Мне таксама спадабалася залацістае, пахкае варэнне... ці мёд? І на наступную вясну я сам зварыў... Нарэзаў залацістых галовак, прамыў іх, сіроп прыгатаваў, настаяў і варыў. Атрымалася нядрэнна. З тых часоў не кожны год, але вару мёд з дзьмухаўца.
Зімою адкрыеш слоік, і адразу пахне на цябе красавіком. Успомніш залацісты лужок каля хутара Чароты. Як ляжаў там на цёплай зямлі і слухаў пчаліны звон. Яшчэ адна памяць лета.
