Пцыроха

Я прачнуўся да будзільніка і ляжу з заплюшчанымі вачыма. Цімафеіч дапазна слухаў футбол і забыўся выключыць «капялюш». Гэта ў яго бывае, бо апоўначы, адразу пасля гімна, радыёкропка змаўкае сама сабой. А вось па транзістары, круцячы колца, можна хоць да раніцы лавіць чужую, віхлястую музыку, якую дзядзька Юра Батурын, па мянушцы Башашкін, называе джазам. А яшчэ можна злавіць замежнае мармытанне, нават кітайскае, падобнае да смешнага кацінага вуркатання.

Раніца таксама пачынаецца з гімна. Спярша чуецца мернае пашчоўкванне, нібы на патэфон паставілі трэснутую пласцінку. Потым пакой запаўняе магутны матыў нашай Радзімы — краіны з рытмічным імем СССР і гербам, падобным да мяча, што ўляцеў паміж жытнёвых снапоў. Улетку на Волзе мы з вясковымі хлопцамі гулялі ў футбол, зрабіўшы вароты з вязанак жыта, забытых у полі калгаснікамі. Аднойчы мяч упаў у ваду, яго панесла плынню і выкінула на пясок, калі прайшоў, вухкаючы вінтом, вялікі белы цеплаход.

Я ляжу ў цемры, слухаючы гімн. Музыка закіпае і накочвае ўрачыстымі хвалямі, высокімі, як ад чатырохпалубнага «Валерыя Чкалава». Я думаю пра Шуру Казакову. Сёння яна павінна вярнуцца ў клас: яе адпраўлялі на цэлую чвэрць лячыцца ў «лясную школу». Нешта з лёгкімі. Пра гэта паведаміла ў канцы ўрока Вольга Уладзіміраўна і дзіўна на мяне паглядзела. З Шурай мы цэлы год сядзелі за адной партай, і, калі яе павезлі, мне стала так сумна, што я тыдзень не хадзіў у клас. Сказаў: круціцца галава, а ў вачах раяцца мухі, як у бабулі.

— Чорныя? — удакладніла ўчастковая доктарка Скарнякова, якую тэрмінова выклікалі да мяне на дапамогу.

— Белыя мухі, — на ўсялякі выпадак зманіў я: індзейскі важак Адзінокі Бізон так называў сняжынкі.

— Дзіўна, — задумалася яна, кратаючы свае рэдкія вусікі. — Трэба здаць аналізы. І харчавацца лепей! Мамуся, ну што гэта такое? Рэбры як пральная дошка! Рыбін тлушч — тэрмінова!

Лепш бы я вывіхнуў нагу! Бацькі мне, канешне, адразу паверылі, а бабуля Аня нават узрадавалася: «Вось! Я вам даўно казала: малакроўе. Паглядзіце: харашэй у труну кладуць!» Гэта, зразумела, няпраўда: грузчык Шутаў з другога паверха выглядаў значна горш за мяне. Калі суседзі развітваліся з ім у двары інтэрната, нас, дзяцей, да труны блізка не падпускалі, але я паспеў убачыць скрозь натоўп мёртвы скасабочаны твар. Ён быў шэра-сіняга колеру, як мой сапсаваны швэдар. Разгледзеў я і яго счэпленыя рукі, якія ён на сябе наклаў. Жах!

Пачуўшы пра харчаванне, Ліда тут жа збегала ў аптэку за рыбіным тлушчам і гематагенам, які аддалена нагадвае шакалад, па дарозе зайшла ў гастраном на Бакунінской, дзе купіла чорны кубік паюснай ікры і сто грамаў сяўругі, нарэзанай тонкімі, як прамакатка, лустачкамі. Чамусьці яна ўпэўненая, што хворым дзецям неабходныя менавіта ікра і сяўруга, а не цукеркі, пірожнае «Бульба» ці, скажам, мае любімыя вафлі «Лясная быль». Дарослыя ў ежы нічога не разумеюць.

...Гучна лаецца бацька, разбуджаны раптоўнай музыкай. У нашым інтэрнаце ўсе клічуць яго Цімафеічам. Ён садзіцца на рыплівым ложку, мацае ў цемры, каб выключыць гук, але потым цяміць: транзістар тут ні пры чым, справа — у «капелюшы». Музыка яшчэ раз закіпае і абрываецца.

Дзядзька Юра (мяне, між іншым, у гонар яго назвалі) запэўнівае, што раней гімн быў са словамі ў гонар Сталіна, і яго спявалі хорам, але кукурузны Хрушч старыя куплеты адмяніў, а новыя так і не прыдумаў. Цяпер вось засталася адна мелодыя. Самога Хрушчова, лысага бародаўчатага таўстуна ў мятым капелюшы, з трыма зоркамі героя на абвіслым пінжаку, знялі ў мінулым годзе за валюнтарызм і кузькіну маці. Ён увесь наш хлеб адправіў на Кубу, і мяне пасылалі да булачнай займаць чаргу. Дарослыя, калі сыходзіліся за нядзельным сталом, горача абмяркоўвалі гэтыя навіны, па звычцы паніжаючы голас. Яны заўсёды так робяць, калі гаворка заходзіць пра палітыку і габрэяў. Башашкін мне патлумачыў: раней за кепскія словы аб правадырах маглі нават забраць у турму, цяпер, вядома, не саджаюць, але асцярога засталася.

...Цімафеіч, крэкчучы, устае і выключае бадзёрыя ранішнія навіны пра вугаль, выдадзены «на-гара», і «трэцюю чаргу абагачальнага камбіната». Я ўяўляю булачную, да якой стаіць не адна, а цэлыя тры чэргі. Калі б бацька ўвечары слухаў транзістар, а не рэпрадуктар, прымацаваны высока ў куце і насамрэч падобны да чорнага капелюша, яму не прыйшлося б станавіцца цяпер на зэдлік, як няшчаснаму Шутаву. Але Цімафеіч не хацеў засмучаць Ліду.

Тут вось якая гісторыя: яму на працы нядаўна, да Дваццаць трэцяга лютага, падарылі маленькі прыёмнік «Сокал», яго можна слухаць, прыціснуўшы, нібыта грэлку, да вуха, не перашкаджаючы прысутным. Ліда злуецца: «капялюш» жа вяшчае бясплатна, а для «Сокала» трэба час ад часу купляць батарэйку «Крона» за сорак капеек. Але злуецца яна не праз прагнасць, проста не верыць, што транзістар бацьку ўручыў заўкам, падазраючы нейкую Тамару Саідаўну з планавага аддзела. Але Цімафеіч бясконца дае ёй «чэснае партыйнае слова», і Ліда, таксама член КПСС, абавязана яму верыць.

— А што гэта ў нас там яшчэ такое? — ціха пытаецца ён далікатным голасам.

— Не трэба! — злосна шэпча яна. — Прыбяры руку! Дай паспаць!

— Усё роўна праз паўгадзіны ўставаць.

— Не трэба, кажу! Прафесар, напэўна, ужо прачнуўся...

— Хочаш, праверу? Я ведаю, калі ён прыкідаецца.

— Не хачу! Слухай лепш Тамарын транзістар!

— Ну вось зноў! Я ёй пра Фаму, яна мне пра Ярому!

Бацька абураецца, рэзка ўстае з рыплівага ложка. За акном толькі пачало шарэць. Яго белая майка рухаецца ў цемры сама па сабе, нібыта ён стаў Чалавекам-Невідзімкам. Гэтую кніжку мы чыталі разам з бабуляй Лізаветай Міхайлаўнай, калі я гасцяваў у Батурыных, дзе мне праз цеснату сцелюць на ноч пад сталом. Потым я некалькі дзён фантазіраваў, як буду блукаць па інтэрнаце, зазіраючы ва ўсе пакоі, нікім не заўважаны.

Зрэшты, у нас можна і так зайсці да любога суседа без усякага запрашэння. Калі там вячэраюць, цябе пасадзяць за стол, ад душы наваляць у талерку вермішэлі з мясам або смажанай на сале бульбы з цыбуляю і, гледзячы, як ты ўмінаеш (хоць дома тое ж самае ўжо ў горла не лезе), пачнуць выпытваць пра адзнакі. Пра што яшчэ можна пацікавіцца ў чатырохкласніка?

А калі адведаць нашу Аляксеўну, дзіўную старую з мучністым тварам і фіялетавымі вуснамі, яна абавязкова ў соты раз пакажа кубак з царскім вензелем, які ёй бясплатна падарылі ў 1913 годзе на Хадынцы. У яе ў пакоі заўсёды пахне валяр’янкай, а чорны кот Цыган скача па шторах, як
малпа.

Адзіныя суседзі, у якіх я ніколі не быў у гасцях, гэта Камковы. Яны наогул нікога да сябе не пускаюць, ды і самі рэдка выходзяць з пакояў. Часам у двор пагрэцца на сонейку выпаўзае стары Камкоў, апрануты ў ватовыя штаны і дзіўны шэры кіцель з накладнымі нагруднымі кішэнямі. Ён ніколі не падсаджваецца да мужчын, якія стукаюць пад вокнамі косткамі даміно. Суседзі за вочы клічуць яго «шкоднікам». Адны кажуць, што ён дзесяць гадоў сядзеў, іншыя — што валіў лес, трэція — што ляжаў на нарах. Адным словам, не зусім зразумела, чым ён там займаўся.

Шматлікая сям’я Камковых глуха жыве ў двух пакоях з прыхожай і ўласным рукамыйнікам! Адтуль час ад часу даносіцца цяжкі непрыемны пах.

— Самагонку вараць, — за нядзельным абедам выказаў здагадку Башашкін.

— Добрая самагонка лепш за гарэлку, — заўважыла цётка Валя, жонка дзядзькі Юры.

— Ну што ты такое кажаш! — Ліда са здзіўленнем паглядзела на старэйшую сястру. — Гэта ж непарадак! Дакладна: я бачыла Камчыху з кашолкай цукру і дражджэй, — і яна падазрона ўтаропілася на бацьку.

— Куды толькі глядзіць міліцыя! — абурыўся ён, адводзячы вочы.

— Трэба заяву напісаць. Праз іх Шутаў да чорцікаў дапіўся!

— Не бяры, Ліда, грэх на душу! — ціха папрасіла бабуля Маня. — Іх будуць судзіць, а цябе, дачка, сарамаціць!

Я чамусьці, як і бабуля, вядома, толькі ў думках, клічу сваю маці па імені — Ліда. Хоць яна вырасла, выйшла замуж і нарадзіла мяне з Сашкам (ён зараз на пяцідзёнцы ў садзе), але ўнутры, па-мойму, засталася той маленькай дзяўчынкай, якая раўла на ўсю станцыю, калі падчас эвакуацыі адбілася ад цягніка.

...Не, зрабіўшыся Чалавекам-Невідзімкам, я і не збіраўся пранікаць да Камковых, хоць, вядома, піянер абавязаны паведамляць у міліцыю пра ўсё падазронае. Ёсць і іншыя нязведаныя месцы... Мінулым летам мой сябар Воўка Лемешаў на заклад залез у дзявочую душавую праз маленькае акно. Узняўся страшэнны пярэпалах, бо там мылася яшчэ і наша важатая Зоя, а ў яе паміж ног аказалася больш кучараў, чым на галаве. Воўка ўсім разбалбатаў, і яго ледзь з піянерскага лагера не выгналі...

Цімафеіч, бразгаючы карабком, падыходзіць да акна, устае каленам на нізкі мармуровы падаконнік, адкрывае фортку і чыркае запалкай, якая ўспыхвае ў складзеных далонях, нагадваючы бабуліну лямпу пад чырвоным абажурам. У рудым святле выразна бачныя яго кучаравыя валасы, густыя ссунутыя бровы, няголеныя шчокі западаюць пры зацяжцы. Я асцярожна выглядваю з-пад коўдры: так і ёсць — бацька курыць над маім акварыумам, і попел падае ў ваду, а рыбкам гэта шкодна. У пакоі пахне «Беламорам» і павявае свежасцю з форткі.

— Дзіця прастудзіш! — сварліва перасцерагае Ліда.

— Хай загартоўваецца! Яму ў армію ісці.

— Зачыні!

—Дакуру і зачыню. Спі! Ты ж спаць хацела.

Сакавік. Ночы яшчэ халодныя. Як кажа бабуля Аня: «Прыйшоў марток —апранай трое парток!» Але ўсе ўжо рыхтуюцца да вясны. Дворнікі ламамі раскалолі на маставой лёд таўшчынёй з «Кнігу аб смачнай і здаровай ежы». Вялізныя кавалкі склалі пірамідамі, але пакуль яшчэ не вывезлі на грузавіках і не звалілі ў Яўзу. Мы гуляем у цара гары. Мяне скінулі з самага верху, я ўпаў у лужыну на маставой і загваздаў брудам новы швэдар, звязаны мне да дня нараджэння цёткай Валяй. Жах!

Спярша я хацеў адцерці пляму ацэтонам, яго цішком даў мне наш вартаўнік, былы марак дзядзька Грыша з шостага пакоя. Не ўдалося. Дачакаўшыся, калі бацькі пойдуць у вячэрнюю змену, я закіпяціў ваду, развёў у тазіку паўбрыкета гаспадарчага мыла, але ў выніку швэдар, некалі белы, стаў свінцова-шэрым, як мёртвы Шутаў. Адціснуўшы мыльную ваду, я засунуў цётчын падарунак у канапу і стаў чакаць, пакуль учыню яшчэ што-небудзь, каб ужо мець пакаранне адразу за ўсё.

— Чаму ў пакоі пахне сырасцю? — спытала, вярнуўшыся са змены, Ліда.

— Я рыбкам мяняў ваду.

— Маеш рацыю, а то здохнуць, як у мінулы раз!

— Гэта праз попел!

...Цімафеіч у небяспечнай блізкасці ад майго акварыума курыць свой «Беламор», які на дух не пераносяць нават лютыя волжскія камары, і ўважліва прыглядваецца да мяне. Я гэта адчуваю і стараюся не варушыцца.

— Прафесар спіць, — шматзначна паведамляе ён Лідзе.

— Не! — цвёрда адказвае яна.

«Прафесар» — адна з маіх мянушак. Бацькі кажуць, што так звалі мяне яшчэ ў дзіцячым садку. На звычайнае пытанне, як я паводзіў сябе на працягу дня, выхавальніцы адказвалі: «Добра паводзіў! Іншыя носяцца, гарлапаняць, сваволяць, а ваш увесь час сядзіць і думае, як прафесар. Не дзіця — цуд!» Потым гэта мянушка забылася, і я стаў «Гусаком лапчатым» — праз нізкі гемаглабін. Пасля мяне доўга абзывалі «Пцырохай». І да гэтага часу яшчэ часам так клічуць. О, гэта асаблівая гісторыя.

Даўным-даўно, калі я скончыў першы клас, мы ехалі з Батурынымі ў Новы Афон, да мора. Адтуль, дарэчы, у мінулым годзе я прывёз вялікую ракавіну, якую сваімі рукамі, ледзь не захлынуўшыся, дастаў з самага дна, каб падарыць Шуры Казаковай. Але, выкалупваючы адваранага рапана, я, мабыць, дрэнна зачапіў дротам мудрагелістае цельца, і хвосцік застаўся ўнутры. Пакуль ракавіна дабіралася са мной да Масквы, яна пратухла і стала пахнуць яшчэ горш, чым жытло Камковых.

— Мыш, ці што, здохла? — здзіўлялася бабуля Маня, шнарачы па кутах нашага пакоя, але за батарэю зазірнуць не здагадалася.

Ратуючы падарунак, я ўліў туды духі «Чырвоная Масква», падораныя Лідзе Цімафеічам на Восьмае сакавіка. У выніку пах стаў яшчэ больш агідны. Давялося занесці ракавіну на гарышча і засунуць яе паміж стосамі старых газет. Хай праветрыцца. А Шура тым часам паехала ў сваю «лясную школу». Неўзабаве дома заўважылі відавочную нястачу ў вітым флаконе, які захоўваўся ў кардонцы з чырвоным пэндзлікам.

— У чым справа?! Дзе духі?! — ледзь не заплакала Ліда.

Давялося схлусіць, нібыта я парэзаў палец, не знайшоў ёд і вырашыў прадэзынфікаваць рану духамі. Да гэтага аповеду паставіліся з разуменнем: бабуля Аня ў дзяцінстве ледзь не памерла ад антонавага агню — заражэння крыві. Мяне нават пахвалілі за знаходлівасць, забыўшыся праверыць наяўнасць болькі, на якую пайшло паўфлакона «Чырвонай Масквы».

— Малайчына, Пцыроха, але запомні на будучыню: ёд у серванце злева, побач з валяр’янкай. Зразумеў?

— Зразумеў!

...Бацька працягвае курыць, пыхкаючы ў фортку. Попел ён, вядома, стрэсвае ў акварыум. Хаця абяцаў! Клубы дыму, адліваючы срэбрам ў промнях ліхтара за акном, пластамі сплываюць на вуліцу. Мне здаецца, Цімафеіч усё яшчэ за мной назірае: сплю ці не. Для пераканаўчасці я спрабую храпці і чмокаць вуснамі.

— Адыдзі ад акварыума! — рыплівым голасам патрабуе Ліда. — Рыбкі здохнуць.

— Усе здохнем.

— Ты абяцаў Пцыроху!

— Ты мне таксама сёе-тое абяцала...

...Дык вось, калі мы ехалі ў Новы Афон, цягнік спыніўся на нейкай станцыі, і да расчыненых праз спякоту вокнаў вагона кінуліся гарластыя мясцовыя жыхары з вядзерцамі абрыкосаў і кулькамі чорнай ажыны. Адна шумная цётка ўсім прапаноўвала смажаную качку, якая раніцай яшчэ кракала. Пасажыры нюхалі тушку і не верылі. Абрыкосы таксама падаліся цётцы Валі кіслымі. Але цягнік тузануўся, і ўсе пачалі купляць ежу, як ненармальныя. А за качку ледзь не пабіліся. Я ў тую пару якраз асвоіў буквар і разбіраў любыя надпісы, што трапляліся на вочы. Прачытаў я, прычым вельмі гучна, і назву станцыі, якая праплывала за акном:

«Пцы-ро-ха».

Плацкарт здрыгануўся ад рогату. Нават хмурны адпускнік у прапацелай майцы, які не паспеў забраць у прадаўца здачу, і той неахвотна ўсміхнуўся. Насамрэч гэтая абхазская станцыя называлася «Псырцха». Нават з іншых вагонаў прыходзілі потым смяшлівыя пасажыры паглядзець на мяне, грамацея. «Пцырохай» я стаў надоўга, калі не назаўсёды.

Але некаторы час я быў яшчэ і «дэлегатарам». Неяк у нядзелю мы пайшлі ў заапарк, паглядзелі тыграў, ільвоў, страусаў, слана і сталі шукаць кракадзілаў-алігатараў. Знайшлі. Я натхніўся, папрасіў бацьку падняць мяне на руках, каб лепей разгледзець пачвару і, узляцеўшы над натоўпам, закрычаў: «Ну, дзе ж гэты ваш дэлегатар?!» Народ калектыўна зарагатаў. Набліжаўся чарговы з’езд, і па радыё з раніцы да вечара дзяўблі пра тое, як «дэлегаты з’язджаюцца ў Маскву з усіх куткоў неабсяжнага Савецкага Саюза». Якім чынам у маёй галаве «дэлегат» і «алігатар» зліліся ў «дэлегатара», не зразумела. Але ўсім вельмі спадабалася. Башашкін распавёў пра гэта сваім калегам па службе ў ваенным аркестры, і яны прасілі перадаць мне прывітанне. Аднак мянушка «дэлегатар» не прыжылася. А вось у піянерскім лагеры да мяне трывала прыляпілася мянушка «Шаляпін», а да двух маіх сяброў — «Лемешаў» і «Казлоўскі». Чаму? Гэта асобная гісторыя.

Апошнім часам дома мяне зноў сталі клікаць «Прафесарам», толькі без былой добразычлівасці. Нядаўна я выменяў за маркі, падораныя Сяргеем Дзмітрыевічам, суседам Башашкіна, плоскі кітайскі ліхтарык з каляровымі фільтрамі і цяпер магу чытаць пад коўдрай. Бацька чамусьці страшэнна на гэта злуецца, лаецца, а пазаўчора сарваў з мяне коўдру і адабраў ліхтарык.

— Спі!

— Не хачу!

— Тады дай бацькам выспацца!

— Я нікому не перашкаджаю. Я пад коўдрай.

— Задыхнешся!

— Не задыхнуся.

— Перашкаджаеш!

— Не перашкаджаю.

— Аддай дзіцяці ліхтар! Няхай трохі пачытае...

— Не, не няхай! Будзе ў акулярах, як дзед, хадзіць. Аслепне — ты яго карміць будзеш? Ты?

— Не аслепну! — цвёрда паабяцаў я.

— Спаць! Дай сюды кнігу!

— Сам нічога не чытаеш, сыну хоць дай пачытаць! — з незразумелымі ноткамі перамогі падтрымала мяне Ліда.

—Я вам зараз усім дам пачытаць! — гыркнуў Цімафеіч, уключыў транзістар і стаў шукаць у траскучым эфіры нешта спартыўнае.

— Значыць, кажаш, завкам падарыў? — пазяхаючы, каб пытанне выглядала як мага больш абыякавым, пацікавілася яна.

— Зноў за сваё! — пачырванеў бацька, вытрас з пачкі беламорыну і, як сёння, кінуўся да акна.

Дзіўна, колькі непрыемнасцяў можа прынесці такая карысная рэч, як прыёмнік «Сокал» у скураным чахле! Вось і зараз бедны Цімафеіч, сапучы, дакурвае папяросу, кідае недакурак у фортку, і той чырвонай куляй трасіруе ў сакавіцкую цемру.

— Прафесар дакладна спіць... — жаласным голасам паведамляе ён маці. — Ну Лід!

— Не! — яшчэ больш цвёрда адказвае яна.

Бацька скрыпіць зубамі, наторкваецца на крэслы, грыміць памазком у пластмасавай шклянцы, знаходзіць і перакідвае цераз плячо белы вафельны ручнік, які свеціцца ў паўзмроку. На парозе пытаецца строга:

— Табе чаргу заняць?

— Не, у мяне сёння павышэнне кваліфікацыі. Да дзевяці пайду. Пасплю яшчэ...

— Паспі, паспі!

Бразнуўшы дзвярыма, ён ідзе на кухню — галіцца і мыцца. Вернецца хвілін праз дзесяць, калі няма чаргі ў прыбіральню.

— Гаршчок вынесі! — наўздагон крыўдным голасам крычыць Ліда, уздыхае і варочаецца ў ложку.

Я, падазраючы сваю віну, ляжу з заплюшчанымі вачыма і думаю пра Шуру. Трэба будзе забегчы перад заняткамі на гарышча і, калі ракавіна праветрылася, сёння ж падарыць яе аднакласніцы ў гонар вяртання з «лясной школы». А калі не праветрылася? Тады можна прынесці ёй у маянэзным слоіку гупі з пунсовым вуалевым хвастом. Гэтых рыбак у мяне шмат: яны жывародныя і размнажаюцца бесперапынна.

Раптам я чую дзіўныя гукі, расплюшчваю вочы: Ліда ў камбінашцы сядзіць на ложку, трымае ў руках прыёмнік «Сокал» і плача. Справа дрэнь! Зараз вернецца ўвесь прапахлы адэкалонам «Шыпр» Цімафеіч. Да свежага парэзу на шчацэ будзе, як звычайна, прылеплены акрываўлены шматок газеты.

— Равеш? — спытае ён.

— Вось яшчэ! — адкажа яна.

І яны зноў загавораць пра Тамару Саідаўну з планавага аддзела, потым абавязкова пасварацца, бацька выцягне з-пад ложка фібравы чамадан з металічнымі навугольнікамі, абвесціць, што неадкладна з’язджае да бабулі Ані на Чашыху, пачне збіраць рэчы і будзе доўга, чартыхаючыся, шукаць свой адзіны гальштук, які падчас сварак заўсёды кудысьці дзяваецца.

— Ведаю я тваю Чашыху. Давай, давай!

— Зноў! Я ёй пра Фаму, яна мне пра Ярому!

Дапусціць гэтага ніяк нельга. Я пацягваюся, быццам толькі што прачнуўся, паказальна лыпаю вачыма і пазяхаю. Ліда хутка выцірае слёзы і накідвае на плечы коўдру:

— Выдрыхся, Пцыроха?

— Ага...

— Што ты хацеў мне сказаць учора перад сном?

Учора я хацеў сказаць ёй, што самка сіняга пеўніка заікрылася і памерла, таму трэба ехаць на Птушыны рынак па новую рыбку, а для гэтага неабходна паўрубля. Шэсць капеек каштуе трамвай туды і назад, сорак — рыбка, і чатыры — газіраваная вада з кізілавым сіропам. Але я кажу ёй зусім іншае:

— Ты не будзеш сварыцца?

— Гледзячы за што... — насцярожваецца яна.

Я ўстаю, запальваю таршэр — непрыемнае электрычнае святло залівае пакой. Вочы ў маці чырвоныя. Яна крадком запіхвае пад навалачку кончык бацькоўскага гальштука. Выявіўшы на твары журботны адчай, я з сапеннем падымаю вечка канапы і дастаю з яго пыльнай пашчы сапсаваны, цяжкі, усё яшчэ вільготны швэдар, які паспеў ужо пакрыцца зеленаватай пу­цінай.

— Гэта яшчэ што такое? — жахаецца Ліда.

— Цёці-Валін швэдар...

— Кашмар! Бацька цябе заб’е!

Ніхто мяне, вядома, не заб’е. Магчыма, адлупцуюць. Цімафеіч адным рухам вышмаргне са штаноў рэмень, усё роўна як Катоўскі шашку з похваў, паваліць мяне на канапу і пачне сцябаць напаўсілы, а маці будзе хапаць яго за руку, умольваючы:

— Ну хопіць, Міш, хопіць! Дзіця ж...

Але, хутчэй за ўсё, атрымаецца ўцячы ў двор да таго, як мой аголены азадак абпаліць першы хвосткі ўдар. Здаецца, Цімафеіч знарок дае мне магчымасць змыцца, неяк занадта доўга трасучы рамянём і не пускаючы яго ў справу. Там, у двары, я схаваюся паміж скрынкамі і буду пакутаваць, разважаючы пра тое, ці лупцуюць за розныя свавольствы дзяўчынак — Шуру Казакову, напрыклад? Калі і лупцуюць, то, хутчэй за ўсё, скакалкамі. Вярнуся я праз паўгадзіны, бо трэба збірацца ў школу. На лесвіцы, магчыма, сустрэну павесялелага бацьку, які спазніўся на працу. Ён дасць мне на бягу лёгкую, прымірэнчую аплявуху. Я пакрыўджана адвярнуся і потым дзень-два буду размаўляць толькі са сваімі рыбкамі. Затое бацькі не пасварацца, і ніхто не з’едзе на Чашыху.

Перад тым, як мяне пакараць, яны заўсёды чамусьці мірацца...