Kyýo! Kyýo!..
* * *
— Kyýo! Kyýo!
Ol dyz boýy suwda durup, galtagy elden sypdyrman buşugýar derýa.
Köpriň ýanda, köpürjik hem hammamyň sabynly suwun
çykarýan turbanyň, taşlanan oba öwlüýäsiniň hem ol
kenarda heniz partladylmadyk kilesäniň
garşysynda suwda dur, siýýär derýa,
bu ýere hädip düşenni bilmeýän deý hamala,
ýüzündäki birden görnüp gidýän ýylgyryş bolsa
ýa lezzet, ýa dälilik; dynyp hajatyn, şol ýerde,
dur, adatça mallaryň derýadan geçýän
güzerinde, balagyny düzetmän, seredip
akyma, dolaklary çişdi joşgun suwdan,
ol indi näme etjegini bilmän, şeýdip dur,
öz arabasyn iki elläp tutup, bir zat samraýar,
bir zat bögürýär, ýöne diňe eşidilýär: — Kyýo! Kyýo!
Bu näme? agymy? ýa näletmi?
Her ýaz gelende
demir ýoluň üstünde gök gürleýär.
— Bu Kyýo! Kyýo — boşluga baş atýarlar, —
öz galtagyn tigirledi, — üýrmesiniň
astynda itleň çal amanat şyrdakda,
öz ýelimlän gyzyl galoşynda peýda
bolýar, ine, geçýär, zaňňyrdap, gümmürdäp,
hemme zada we hemmä ýat, kempirler
yzyndan, Ilýa Pygambere edilşi
dek, gamly çokunýarlar, erkekler hüňürdeýär:
— Geç, geç, akmak, ýa Andreýewo gitjekmi? — olam,
galtagyny siltäp, gündiziň göz gapýan
alagaraňkysynda gelşi dek, ýitip
gidýär duýdansyz, diňe gümmürdi it
sesi bilen o ýerde, bu ýerde gezip
ýör, söbüklere düşüp...
Ynsan näme üçin geldi?
Neçün iki tigiri ykbal deý itýär?
baýramda aglaýar, kyn güni ýylgyryp çekýär,
ýerliksizem şatlanýar: gördüm men özüm,
nädip ol gölegçi orkestriň ýanyndan
barýardy, begenýärdi durşy bilen,
dişsiz agzyndaky kentlewügin açyp
gülýärdi sessiz gülki bilen, ine,
şeýle, ol kyýo, serediň kyýo-kyýo —
ondan näme aljak! Gelen ýeri, belli
däl, ýitjek ýerem näbelli.
— Bermesene,
Andreýewo meni iberme! — diýerdi meniň
ejem ýogalmazynyň öň ýanynda,
özüniň bolsa şeýle gözleri bardy...
Ýakynda tötänden
bu ýerden geçdim men. Bir gatly jaý köne binaň,
patyşasyz gurlan, ilatly ýerde, barak
diýseňem boljak, ýöne mezonini bar,
eýwanynda bir çal geýimde hemmesi,
adam sürüsi, özara gepleşmän,
güýçden gaçyp, bulutlardan meýdan gaýygna
gaçan guşlar ýaly otyrdy hüžžeren
saçly adamlar... ýöne ne bu, ne garrylar
öýi we ne onda ýaşaýanlar geň
bolup görünmedi maňa, göwnüme bolmasa,
öň meň özüm onda bolan ýaly, ony
has içinden polunyň her tagtasyna,
gara bürünç tutawaçlara, seslere
hem hloruň, peşewiň yslaryna, dälizde
gezýän, gapylary şarkylladýan garşylykly
şemallara çenli bilýän ýaly göründi: — Geçiber, geçiber...
O, ol köprülerde gök gümmürdisi ýaýranok,
bu Kyýo-Kyýo asmanda gaýýar
gulak gapdyryjy galtagynda, onuň ýzyndan
bolsa gowşak, ak inwersion yz uzaýar,
haýallyk bile ýaýrap hem gyzaryp
syrly belgiler bilen...
Ol näme diýjek bolduka, oýlanýan, oýanyp,
ir bilen ýarym asyrdan soň, çalşyryp düýş hem huşy,
garanýan hem bulançak suwda duran, berýän sorag
adamy görýän hem ýene soraýan: näme?
kimi? — ýöne boşlukdan çykmaýar jogap,
ýok we boldy! Wah sen sürmämiz, ýuwmamyz,
sizden hiç ýere — Iordan, Flegeton hem Leta
ýa Wohna ýakynda... bilemok... Kyýo. Kyýo.
— Kyýo! Kyýo!
Ol dyz boýy suwda durup, galtagy elden sypdyrman buşugýar derýa.
Köpriň ýanda, köpürjik hem hammamyň sabynly suwun
çykarýan turbanyň, taşlanan oba öwlüýäsiniň hem ol
kenarda heniz partladylmadyk kilesäniň
garşysynda suwda dur, siýýär derýa,
bu ýere hädip düşenni bilmeýän deý hamala,
ýüzündäki birden görnüp gidýän ýylgyryş bolsa
ýa lezzet, ýa dälilik; dynyp hajatyn, şol ýerde,
dur, adatça mallaryň derýadan geçýän
güzerinde, balagyny düzetmän, seredip
akyma, dolaklary çişdi joşgun suwdan,
ol indi näme etjegini bilmän, şeýdip dur,
öz arabasyn iki elläp tutup, bir zat samraýar,
bir zat bögürýär, ýöne diňe eşidilýär: — Kyýo! Kyýo!
Bu näme? agymy? ýa näletmi?
Her ýaz gelende
demir ýoluň üstünde gök gürleýär.
— Bu Kyýo! Kyýo — boşluga baş atýarlar, —
öz galtagyn tigirledi, — üýrmesiniň
astynda itleň çal amanat şyrdakda,
öz ýelimlän gyzyl galoşynda peýda
bolýar, ine, geçýär, zaňňyrdap, gümmürdäp,
hemme zada we hemmä ýat, kempirler
yzyndan, Ilýa Pygambere edilşi
dek, gamly çokunýarlar, erkekler hüňürdeýär:
— Geç, geç, akmak, ýa Andreýewo gitjekmi? — olam,
galtagyny siltäp, gündiziň göz gapýan
alagaraňkysynda gelşi dek, ýitip
gidýär duýdansyz, diňe gümmürdi it
sesi bilen o ýerde, bu ýerde gezip
ýör, söbüklere düşüp...
Ynsan näme üçin geldi?
Neçün iki tigiri ykbal deý itýär?
baýramda aglaýar, kyn güni ýylgyryp çekýär,
ýerliksizem şatlanýar: gördüm men özüm,
nädip ol gölegçi orkestriň ýanyndan
barýardy, begenýärdi durşy bilen,
dişsiz agzyndaky kentlewügin açyp
gülýärdi sessiz gülki bilen, ine,
şeýle, ol kyýo, serediň kyýo-kyýo —
ondan näme aljak! Gelen ýeri, belli
däl, ýitjek ýerem näbelli.
— Bermesene,
Andreýewo meni iberme! — diýerdi meniň
ejem ýogalmazynyň öň ýanynda,
özüniň bolsa şeýle gözleri bardy...
Ýakynda tötänden
bu ýerden geçdim men. Bir gatly jaý köne binaň,
patyşasyz gurlan, ilatly ýerde, barak
diýseňem boljak, ýöne mezonini bar,
eýwanynda bir çal geýimde hemmesi,
adam sürüsi, özara gepleşmän,
güýçden gaçyp, bulutlardan meýdan gaýygna
gaçan guşlar ýaly otyrdy hüžžeren
saçly adamlar... ýöne ne bu, ne garrylar
öýi we ne onda ýaşaýanlar geň
bolup görünmedi maňa, göwnüme bolmasa,
öň meň özüm onda bolan ýaly, ony
has içinden polunyň her tagtasyna,
gara bürünç tutawaçlara, seslere
hem hloruň, peşewiň yslaryna, dälizde
gezýän, gapylary şarkylladýan garşylykly
şemallara çenli bilýän ýaly göründi: — Geçiber, geçiber...
O, ol köprülerde gök gümmürdisi ýaýranok,
bu Kyýo-Kyýo asmanda gaýýar
gulak gapdyryjy galtagynda, onuň ýzyndan
bolsa gowşak, ak inwersion yz uzaýar,
haýallyk bile ýaýrap hem gyzaryp
syrly belgiler bilen...
Ol näme diýjek bolduka, oýlanýan, oýanyp,
ir bilen ýarym asyrdan soň, çalşyryp düýş hem huşy,
garanýan hem bulançak suwda duran, berýän sorag
adamy görýän hem ýene soraýan: näme?
kimi? — ýöne boşlukdan çykmaýar jogap,
ýok we boldy! Wah sen sürmämiz, ýuwmamyz,
sizden hiç ýere — Iordan, Flegeton hem Leta
ýa Wohna ýakynda... bilemok... Kyýo. Kyýo.
