გეოგრაფმა დალია გლობუსი
(ფრაგმენტი რომანიდან)
პონიში, რომელიც ზაფხულში ოცი ნაბიჯის სიგანის ძლივს იყო, ახლა ისე ადიდდა, რომ მთლიანად დატბორა ნაძვნარი და მოპირდაპირე მხარემდე თვალს ვეღარ ვაწვდენდი. გვიანი და მეგობრული გაზაფხული იყო. მთების კალთებიდან წყალი დნებოდა და უწყვეტ ნაკადად მოედინებოდა, თან მოჰქონდა მოგლეჯილი ტოტები, გამლღვალი ყინულის ფლორები, ხავსისა და ბალახის ნაჭრები, დამპალი ფოთლები, ქერქის ნაფლეთები და შავი ბალახი. ყავისფერი კალთები ხის ტოტებზე იყო შემოხვეული. ჭუჭყიანი ქაფი ჩქარ დინებას ზემოდან მოქცეოდა. პონიში „სამოგონივით“ მრუმე და მღვრიე იყო.
ჩვენი ზურგჩანთები დაიხა და ნივთები არყის ხეებს შორის მიმოიფანტნენ. მე მამებს სწორად ჩალაგებას ვასწავლი. მამები წითელ სამაშველო ჟილეტებს იცვამენ, თან ილანძღებიან, ნაპირის გასწვრივ დამწუხრებულნი ტრიალებენ და ტანსაცმელს ხან ერთ, ხან მეორე ხელით მოათრევენ.
საათნახევარში ძლივს გავემზადეთ.
— ახლა ჩვენ ბოძები უნდა დავჭრათ ჩარჩოსთვის, — ვამბობ მე.
მამები წარბშეკრულნი სხედან ერთ ჯგუფად და გაბრაზებულნი აბოლებენ. მე ცულს ხელში ვატრიალებ და მათი ყურადღება რომ მივიქციო, ვუსტვენ. ბოლოს, შუბლშეკრულ ჯგუფში იწყება წუწუნი, რომელიც თანდათან იზრდება ხმამაღალ საყვედურში. მამები მსჯელობენ, ვინ წამოვა ბოძების მოსაჭრელად. ბოლოს ჯგუფიდან უკუსვლით, თითქმის ოთხზე გამობობღდება ტიუტინი, ცულს მართმევს და ბუზღუნით არყის ხეებში იმალება. ყველა ზის, ელოდება, ჩუმად არიან და ეწევიან. მეც ველოდები. ტიუტინი ბრუნდება ფიჭვის წვრილი ტოტებით.
— ესენი ძალიან სუსტებია, — ვამბობ მე. — უფრო მაგრები გვჭირდება.
— შენ, მსხვერპლო, ჯანდაბა, დაახვიე ისევ მოსატანად!
— ყვირის გრადუსოვი.
გოგონები განზე გადიან და მოშორებით სხდებიან ნაპირზე. მამები წამოწოლილები არიან. მე ჩუმად ვეწევი. ტიუტინი ბუჩქებში მოშორებით ირემივით დგას.
— კარგი, ვამბობ მე, — იყოს ჩარჩო თხელი ბოძებისგან, მაგრამ გაფრთხილებთ, რომ შეიძლება გატყდნენ.
მე ვხსნი როგორ უნდა აშენდეს კატამარანი. ვაჩვენებ როგორ უნდა გავბეროთ გონდოლები. ყველას გონია, რომ ეს ძალიან მარტივია. გრადუსოვი, დემონი და ოვეჩკინი მოდიან ჩემთან. ნაგავსაყრელზე გრადუსოვი ტუმბოს ეუფლება და ყველას თავში ურტყამს. კარგი, დაე, ატუმბოს გრადუსოვმა.
მე მათ ვასწავლი ჩარჩოს ქსოვას. ყველა პირქუშად მიყურებს, ჯიბეებში ხელებჩაწყობილნი წრეზე დადიან და შემომცქერიან. ყველა ჩუმადაა. ვქსოვ. ყველა უყურებს. მე ვამბობ:
— ადამიანს შეუძლია უსასრულოდ უყუროს სამყაროში სამ რამეს: ანთებულ ცეცხლს, ცვენას და სხვის მუშაობას.
ბორმანი, მძიმედ ამოიოხრებს და ისიც თოკს კიდებს ხელს. მას უხალისოდ ჩებიკინი უერთდება კვნესით. მერე ცხვირჩამოშვებული ოვეჩკინი. დემონი და ტიუტინი ჯერ კიდევ არყის ხეებში წვანან.
კატამარანი, ნელ-ნელა, მაგრამ შენდება. წვრილი ბოძებით შეკრულ ჩარჩოზე ოთხ გონდოლას ვამაგრებთ ორ რიგად. შემდეგ ვჭიმავთ ბადეს, ვამაგრებთ მასაც გონდოლზე და უკვე ყველა ერთად ჩვენს გემს წყალში ვუშვებთ. ყველა დაფიქრებული დასცქერის.
— ეროტიკულია, — ამბობს ჩებიკინი.
— ჩვენს სოფელშიც ერთი ბიჭი გაცურდა გასაბერ ნავში და დაიხრჩო, — ამბობს ჩუტინი.
ყველა დიდხანს დუმს.
— კარგით! — ამბობს ბოლოს გრადუსოვი.
— გაინაწილეთ ადგილები, — ვთავაზობ მე — ჩემი არის მარჯვენა უკნიდან.
საჭესთან მარჯვნივ არის მეთაურის ადგილი. რატომღაც მამებს ეჩვენებათ, რომ ეს ადგილი ჩუხაანებისაა, ხოლო ძმათა ადგილი ცხვირისკენ. გრადუსოვი პირქვე ეცემა მარჯვენა გონდოლას წინა მხარეს, ხელებს წევს და იძახის, რომ სახერხი საამქროს ყველას ერთად დაამსხვრევს. ჩებიკინი და ოვეჩკინი მას მიახტებიან. ტიუტინი ხტება და ჩექმას კუჭის ქვეშ ურტყამს, მერე პირქვე მიწაზე წვება და დუმს. სანამ ჩებიკინი და ოვეჩკინი გრადუსოვს ფეხებს სხვადასხვა მიმართულებით უჭიმავენ, ბორმანი ბრძოლით სწრაფად იკავებს ადგილს მარცხენა გონდოლის წინა მხარეს. მზაკვარი დემონი ბორმანის ზურგს უკან ათავსებს თავის ძონძებს. ჩებიკინი ოსტატურად იკავებს მარჯვენა ცხვირის ადგილს, ხოლო ოვეჩკინი — ჩებიკინის უკანას. გრადუსოვი ხელიდან უძვრება ბორმანს და დემონს და კატამარანის ჩარჩოზე მჭიდროდ მიბმულ ჩებიკინის ზურგჩანთას ხსნის. ყველა ისევ გრადუსოვს მივარდება უყვირის, რომ მთვრალები სხედან ნავზე და არ უნდა იქანავონ, მაგალითად, გეოგრაფი. გრადუსოვი გააფთრებული აფურთხებს ჩებიკინის ზურგსაკიდს და მიდის უკან.
მე გოგოებს ვეხმარები მოწესრიგებაში — ლუსკა გრადუსოვის წინ, მაშა კი ჩემს წინ. ტიუტინი ხედავს, რომ მისი ადგილი მხოლოდ კატამარანის შუაგულში დარჩა. უბრალოდ უნდა აერჩია საით — მარჯვნივ თუ მარცხნივ.
ტიუტინი ნიჩაბს აიღებს, რატომღაც ბორცვზე ადის და დიდი ხნის განმავლობაში გააზრებულად იქნევს აქეთ-იქით, ამოწმებს რომელი ხელით უფრო შეძლებს ნიჩბის მოსმას. ის თავის ფუთას მარცხენა გონდოლაზე აწყობს. გრადუსოვი იმუქრება, რომ თუ მის წინ მსხვერპლის თავს დაინახავს, მაშინვე ნაჭრებად აქცევს. ტიუტინი, კვნესით, მორჩილად მიცოცავს მარჯვენა გონდოლაზე. ბრძოლა ცხრება.
— ახლა, — ვამბობ მე, — უნდა წავიდეთ და სადილისთვის შეშა უნდა მოვიტანოთ.
გაბრაზებული მამები გაუნძრევლად და ჩუმად სხედან არყის ხეებზე და ეწევიან.
— ბიჭებო... — ამბობს ლუსკა საყვედურით, — როგორ იქცევით თითქოს... ბორმან...
— რა ჯანდაბა?! სულ ბორმანი. ყოველთვის ბორმანი! ბორმანი!.. ყველაზე ბასრი ვარ თუ რა? აგერ დემონი წავიდეს!
— არ შემიძლია. ხელი გავიჭერი, აი, შეხედე. — შენ მე რა ნიჩაბს მტენი თვალებში?! — ყვირის გრადუსოვი. — წადი! მეც ვიტკინე ფეხი, მერე რა?
— ფეხი ხელი არ არის, შეშას ვერ ჭრის.
ჩხუბი ახალი ვნებით იფეთქებს. მალე ყველა ყვირილს იწყებს, მკერდში მჯიღს იცემენ და ცულებს უტრიალებენ ერთმანეთს. ტიუტინი თანდათან ბუჩქებისკენ მიიწევს.
— ვიქტორ სერგეევიჩ, — ამბობს მაშა დაღლილი სახით — ხომ ხედავთ ისინი არიან ცეცხლის გამჩაღებლები... იქნებ უბრალოდ ასე წაგვეხემსა?
— ჯერ ერთი, — ვპასუხობ მე, — უკვე შეჭამეს ყველაფერი, რაც სახლიდან წამოიღეს...
— მე არ მიჭამია, — სწრაფად ჩაერია ლუსკა.
— მეორეც, — ვაგრძელებ მე, — მოითმინეთ, გოგოებო. ასეა საჭირო. და მესამეც, წავიდეთ ტყეში და შევჭამოთ ლუსკას ღვეზელები ჩვენ სამმა.
— მარტო სამმა არ არის კარგი, — მტკიცედ ამბობს მაშა. — ყველაზე უნდა განაწილდეს.
— მაშა, — ვამბობ მე, — ნუ ცდილობ ჩემს გაგებას, უბრალოდ დამიჯერე. მაშინ თავად დარწმუნდები, რომ მართალი ვარ. მაშა დაბნეულად დუმს.
— დიახ, მას სჯერა შენი, მას უბრალოდ თავის გამოჩენა უნდა, — ამბობს ლუსკა.
— სულელო, — პასუხობს მაშა გაწითლებული.
ჩვენ სამივე შევდივართ ტყეში და იქ ვჭამთ ლუსკას სენდვიჩებს, ვაფლებს და ჩიფსებს. ნახევარი საათის შემდეგ, როცა ვბრუნდებით, ვხედავთ რომ მამები მხატვრულ პოზაში წვანან სანაპიროზე.
— აი, შეშა. — მეუბნება გრადუსოვი და ჩექმის წვერით მოჭრილი არყის ხეების პატარა გროვას მაჩვენებს.
— ეს შეშა კი არა, ნესტიანი თოკია, — ვეუბნები მე — და გარდა მაგისა, ბევრი სადაა სადგამები, სადაა ქვაბები, სადაა ცეცხლი? — მამები არ პასუხობენ.
— მოკლედ, — ვაგრძელებ მე. — ღამის გასათევი ადგილი რომ ვიპოვოთ, ახლავე უნდა გავცუროთ. ვისაუზმებთ და ვისადილებთ ვახშამზე.
და აი, ჩვენ ვცურავთ. რამდენ ხანს ველოდი, რომ ამ მარტივი სიტყვის რეალური შინაარსი გადმომეცა: ჩვენ ვცურავთ. მაჯებზე, საფეთქლებთან, ყურის ბოლოებზე ვგრძნობ ჰაერის სუნთქვას. ყვითელ წყალზე ნიჩბის ყოველი მოსმისას ტალღის ხაზი იონური კაპიტალის რელიეფს წააგავს. ტანჯვის კლანჭები, რომლებიც მთელი წელია ჟანგდება ჩემს სულში, ნელ-ნელა იშლება. მეჩვენება, რომ დიდი ხნის შემდეგ პირველად მივდივარ გზაზე, რომელიც სიხარულთან მიმიყვანს.
მამებს უცებ დაავიწყდათ, რომ მშივრები და დაღლილები არიან. ისინი გაოგნებულები იყვნენ იმით, რომ ნამდვილად მიცურავდნენ ნამდვილი ტაიგის ნამდვილ მდინარეში. ისინი ნიჩბებს სხვადასხვა მიმართულებით იქნევდნენ და ხარხარებდნენ.
— ეროტიულია! — კარგ ხასიათზე ბუბუნებს ჩებიკინი.
პონიში სწრაფად ტრიალებს ნაძვნარში — მბზინავ, მზის ჩასვლისას გაქარვისებურ ორ შავ, მაღალ ღობეებს შორის. მდინარის ზემოთ ისმის ხმაური — ბუჩქები დრტვინავენ, სივრცე ექოთი ეხმიანება. ჩვენთან ძალიან ახლოს, სულ მცირე ნიჩბის გაწვდენაზე — ნაძვის ტოტები ელავენ. საღამომ ფერები გაამუქა, ღრუბელთა ფთილები და თევზის ფარფლები ტროპიკულ ფერებში შეღება. ცის ველური, ცეცხლოვანი კიდე ბუნდოვნად და ბრმად გვიყურებს მზის უძირო მორევიდან. გასაბერი თასი და მასზე მუჭისოდენა პატარა კაცი — ტაიგის უზარმაზარი ოკეანის შუაგულში. ემოცია ყელზე დანასავით, პირველი სიყვარულივით, ბოლო ლექსივითაა.
— გეოგრაფო, რა მოჩანს წინ? — ეკითხება ბორმანი. — სახლი?
— იქნებ პერმი? — ვარაუდობს ტიუტინი, — იმედია.
— მივალთ და ვნახავთ, — ვეუბნები მე.
— ჯანდაბა, ეს კლდეებია! — ყვირის ჩებიკინი.
გრძელ რკალში წინ მივისწრაფვით. ქვის კედლები მაღლა და მაღლა ადიან. ნაძვის ტყე ფარდასავით გვერდზეა გადაწეული. არა მხოლოდ უზარმაზარი, არამედ ურჩხულივით დიდი კლდე, ბალახში გადაწოლილი დინოზავრივითაა მარცხენა სანაპიროს ნაძვნარში. ჩებიკინი დიდხანს და ხმამაღლა უსტვენს ან შიშისგან ან აღფრთოვანებისგან. ასეთი სტვენისას ბომბი ჩამოვარდება. მამებმა ნიჩბოსნობა შეწყვიტეს და ქვის კლდეებს დაუწყეს ყურება.
საერთო კლდოვან საძირკველზე, რომლის გასწვრივაც პონიში მიედინება, აღმართულია ორი დახრილი კლდე. ზედა მარცხენა დაყოფილია სამ ნაწილად, ხოლო მარჯვენა დაყოფილია ოთხად. კლდეებს შორის კი, ფანტასტიური ბურღივით ვიწრო კოშკი ეშმაკის თითი ჩანს. აქაა შვიდი მწვერვალი — შვიდი ძმა, შვიდი კაცის კლდე. ნაძვის შუბები ძმებს ნეკნების ქვეშ ერჭობიან.
პონიშს კლდის ქვეშ გავყავართ. თავებს დაბლა ვხრით. კლდის უხეში ნატეხები დაგვცქერიან ზემოდან, ბზარები და ნაწიბურები დაფარულია წყაროს დრენაჟის ეროზიით და ყავისფერი ლიქენით. ნაპრალებიდან, როგორც თოფის ლულები, გამოჩხერილია მოგლეჯილი ხეების გატეხილი ტოტები და კიდევ ქვის ენები. ხეობაში დამპალი ხის გროვისა და გამხმარი ნაძვის ტოტების მიღმა მონოლითის მკვდარი პლანეტაა. ქედის გასწვრივ საშინელ სიმაღლეზე — ფიჭვის გვირგვინების საზღვარია, მზის ჩასვლისგან გაალისფრებული.
და უცებ ბორმანი იწყებს ყვირილს, გაუცნობიერებლად იქნევს ნიჩაბს. მწვერვალებიდან მდინარისკენ გადამაქვს მზერა. თმა თავზე მეხვევა. პონიში კლდის ქვეშ, არხის გასწვრივ გრძელ ფილაზე ეჯახება და მიფრინავს ტრიალ-ბზრიალით.
მბზინავი ნაკადი კლდის ზედაპირზე მიცურავს და დანასავით ერჭობა წყლის ქაფიან ფაფაში, საიდანაც ასხლეტილი შადრევნები დაფრინავენ. ჩვენი კატამარანი წყლის ნაკადს გვერდულად უერთდება. ცოტა ხანში გადავბრუნდებით.
— მარცხენა ბორტი, ნიჩბები! — ვყვირი.
— ტაბან! — ყვირის ბორმანი.
— ჩება, გათახსირებულო, მოგკლავ! — ყვირის გრადუსოვი.
— უკან! — წყნარად ყვირის ჩებკინი.
— მოატრიალე! — ყვირის ოვეჩკინი.
— ა-ი-ი-ს-ს!.. — იძახის ტიუტინი. მე, მთელი ტანით უკან მიყრდნობილი, ვცდილობ დავამუხრუჭო და ჩექმის წვერებით ჩარჩოს ჯვარედინ ზოლს ვამაგრებ. ნიჩბები ზეწოლისგან იღუნებიან და სიღრმიდან ქაფი ამოდის. კატამარანი ჯანჯღარებს და ბეჰემოთის თავს დაბრკოლებისკენ აბრუნებს. მეჩვენება, რომ დაძაბულობისგან თოკები ზურგში ამწყდა. მზის ჩასვლისას თვალისმომჭრელი ნაკადის სარკეში ვიძირებით და დინებას მივყვებით.
თეთრი ლავა ყლაპავს ბორმანს და ჩებიკინს, შემდეგ დემონს და ოვეჩკინს. კატამარანი შუაზე იხლიჩება და წყლის ზვავის ღრიალშიც კი მესმის კატამარანის გაბზარვის ხმა. მამები ხტებიან წყალში, ტიუტინს წყალი ქაფში ახვევს, მაშასა და ლუსკას მუხლებზე სისხლჩაქცევები აქვთ. თითქოს წიხლი ამოკრესო, კატამარანი მიფრინავს ზღრუბლიდან, რომელიც მე და გრადუსოვს ჩექმებზე გამოგვედო და კინაღამ ჩაგვითრია.
შემდეგ ვხედავ, როგორ იწყებს ტიუტინი ნელ-ნელა ჩარჩოზე აძრომას. ის დუმს. სახეზე მხოლოდ საშინლად დიდი თვალები და პატარა, მჭიდროდ შეკუმშული პირი უჩანს. ხომალდი ზუსტად შუაზე გადატყდა, სადაც ტიუტინის ქვეშ ორი წყვილი გონდოლა მოჰყვა. კატამარანი ორ ნაწილად გაიყო.
— დაიჭირე მსხვერპლი!.. — ყვირის გრადუსოვი.
მაშა, ლუსკა და ოვეჩკინი ერთად მიეჯაჭვნენ ტიუტინს, რომელიც ჩარჩოს წელზეა ჩამოკიდებული, როგორც ივან კოროვის ძე ნესტიანი მიწიდან. ახლა ტიუტინი ერთადერთი დამაკავშირებელია ჩვენი კატამარანის ორ ნაწილს შორის. ის მათ შორის კიდია მკერდმდე წყლის სიღრმეში, როგორც ბეღლის საკეტი ჭიშკრის ფოთლებს შორის.
— ნაპირისკენ! — ვბრძანებლობ მე.
* * *
„შვიდი ადამიანის მწვერვალი“ ფიჭვებით გადახურული პლატოა. ის ნაზად ეშვება კლდეზე გამოსული ბორცვთა კბილებამდე. მათ შორის არის დახრილი, ხავსიანი ნაპრალების საფეხურებიანი ლაბირინთი, რომელიც სავსეა ნესტიანი ხეებით.
კლდის პირას მივდივართ. ქვემოთ საშინელი სიცარიელეა. წინ, ჰორიზონტისკენ, ტაიგა მოჩანს მთელი თავისი დიდებულებით. ტაიგა ნისლიანი, ლურჯია. იქ არ არის კლდეები, არც მდინარეები, არც სოფლები — მყარი კვამლისფერი ტყავია.
— ეროტიკულია! — ჩურჩულებს ჩებიკინი და ენთუზიაზმით იყურება ირგვლივ.
ჩვენს თვალწინ ნელ-ნელა აღიმართა „ეშმაკის თითის“ შემზარავი კერპი, თითქოს ის უშუალოდ პერმის სამარხის სიღრმიდან ამოიზარდა, სქელ ძვლებში ჩამარხული ცხოველური ხვლიკებიდან. ის ჰიპნოზირებს, როგორც კობრა. დაშვებული ქვის ქუთუთოებიდან ვგრძნობ მის ჩუმ, უხილავ, არაადამიანურ მზერას.
— ფუ, როგორ გამოიყურება... — კანკალებს ლუსკა.
მამები სწრაფად გადიან ქვის სვეტს.
— გეოგრაფო, შეიძლება ამ ხეობებში ჩასვლა? — ეკითხება ჩებე.
— შედით, — ვეუბნები მე — უბრალოდ ნუ იყურებით საიდან...
ჩებიკინი ერთ-ერთ ხეობაში უჩინარდება. დანარჩენები რატომღაც ნელ-ნელა შედიან. მოულოდნელად, ჩებიკინი „ძმების“ ერთ-ერთ ბორცვზე ჩნდება და ყვირის.
— ჰეი!.. — აქეთ და იქნევს ხელებს.
— სასწრაფოდ ჩამოდით ქვემოთ! — ყვირიან მაშა და ლუსკა საშინლი ხმით.
მაგრამ ჩებიკინი, კმაყოფილი იცინის, ადის, ქრება რაფებს მიღმა, ეშვება ნაპრალებში, ხელახლა ჩნდება, ბუზივით ცოცავს კლდეებზე. მუცელში ყინულის ბურთით ვაყოლებ თვალს მის მოძრაობებს. კანკალისაც კი მეშინია, ფეხი რომ არ დამიცდეს უფსკრულისკენ. მამები ღრიალებენ, ინსტინქტურად მუშტებს კუმშავენ, კუნთებს ჭიმავენ. ლუსი სახეზე ხელებს იფარებს. პირში სიგარეტის ფილტრს ვიდებ და ვუკიდებ. ჩებიკინი ადის ბოლო, უმაღლეს, ყველაზე ბასრ და მიუწვდომელ კბილზე. რაღაცას ყვირის, ქუდს აქნევს, ზურგს გვაქცევს და ხელებს აქნევს.
— მორჩა, ესაა ჩებეს ბოლო — გამოსცრა კბილებში გრადუსოვმა.
— აქ მღვიმეა!.. — ჩებიკინის ძახილი ჩვენამდე აღწევს.
შემდეგ ის სწრაფად და ოსტატურად მიდის უკან და შუა გზაზე უხვევს, რომ უფრო მოკლეზე შეაღწიოს გამოქვაბულში.
— მოდით, გამოქვაბულისკენ გადავიდეთ, — ვეუბნები მამებს.
ჩავდივართ ხავსიან, ნესტიან, ცივ და ბნელ ხეობაში. ციცაბოა, დაბლა ვეშვებით. მამები ხელებით ეკიდებიან სველ ქვებს, სრიალებენ დამპალ და ლორწოვან მორებზე. ზოგან გვიწევს დაბალ კლდეებიდან გადახტომა. ქვემოდან მამები გოგონებს აზღვევენ. მაშა დღეს უბრალოდ მე ვერ მამჩნევს.
მე ბოლო მივდივარ და ვფიქრობ. გუშინდელის აღარ მრცხვენია და არც მაშას უყურადღებობა მტკივა. მეჩვენება, რომ მაშას გული აგურით გადავკეტე, როგორც კედელი ფანჯარაში. ჩემს სულში მხოლოდ მცირე ნაკაწრია ახალი ნახვრეტიდან, სადღაც გულის არეში — საიდანაც აგურები გამოვტეხე.
დაბლა ქვემით ჩებიკინმა გაიელვა.
— მოდი აქ, თხა! — უყვირის გრადუსოვი.
— აიჟიმე! — ხითხითებს ჩებიკინი და გარბის ბორცვის უკან.
შევდივართ ბრტყელ, შიშველ უბანში. მის ზემოთ კედელში არის სამკუთხა ხვრელი. მამები მიდიან შესასვლელთან და იყურებიან.
— იქ ნაპრალია, — ამბობს ოვეჩკინი.
— აბა ჩებიკინი როგორ ჩავიდა? — ლუსი გაკვირვებულია.
— ბუ-ბუ-ბუ-ბუ! — მხიარულად მოდის ხმა გამოქვაბულიდან.
— დიახ, — სკეპტიკურად ეთანხმება ბორმანი. — ყველა მაკაკი ასე არ არის.
— ჩვენს სოფელში ერთი ბიჭი კლდეზე აძვრა, აძვრა, ჩამოვარდა და მოკვდა —
ამბობს ტიუტინი.
— შენს სოფელში ცოცხალი ბიჭები არიან? — ინტერესდება მაშა.
— იცი სად ავიდა ჩება? — ვეკითხები, — ძველად ეს გამოქვაბული იყო ...
— ტუალეტი! — ამატებს გრადუსოვი.
— საკურთხეველი და აქ, მოედანზე კერპები იდგნენ.
— რა საკურთხეველი? — ლუსი გაკვირვებულია. — აქ ვინმე ცხოვრობდა?
— აქ ცხოვრობდა დიდი ხალხი, რომელთა შესახებ კაცობრიობას დიდი ხანია დაავიწყდა. იყო ციხე-სიმაგრეები, არხები, ტაძრები. იყვნენ თავადები, მღვდლები, ასტროლოგები, პოეტები. იყო ომები, ქალაქები შტურმით აიღეს, ძლიერი ტომები სიკვდილამდე იბრძოდნენ ამ კლდეებს შორის. ყველაფერი იყო და წავიდა.
მამები უჩვეულო ყურადღებით ისმენენ. მე ეს არ გამიგია სკოლაში. მათ თვალებში ვხედავ როგორ გრძნობენ თავს. ისინიც, რა თქმა უნდა, ჩემსავით უხილავ და აუხსნელ მზერას გრძნობდნენ „ეშმაკის თითიდან“. ახლა მათ ფეხქვეშ თითქოს დედამიწა ლაპარაკობდა. ძალიან სიღრმეში, ცხოველური ხვლიკების დამარხული ძვლებიდან უცებ აღმოჩნდა გაჯერებული მნიშვნელობით და სისხლით წარსულის ისტორია. ეს სულიერება სუნთქავდა და აღწევდა სხეულში, როგორც ჩერნობილის დედამიწაზე გამოსხივება. ტაიგა და კლდეები ველური, უსახელო უდაბნოდან, რომელშიც იხრჩობიან სავალალო სოფლები და ციხის ბანაკები, უცებ გახდნენ რაღაც მნიშვნელოვანნი ცხოვრებაში, უფრო მნიშვნელოვანნი და საჭირონი, ვიდრე ბევრი რამ, თუ არა მთლად ყველაფერი.
— გეოგრაფო, უფრო ხმამაღლა ილაპარაკე! — ისმის ჩებიკინის ძახილი.
— ჯობია გამოძვრე! — ბორმანი პასუხობს ყვირილზე.
— სალახანებო, იქნებ კიდეც იჩხუბოთ... გეოგრაფო, უფრო ხმამაღლა!
— არქეოლოგებმა აქ გათხრები ჩაატარეს, — ვამბობ იმას, რაც წავიკითხე და გავიგე „შვიდკაცას“ შესახებ, — მათ აღმოაჩინეს მრავალი მსხვერპლად შეწირული ცხოველის ძვლები და ისრის პირები...
— აზრი დაკარგე მსხვერპლო? — გრადუსოვი გვერდში ურტყამს ტიუტინს.
— ვიპოვე! ვიპოვე! — ჩებიკინი აღელვებული ყვირის გამოქვაბულის სიღრმიდან. ვიპოვე ისრის პირი!
მამები აღელვებულები გამოქვაბულში შევარდნენ.
— გამოდი, საზიზღარო! — ყვირის გრადუსოვი. — ხელს არ გახლებთ! კაცის სიტყვას გაძლევ!
ცოტა ხანში ჩებიკინი გადმოდის და მოგრძო ქვას მაწვდის. მამები პატივით უყურებენ ქვას, ეხებიან თითის წვერებით. ქვა ჩვეულებრივი ნატეხია.
— რა არის ეს? ისარი? შუბი? — კითხულობს გაბრწყინებული სახით ჩებიკინი.
— გაქვავებული მამონტის ნეხვი, — ვამბობ მე.
მამები იცინიან. ჩებიკინი მორცხვად მალავს ქვას ჯიბეში.
— თქვენთვის იქნებ ნეხვია, — ამბობს ის.
ხევს ვუბრუნდებით. ბოლო მივდივარ. ბიჭები წინ წავიდნენ და გოგოები დაივიწყეს. როცა მინდა მაშას მივეხმარო, ის ტრიალდება და მზერას მაშორებს.
— არ არის საჭირო! — ამბობს გაბრაზებული და პაუზის შემდეგ დასძენს — საერთოდ არ მინდა, რომ შემეხო!
ლანჩის შემდეგ ნივთებს ვალაგებთ, რათა გავცუროთ. ბორმანი ნელ-ნელა იღებს ჩემგან რჩევებს. მაგრამ მაშა ვეღარ მამჩნევს. ის ამას გამომწვევად არ აკეთებს, რაც თავისთავად ნიშნავს რაიმე სახის ყურადღებას. ის მე არ მამჩნევს, როგორც მამაკაცს, არ ამჩნევს შეხსნილი ფეხსაცმლის თასმას. მაგრამ მე მშვიდად ვარ. ვიცი, რომ მაშა ჩემია. უბრალოდ არ ვიცი რა ვუყო მას. მე ვერ ვხედავ მის ადგილს ჩემს ცხოვრებაში. ეს მაწუხებს. მე ის მიყვარს და მიხარია, რომ ამ მოგზაურობაში ვართ. ლაშქრობა ბედის ნაკრძალს ჰგავს. კარვიდან ზურგჩანთებს ვაგროვებთ, მესმის მაშას საუბარი ოვეჩკინთან. ისინი ერთად არიან კარავში. მათ ეჩვენებათ, რომ კედლები მათ სამყაროსგან ჰყოფს.
— თქვენ დღეს ვერ გცნობთ! — ეუბნება ოვეჩკინი.
— მშვენივრად ვარ, — მტკიცედ პასუხობს მაშა, — ხელები გასწიე.
— გეოგრაფის გამო?
— შენი საქმე არ არის.
— და მერე მე? — ეკითხება ოვეჩკინი დუმილის შემდეგ.
— თავად გადაწყვიტე.
ვდარდობ ოვეჩკინზე. მაშას ძალიან ძლიერი ხასიათი აქვს. სხვაა ლუსი. როდესაც ჩვენ „შვიდკაცადან“ ჩამოვდიოდით, ის ფერდობს დაეჯახა, დაიწყო კვნესა და დახმარება ითხოვა.
— კარგი, წაგიყვან, — დაეთანხმა ბორმანი.
ზურგზე შეაჯდა ლუსკა და წაყვა ბანაკში. საბედნიეროდ ის დაახლოებით 200 მეტრში იყო.
— გრადუსოვ, დღეს მორიგე ხარ, — ეუბნება ბორმანი სადილობისას.
— მოდი, ჩემო ქვაბო, — ლუსკა ბორმანისკენ ტრიალდება.
— ერთისთვის ტეხავს! — ღრიალებს გრადუსოვი. — გეოგრაფმაც გაწმინდოს!
— ის საუზმის მორიგე იყო, შენ კი გეძინა.
— არ მაინტერესებს! უნდა გაგეღვიძებინა! და საერთოდ, ბორმანი ჩემი უფროსი არ არის! მე მისი წინააღმდეგი ვიყავი!
— ის უმრავლესობამ აირჩია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მეთაურია!
— მაშინ უმრავლესობამ გარეცხოს ქვაბები! და შენ რატომ მბრძანებლობ თუ მეთაური ისაა? — უბრძანე შენს ბორმანს და არა მე, გასაგებია, მიტროფანოვა?
— რატომ არის ბორმანი ჩემი? — ლუსი გაოგნებულია.
— ზურგზე გათრევს, როგორც ნეხვის ტომარას...
— კარგი, დიახ მიყვარს, შენ რა? — პასუხობს ლუსი, — შენი შურს, იმიტომ რომ წითელი ხარ და ცხვირიც ასეთი გაქვს! — ლუსი ფართოდ შლის ხელებს.
— ნეტა საშური იყოს! — ყვირის გრადუსოვი და ქვაბებს იღებს.
— ხო, გიყვარდეს — ნეხვი არ მეცოდება!
დემონი შიშობს, როცა ხედავს ასეთ ჩხუბს ლუსკას გარშემო. ის ცდილობს ჩაერიოს, მაგრამ ვერავინ ამჩნევს. შემდეგ ზარმაცი დემონი, გმირობას გადაწყვეტს. სადილის შემდეგ ის ლუსკას აცნობებს, რომ მისი ზურგჩანთა კატამარანს მიაბა.
— ოჰ, გმადლობთ... — ლუსკა მიდის და თან ყვირის: — ბორმან, რატომ ისვრის გრადუსოვი ტალახს?
გრადუსოვი გაბრაზებული დადის, ყველას რაღაცას აბრალებს, რაღაცებს ურტყამს. გამგზავრების წინ კი მარტო ის აღმოჩნდება მოუმზადებელი. ის ბოლთას სცემს და ყვირის:
— ბორმან, სად არის ჩემი ზურგჩანთა? მე პირველმა ჩავალაგე!
— აი შენი ზურგჩანთა, — ბორმანი მშვიდად ქანაობს ბუჩქებში.
გრადუსოვი ზურგჩანთას მოათრევს და ზიზღით მიწაზე აგდებს.
— ეს საერთოდ რაღაც ჩუხანსკისაა და არა ჩემი!
— ეს ჩემია... — ამბობს ლუსკა.
დემონი უღიმღამოდ იღიმის და მხრებს იჩეჩავს. ასე ცოდვით ნახევარ-ნახევრით მივცურავთ.
ისევ მივყავართ პონიშის ყვითელ, მთვრალ დინებას. ისევ დადიან ჩვენს ირგვლივ დატბორილი ნაძვის ტყეები, დაბალი ღრუბლები ჰორიზონტალურად მოძრაობენ ტაიგის სიბრტყეზე. შორს მიცოცავენ ცის ლურჯ-ცეცხლისფერი ხევები. შორეულ მაღალ ქედებზე, სადაც მზის შუქი ეცემა, ტყე ანათებს ნათელი, ძლიერი მალაქიტით. მთის ღეროების ფერდობებზე ტყეებში ჩაძირული კლდეები შორიდან თეთრდებიან. ჩახშობილი, მტკიცედ ჩამოგდებული ქვის ბლოკები ხანდახან ჭურვებივით მიქრიან მდინარისკენ, როგორც ცხოველები ჩანჩქერისკენ. წყალს მივყავართ, ნაპირზე რბიან ცისა და დედამიწის გამყოფი ხაზები. ნერვიულად კანკალებენ ნაძვის წვეროები, ნაზად აწვებიან და ეცემიან ცის რბილი ტალღები, როგორც დედამიწის მშვიდი სუნთქვა.
საღამოს, ყინულმავლებით მოჭრილი ხეები გვხვდებიან გზადაგზა. ვწუხვარ, ასეთ „სავარცხლებს“ ადვილად შეუძლიათ ჩვენი გონდოლების დაზიანება. ისინი ბარიერივით გვეღობებიან წინ. სრულად ვიმართები კატამარანზე და წინ ვიყურები. ვხედავ წყალში ჩავარდნილ ერთ, ორ, სამს, კიდევ რამდენიმე ნაძვს.
საქმე ცუდადაა. ჩვენ გავცურეთ ფიჭვის ქვეშ, როგორც ჭიშკრის ზღურბლის ქვეშ. ამ კარიბჭეებს მივყავართ მკვდარი ხის სამეფოში.
კატამარანი გვერდს უვლის ერთ სავარცხელს, შემდეგ გვერდით ეხება მეორეს. ბორმანი გონივრულად, ნერვების გარეშე მეთაურობს. მაგრამ ჩვენ მესამე სავარცხელს ვედებით ღერძით. გრადუსოვი ნაძვის ტოტებს ებრძვის და მთლიანად გაწითლებული და დაკაწრულია.
— ტუსკ! უყვირის ბორმანს. — დაფიქრდი, სად უხვევ!
ამასობაში სხვა ნაძვის ხეს წამოვედეთ.
— პირქვე დაწექით და წინ! — ვყვირი მე.
ეკიპაჟი, ისევე როგორც მუსლიმები სალოცავში, პირქვე ეცემა. ხის ქვეშ დავფრინავთ. ტოტები გვეხება თავებზე, ზურგზე, გლეჯს ჩვენს ტენტს, რომელიც ფარავს ჩვენს ნავს. პონიში სასტიკად გვათრევს გვერდულად.
— ატა-ას! — ყვირის გულგატეხილი ჩებიკინი.
ისევ გვერდულად მივფრინავთ არყის სავარცხელზე.
— მოეჭიდეთ ნიჩბებს! — ვყვირი მე.
დინება იმდენად ძლიერია, რომ ნიჩბები ხელიდან გვისხლტება. გამანადგურებელი ნაკადი თავს გვესხმის. ჩარჩოს ვეკიდები და ბოძს ფეხით ვიგერიებ. მთელი ძალით ვუბიძგებ, რომ სავარცხლის ქვეშ არ მოგვაქციოს. ის დაბლა გვწევს და ბულდოზერის დანასავით გვეჭიდება. პონიში თითქოს ჩვენმა წინააღმდეგობამ გააბრაზაო, ერთიანად ქაფდება, დუღს და მიგვაქანებს. მარცხენა გონდოლა ყირავდება. ჩვენ გადავდივართ მარჯვენა მხარეს, მაგრამ წყლის ძალა მაინც არყის ქვეშ ამოგვაყოფიებს თავს.
— ტიუტინ, მაშა, სასწრაფოდ მარცხენა ბორტზე გავეცი ბრძანება. — ყველამ ჩაიცვას სამაშველო ჟილეტი! ოვეჩკინ, ტოტები ქვემოდან მოჭერი!
ოვეჩკინი ნაჯახით ნაცრისფერი ჩრდილივით გაიქროლებს და იწყებს ჭრას.
— ოვეჩკინ, დაბრუნდი! — ვუყვირი ისევ.
ოვეჩკინი დუმს. სახეზე გაფითრებულია. შუბლზე ძარღვები მამაკაცურად ამოეზარდა. ცული დადის ზევით და ქვევით. ხიწვები მეკრობიან. მოცელილი ტოტები წყალში ცვივა ზათქით და გუგუნით. წყლის შადრევანი მე და გრადუსოვს გვასველებს. გათავისუფლებული კატამარანი უეცრად წინ მიიწევს. უეცრად ვხედავ ოვეჩკინს, რომელიც მოჭრილი ხის ტოტზე ზის და უკან რჩება. წუთიც და ის ღამურასავით აიწევს და კატამარანს დაახტება მკერდით. მე და გრადუსოვი მას წყლიდან ვათრევთ. პონიშს კი მივყავართ უფრო შორს — თავისუფალნი და გიჟები.
— გაგიჟდი?! — უყვირის ოვეჩკინს გრადუსოვი, — ბურატინო ხარ, რომ არ დაიხრჩო?
— მან ხომ ჩვენ გადაგვარჩინა! — ამბობს შოკირებული ლუსკა.
— მორიგი სავარცხელი! — ათი წუთის შემდეგ ყვირის ბორმანი.
ახლა, მდინარის შუაგულში დიდი სქელი, ტოტებგაშლილი ფიჭვი დევს, რომელმაც პონი თითქმის გადაკეტა. მის ტოტებში ქაფიანი ტალღები და ათასნაირი ნაგავია გაჩხერილი. ამ სავარცხელს გადავლახავთ, თუ ჩვენს კატამარანს სანაპიროს გავლით წავიყვანთ.
— ნიჩბები მარცხენა მხარეს! — ვბრძანებ მე.
ბუჩქებს მყარად ვართ მოჭიდებული. მთელი ძალით ვეწევით ტოტებს, მაგრამ კატამარანი ბუჩქებში ვერ ეტევა. მე ნიჩბით სიღრმეს ვზომავ.
— რას უყურებთ? გაბრაზებული ვუყვირი მამებს. — შარვალი გაიხადეთ, უნდა მივაწვეთ!
ბორმანი იწყებს ჩექმების გახდას.
— ჩვენც? — მოტრიალდება და იკითხავს მაშა.
— თქვენ სად! — ყვირის გრადუსოვი. — დაჯექი, არ გაინძრე!
სვიტერებში, შორტებსა და ჩექმებში ჩაცმულნი წყალში ჩავდივართ. წყალი ცივია და ვამპირივით იჭრება სხეულში. აქ სიღრმე მხოლოდ მუხლებზეა.
— შენ სადღა მოდიხარ? გრადუსოვი უყვირის ტიუტინს — თავის საწოლიანად ხუთი კილო არ იქნები!
— ერ— თი, ერ-თი და წავიდა! — ვყვირი მე.
შვიდივე ჩვენგანს კატამარანი გაგვყავს დაცემული ფიჭვის მიღმა. კატამარანი მკვდარი სპილოსავით მძიმეა. ტირიფის შიშველი წნელები ფეხებს გვიკაწრავენ. ჩებიკინი და ბორმანი ეცემიან, მაგრამ ერთმანეთს წევენ და დგებიან.
— ერმაკის ბატალიონებიც ასე მიათრევდნენ თავიანთ ნავებს. — ვამბობ მე.
საბოლოოდ შეიძლება ბორტზე ასვლა. მამები კანკალით შარვალს პირდაპირ სველ ტრუსებზე იწევენ. გალურჯებული გრადუსი ყვირის:
— მიტროფანოვა! მომიტანე ბოთლი და მშრალი რეიტუზი!
— საიდან? — კითხულობს შეშინებული ლუსი.
— ახლავე გეტყვი საიდან!.. ჩემს ზურგჩანთაზე ზიხარ!
ლუსკა საჩქაროდ ხსნის გრადუსის ზურგჩანთას. ამოიღებს თოკებს, მავთულის ხვეულებს, ქილებს, სანთლებს, გაუგებარი დანიშნულების წვრილმან მექანიზმებს და ამ ყველაფერს გადასცემს მაშას. ბოლოს ჩანთიდან უზარმაზარი მწვანე საოჯახო და ერთი ბოთლი არაყი ამოყოფს თავს. ბოთლს კბილებით ვხსნი და ყელიდან ვსვამ, მერე სხვებსაც ვაწვდი და წრეზე ვატრიალებთ. თითქოს ჩემს გაციებულ ხახას ცხელი წყალი ესხმება.
— წინ ყინულის ზვავია. — სასიკვდილო ხმით ყვირის ბორმანი.
ჩვენ კისერს მაღლა ვწევთ. მდინარეა გაწოლილი, რომელზეც ყინულის მთელი მთაა მიკრული. მისი კიდეები მზეზე ბრწყინავენ. ღრუბლები უკვე გაფანტულია. როგორც მარჯვნივ, ასევე მარცხნივ გაუვალი დატბორილი ნაძვის ტყეა. ვერც გავალთ, ვერც გადავფრინდებით. ზავალია.
— რა უნდა ვქნათ? — დაბნეული კითხულობს ბორმანი.
— აზიდვები, — ამბობს გრადუსოვი, — ფილმის დასასრული.
ღამის გასათევის მოსაძებნად გადავდივართ დატბორილი ველიდან და შევდივართ ტყეში. აქ — სიჩუმე და მშვიდობაა. პონიშის ხმაური აქამდე ვეღარ აღწევს. მივდივართ ნაძვების ხეივანში. ჩვენს ქვემოთ ბუნდოვანი ნაკვთები ჩანს. გირჩები გაუნძრევლად კიდია წმინდა წყალში. ტყე თავის თავს ირეკლავს. მტკიცე დედამიწის შეგრძნება აღარ გვაქვს. შორს, ნაძვის ხიწვებსა და ტოტებს მიღმა, ფართო, ნათელი, ვარდისფერი ცისკარი იყინება.
პონიში, რომელიც ზაფხულში ოცი ნაბიჯის სიგანის ძლივს იყო, ახლა ისე ადიდდა, რომ მთლიანად დატბორა ნაძვნარი და მოპირდაპირე მხარემდე თვალს ვეღარ ვაწვდენდი. გვიანი და მეგობრული გაზაფხული იყო. მთების კალთებიდან წყალი დნებოდა და უწყვეტ ნაკადად მოედინებოდა, თან მოჰქონდა მოგლეჯილი ტოტები, გამლღვალი ყინულის ფლორები, ხავსისა და ბალახის ნაჭრები, დამპალი ფოთლები, ქერქის ნაფლეთები და შავი ბალახი. ყავისფერი კალთები ხის ტოტებზე იყო შემოხვეული. ჭუჭყიანი ქაფი ჩქარ დინებას ზემოდან მოქცეოდა. პონიში „სამოგონივით“ მრუმე და მღვრიე იყო.
ჩვენი ზურგჩანთები დაიხა და ნივთები არყის ხეებს შორის მიმოიფანტნენ. მე მამებს სწორად ჩალაგებას ვასწავლი. მამები წითელ სამაშველო ჟილეტებს იცვამენ, თან ილანძღებიან, ნაპირის გასწვრივ დამწუხრებულნი ტრიალებენ და ტანსაცმელს ხან ერთ, ხან მეორე ხელით მოათრევენ.
საათნახევარში ძლივს გავემზადეთ.
— ახლა ჩვენ ბოძები უნდა დავჭრათ ჩარჩოსთვის, — ვამბობ მე.
მამები წარბშეკრულნი სხედან ერთ ჯგუფად და გაბრაზებულნი აბოლებენ. მე ცულს ხელში ვატრიალებ და მათი ყურადღება რომ მივიქციო, ვუსტვენ. ბოლოს, შუბლშეკრულ ჯგუფში იწყება წუწუნი, რომელიც თანდათან იზრდება ხმამაღალ საყვედურში. მამები მსჯელობენ, ვინ წამოვა ბოძების მოსაჭრელად. ბოლოს ჯგუფიდან უკუსვლით, თითქმის ოთხზე გამობობღდება ტიუტინი, ცულს მართმევს და ბუზღუნით არყის ხეებში იმალება. ყველა ზის, ელოდება, ჩუმად არიან და ეწევიან. მეც ველოდები. ტიუტინი ბრუნდება ფიჭვის წვრილი ტოტებით.
— ესენი ძალიან სუსტებია, — ვამბობ მე. — უფრო მაგრები გვჭირდება.
— შენ, მსხვერპლო, ჯანდაბა, დაახვიე ისევ მოსატანად!
— ყვირის გრადუსოვი.
გოგონები განზე გადიან და მოშორებით სხდებიან ნაპირზე. მამები წამოწოლილები არიან. მე ჩუმად ვეწევი. ტიუტინი ბუჩქებში მოშორებით ირემივით დგას.
— კარგი, ვამბობ მე, — იყოს ჩარჩო თხელი ბოძებისგან, მაგრამ გაფრთხილებთ, რომ შეიძლება გატყდნენ.
მე ვხსნი როგორ უნდა აშენდეს კატამარანი. ვაჩვენებ როგორ უნდა გავბეროთ გონდოლები. ყველას გონია, რომ ეს ძალიან მარტივია. გრადუსოვი, დემონი და ოვეჩკინი მოდიან ჩემთან. ნაგავსაყრელზე გრადუსოვი ტუმბოს ეუფლება და ყველას თავში ურტყამს. კარგი, დაე, ატუმბოს გრადუსოვმა.
მე მათ ვასწავლი ჩარჩოს ქსოვას. ყველა პირქუშად მიყურებს, ჯიბეებში ხელებჩაწყობილნი წრეზე დადიან და შემომცქერიან. ყველა ჩუმადაა. ვქსოვ. ყველა უყურებს. მე ვამბობ:
— ადამიანს შეუძლია უსასრულოდ უყუროს სამყაროში სამ რამეს: ანთებულ ცეცხლს, ცვენას და სხვის მუშაობას.
ბორმანი, მძიმედ ამოიოხრებს და ისიც თოკს კიდებს ხელს. მას უხალისოდ ჩებიკინი უერთდება კვნესით. მერე ცხვირჩამოშვებული ოვეჩკინი. დემონი და ტიუტინი ჯერ კიდევ არყის ხეებში წვანან.
კატამარანი, ნელ-ნელა, მაგრამ შენდება. წვრილი ბოძებით შეკრულ ჩარჩოზე ოთხ გონდოლას ვამაგრებთ ორ რიგად. შემდეგ ვჭიმავთ ბადეს, ვამაგრებთ მასაც გონდოლზე და უკვე ყველა ერთად ჩვენს გემს წყალში ვუშვებთ. ყველა დაფიქრებული დასცქერის.
— ეროტიკულია, — ამბობს ჩებიკინი.
— ჩვენს სოფელშიც ერთი ბიჭი გაცურდა გასაბერ ნავში და დაიხრჩო, — ამბობს ჩუტინი.
ყველა დიდხანს დუმს.
— კარგით! — ამბობს ბოლოს გრადუსოვი.
— გაინაწილეთ ადგილები, — ვთავაზობ მე — ჩემი არის მარჯვენა უკნიდან.
საჭესთან მარჯვნივ არის მეთაურის ადგილი. რატომღაც მამებს ეჩვენებათ, რომ ეს ადგილი ჩუხაანებისაა, ხოლო ძმათა ადგილი ცხვირისკენ. გრადუსოვი პირქვე ეცემა მარჯვენა გონდოლას წინა მხარეს, ხელებს წევს და იძახის, რომ სახერხი საამქროს ყველას ერთად დაამსხვრევს. ჩებიკინი და ოვეჩკინი მას მიახტებიან. ტიუტინი ხტება და ჩექმას კუჭის ქვეშ ურტყამს, მერე პირქვე მიწაზე წვება და დუმს. სანამ ჩებიკინი და ოვეჩკინი გრადუსოვს ფეხებს სხვადასხვა მიმართულებით უჭიმავენ, ბორმანი ბრძოლით სწრაფად იკავებს ადგილს მარცხენა გონდოლის წინა მხარეს. მზაკვარი დემონი ბორმანის ზურგს უკან ათავსებს თავის ძონძებს. ჩებიკინი ოსტატურად იკავებს მარჯვენა ცხვირის ადგილს, ხოლო ოვეჩკინი — ჩებიკინის უკანას. გრადუსოვი ხელიდან უძვრება ბორმანს და დემონს და კატამარანის ჩარჩოზე მჭიდროდ მიბმულ ჩებიკინის ზურგჩანთას ხსნის. ყველა ისევ გრადუსოვს მივარდება უყვირის, რომ მთვრალები სხედან ნავზე და არ უნდა იქანავონ, მაგალითად, გეოგრაფი. გრადუსოვი გააფთრებული აფურთხებს ჩებიკინის ზურგსაკიდს და მიდის უკან.
მე გოგოებს ვეხმარები მოწესრიგებაში — ლუსკა გრადუსოვის წინ, მაშა კი ჩემს წინ. ტიუტინი ხედავს, რომ მისი ადგილი მხოლოდ კატამარანის შუაგულში დარჩა. უბრალოდ უნდა აერჩია საით — მარჯვნივ თუ მარცხნივ.
ტიუტინი ნიჩაბს აიღებს, რატომღაც ბორცვზე ადის და დიდი ხნის განმავლობაში გააზრებულად იქნევს აქეთ-იქით, ამოწმებს რომელი ხელით უფრო შეძლებს ნიჩბის მოსმას. ის თავის ფუთას მარცხენა გონდოლაზე აწყობს. გრადუსოვი იმუქრება, რომ თუ მის წინ მსხვერპლის თავს დაინახავს, მაშინვე ნაჭრებად აქცევს. ტიუტინი, კვნესით, მორჩილად მიცოცავს მარჯვენა გონდოლაზე. ბრძოლა ცხრება.
— ახლა, — ვამბობ მე, — უნდა წავიდეთ და სადილისთვის შეშა უნდა მოვიტანოთ.
გაბრაზებული მამები გაუნძრევლად და ჩუმად სხედან არყის ხეებზე და ეწევიან.
— ბიჭებო... — ამბობს ლუსკა საყვედურით, — როგორ იქცევით თითქოს... ბორმან...
— რა ჯანდაბა?! სულ ბორმანი. ყოველთვის ბორმანი! ბორმანი!.. ყველაზე ბასრი ვარ თუ რა? აგერ დემონი წავიდეს!
— არ შემიძლია. ხელი გავიჭერი, აი, შეხედე. — შენ მე რა ნიჩაბს მტენი თვალებში?! — ყვირის გრადუსოვი. — წადი! მეც ვიტკინე ფეხი, მერე რა?
— ფეხი ხელი არ არის, შეშას ვერ ჭრის.
ჩხუბი ახალი ვნებით იფეთქებს. მალე ყველა ყვირილს იწყებს, მკერდში მჯიღს იცემენ და ცულებს უტრიალებენ ერთმანეთს. ტიუტინი თანდათან ბუჩქებისკენ მიიწევს.
— ვიქტორ სერგეევიჩ, — ამბობს მაშა დაღლილი სახით — ხომ ხედავთ ისინი არიან ცეცხლის გამჩაღებლები... იქნებ უბრალოდ ასე წაგვეხემსა?
— ჯერ ერთი, — ვპასუხობ მე, — უკვე შეჭამეს ყველაფერი, რაც სახლიდან წამოიღეს...
— მე არ მიჭამია, — სწრაფად ჩაერია ლუსკა.
— მეორეც, — ვაგრძელებ მე, — მოითმინეთ, გოგოებო. ასეა საჭირო. და მესამეც, წავიდეთ ტყეში და შევჭამოთ ლუსკას ღვეზელები ჩვენ სამმა.
— მარტო სამმა არ არის კარგი, — მტკიცედ ამბობს მაშა. — ყველაზე უნდა განაწილდეს.
— მაშა, — ვამბობ მე, — ნუ ცდილობ ჩემს გაგებას, უბრალოდ დამიჯერე. მაშინ თავად დარწმუნდები, რომ მართალი ვარ. მაშა დაბნეულად დუმს.
— დიახ, მას სჯერა შენი, მას უბრალოდ თავის გამოჩენა უნდა, — ამბობს ლუსკა.
— სულელო, — პასუხობს მაშა გაწითლებული.
ჩვენ სამივე შევდივართ ტყეში და იქ ვჭამთ ლუსკას სენდვიჩებს, ვაფლებს და ჩიფსებს. ნახევარი საათის შემდეგ, როცა ვბრუნდებით, ვხედავთ რომ მამები მხატვრულ პოზაში წვანან სანაპიროზე.
— აი, შეშა. — მეუბნება გრადუსოვი და ჩექმის წვერით მოჭრილი არყის ხეების პატარა გროვას მაჩვენებს.
— ეს შეშა კი არა, ნესტიანი თოკია, — ვეუბნები მე — და გარდა მაგისა, ბევრი სადაა სადგამები, სადაა ქვაბები, სადაა ცეცხლი? — მამები არ პასუხობენ.
— მოკლედ, — ვაგრძელებ მე. — ღამის გასათევი ადგილი რომ ვიპოვოთ, ახლავე უნდა გავცუროთ. ვისაუზმებთ და ვისადილებთ ვახშამზე.
და აი, ჩვენ ვცურავთ. რამდენ ხანს ველოდი, რომ ამ მარტივი სიტყვის რეალური შინაარსი გადმომეცა: ჩვენ ვცურავთ. მაჯებზე, საფეთქლებთან, ყურის ბოლოებზე ვგრძნობ ჰაერის სუნთქვას. ყვითელ წყალზე ნიჩბის ყოველი მოსმისას ტალღის ხაზი იონური კაპიტალის რელიეფს წააგავს. ტანჯვის კლანჭები, რომლებიც მთელი წელია ჟანგდება ჩემს სულში, ნელ-ნელა იშლება. მეჩვენება, რომ დიდი ხნის შემდეგ პირველად მივდივარ გზაზე, რომელიც სიხარულთან მიმიყვანს.
მამებს უცებ დაავიწყდათ, რომ მშივრები და დაღლილები არიან. ისინი გაოგნებულები იყვნენ იმით, რომ ნამდვილად მიცურავდნენ ნამდვილი ტაიგის ნამდვილ მდინარეში. ისინი ნიჩბებს სხვადასხვა მიმართულებით იქნევდნენ და ხარხარებდნენ.
— ეროტიულია! — კარგ ხასიათზე ბუბუნებს ჩებიკინი.
პონიში სწრაფად ტრიალებს ნაძვნარში — მბზინავ, მზის ჩასვლისას გაქარვისებურ ორ შავ, მაღალ ღობეებს შორის. მდინარის ზემოთ ისმის ხმაური — ბუჩქები დრტვინავენ, სივრცე ექოთი ეხმიანება. ჩვენთან ძალიან ახლოს, სულ მცირე ნიჩბის გაწვდენაზე — ნაძვის ტოტები ელავენ. საღამომ ფერები გაამუქა, ღრუბელთა ფთილები და თევზის ფარფლები ტროპიკულ ფერებში შეღება. ცის ველური, ცეცხლოვანი კიდე ბუნდოვნად და ბრმად გვიყურებს მზის უძირო მორევიდან. გასაბერი თასი და მასზე მუჭისოდენა პატარა კაცი — ტაიგის უზარმაზარი ოკეანის შუაგულში. ემოცია ყელზე დანასავით, პირველი სიყვარულივით, ბოლო ლექსივითაა.
— გეოგრაფო, რა მოჩანს წინ? — ეკითხება ბორმანი. — სახლი?
— იქნებ პერმი? — ვარაუდობს ტიუტინი, — იმედია.
— მივალთ და ვნახავთ, — ვეუბნები მე.
— ჯანდაბა, ეს კლდეებია! — ყვირის ჩებიკინი.
გრძელ რკალში წინ მივისწრაფვით. ქვის კედლები მაღლა და მაღლა ადიან. ნაძვის ტყე ფარდასავით გვერდზეა გადაწეული. არა მხოლოდ უზარმაზარი, არამედ ურჩხულივით დიდი კლდე, ბალახში გადაწოლილი დინოზავრივითაა მარცხენა სანაპიროს ნაძვნარში. ჩებიკინი დიდხანს და ხმამაღლა უსტვენს ან შიშისგან ან აღფრთოვანებისგან. ასეთი სტვენისას ბომბი ჩამოვარდება. მამებმა ნიჩბოსნობა შეწყვიტეს და ქვის კლდეებს დაუწყეს ყურება.
საერთო კლდოვან საძირკველზე, რომლის გასწვრივაც პონიში მიედინება, აღმართულია ორი დახრილი კლდე. ზედა მარცხენა დაყოფილია სამ ნაწილად, ხოლო მარჯვენა დაყოფილია ოთხად. კლდეებს შორის კი, ფანტასტიური ბურღივით ვიწრო კოშკი ეშმაკის თითი ჩანს. აქაა შვიდი მწვერვალი — შვიდი ძმა, შვიდი კაცის კლდე. ნაძვის შუბები ძმებს ნეკნების ქვეშ ერჭობიან.
პონიშს კლდის ქვეშ გავყავართ. თავებს დაბლა ვხრით. კლდის უხეში ნატეხები დაგვცქერიან ზემოდან, ბზარები და ნაწიბურები დაფარულია წყაროს დრენაჟის ეროზიით და ყავისფერი ლიქენით. ნაპრალებიდან, როგორც თოფის ლულები, გამოჩხერილია მოგლეჯილი ხეების გატეხილი ტოტები და კიდევ ქვის ენები. ხეობაში დამპალი ხის გროვისა და გამხმარი ნაძვის ტოტების მიღმა მონოლითის მკვდარი პლანეტაა. ქედის გასწვრივ საშინელ სიმაღლეზე — ფიჭვის გვირგვინების საზღვარია, მზის ჩასვლისგან გაალისფრებული.
და უცებ ბორმანი იწყებს ყვირილს, გაუცნობიერებლად იქნევს ნიჩაბს. მწვერვალებიდან მდინარისკენ გადამაქვს მზერა. თმა თავზე მეხვევა. პონიში კლდის ქვეშ, არხის გასწვრივ გრძელ ფილაზე ეჯახება და მიფრინავს ტრიალ-ბზრიალით.
მბზინავი ნაკადი კლდის ზედაპირზე მიცურავს და დანასავით ერჭობა წყლის ქაფიან ფაფაში, საიდანაც ასხლეტილი შადრევნები დაფრინავენ. ჩვენი კატამარანი წყლის ნაკადს გვერდულად უერთდება. ცოტა ხანში გადავბრუნდებით.
— მარცხენა ბორტი, ნიჩბები! — ვყვირი.
— ტაბან! — ყვირის ბორმანი.
— ჩება, გათახსირებულო, მოგკლავ! — ყვირის გრადუსოვი.
— უკან! — წყნარად ყვირის ჩებკინი.
— მოატრიალე! — ყვირის ოვეჩკინი.
— ა-ი-ი-ს-ს!.. — იძახის ტიუტინი. მე, მთელი ტანით უკან მიყრდნობილი, ვცდილობ დავამუხრუჭო და ჩექმის წვერებით ჩარჩოს ჯვარედინ ზოლს ვამაგრებ. ნიჩბები ზეწოლისგან იღუნებიან და სიღრმიდან ქაფი ამოდის. კატამარანი ჯანჯღარებს და ბეჰემოთის თავს დაბრკოლებისკენ აბრუნებს. მეჩვენება, რომ დაძაბულობისგან თოკები ზურგში ამწყდა. მზის ჩასვლისას თვალისმომჭრელი ნაკადის სარკეში ვიძირებით და დინებას მივყვებით.
თეთრი ლავა ყლაპავს ბორმანს და ჩებიკინს, შემდეგ დემონს და ოვეჩკინს. კატამარანი შუაზე იხლიჩება და წყლის ზვავის ღრიალშიც კი მესმის კატამარანის გაბზარვის ხმა. მამები ხტებიან წყალში, ტიუტინს წყალი ქაფში ახვევს, მაშასა და ლუსკას მუხლებზე სისხლჩაქცევები აქვთ. თითქოს წიხლი ამოკრესო, კატამარანი მიფრინავს ზღრუბლიდან, რომელიც მე და გრადუსოვს ჩექმებზე გამოგვედო და კინაღამ ჩაგვითრია.
შემდეგ ვხედავ, როგორ იწყებს ტიუტინი ნელ-ნელა ჩარჩოზე აძრომას. ის დუმს. სახეზე მხოლოდ საშინლად დიდი თვალები და პატარა, მჭიდროდ შეკუმშული პირი უჩანს. ხომალდი ზუსტად შუაზე გადატყდა, სადაც ტიუტინის ქვეშ ორი წყვილი გონდოლა მოჰყვა. კატამარანი ორ ნაწილად გაიყო.
— დაიჭირე მსხვერპლი!.. — ყვირის გრადუსოვი.
მაშა, ლუსკა და ოვეჩკინი ერთად მიეჯაჭვნენ ტიუტინს, რომელიც ჩარჩოს წელზეა ჩამოკიდებული, როგორც ივან კოროვის ძე ნესტიანი მიწიდან. ახლა ტიუტინი ერთადერთი დამაკავშირებელია ჩვენი კატამარანის ორ ნაწილს შორის. ის მათ შორის კიდია მკერდმდე წყლის სიღრმეში, როგორც ბეღლის საკეტი ჭიშკრის ფოთლებს შორის.
— ნაპირისკენ! — ვბრძანებლობ მე.
* * *
„შვიდი ადამიანის მწვერვალი“ ფიჭვებით გადახურული პლატოა. ის ნაზად ეშვება კლდეზე გამოსული ბორცვთა კბილებამდე. მათ შორის არის დახრილი, ხავსიანი ნაპრალების საფეხურებიანი ლაბირინთი, რომელიც სავსეა ნესტიანი ხეებით.
კლდის პირას მივდივართ. ქვემოთ საშინელი სიცარიელეა. წინ, ჰორიზონტისკენ, ტაიგა მოჩანს მთელი თავისი დიდებულებით. ტაიგა ნისლიანი, ლურჯია. იქ არ არის კლდეები, არც მდინარეები, არც სოფლები — მყარი კვამლისფერი ტყავია.
— ეროტიკულია! — ჩურჩულებს ჩებიკინი და ენთუზიაზმით იყურება ირგვლივ.
ჩვენს თვალწინ ნელ-ნელა აღიმართა „ეშმაკის თითის“ შემზარავი კერპი, თითქოს ის უშუალოდ პერმის სამარხის სიღრმიდან ამოიზარდა, სქელ ძვლებში ჩამარხული ცხოველური ხვლიკებიდან. ის ჰიპნოზირებს, როგორც კობრა. დაშვებული ქვის ქუთუთოებიდან ვგრძნობ მის ჩუმ, უხილავ, არაადამიანურ მზერას.
— ფუ, როგორ გამოიყურება... — კანკალებს ლუსკა.
მამები სწრაფად გადიან ქვის სვეტს.
— გეოგრაფო, შეიძლება ამ ხეობებში ჩასვლა? — ეკითხება ჩებე.
— შედით, — ვეუბნები მე — უბრალოდ ნუ იყურებით საიდან...
ჩებიკინი ერთ-ერთ ხეობაში უჩინარდება. დანარჩენები რატომღაც ნელ-ნელა შედიან. მოულოდნელად, ჩებიკინი „ძმების“ ერთ-ერთ ბორცვზე ჩნდება და ყვირის.
— ჰეი!.. — აქეთ და იქნევს ხელებს.
— სასწრაფოდ ჩამოდით ქვემოთ! — ყვირიან მაშა და ლუსკა საშინლი ხმით.
მაგრამ ჩებიკინი, კმაყოფილი იცინის, ადის, ქრება რაფებს მიღმა, ეშვება ნაპრალებში, ხელახლა ჩნდება, ბუზივით ცოცავს კლდეებზე. მუცელში ყინულის ბურთით ვაყოლებ თვალს მის მოძრაობებს. კანკალისაც კი მეშინია, ფეხი რომ არ დამიცდეს უფსკრულისკენ. მამები ღრიალებენ, ინსტინქტურად მუშტებს კუმშავენ, კუნთებს ჭიმავენ. ლუსი სახეზე ხელებს იფარებს. პირში სიგარეტის ფილტრს ვიდებ და ვუკიდებ. ჩებიკინი ადის ბოლო, უმაღლეს, ყველაზე ბასრ და მიუწვდომელ კბილზე. რაღაცას ყვირის, ქუდს აქნევს, ზურგს გვაქცევს და ხელებს აქნევს.
— მორჩა, ესაა ჩებეს ბოლო — გამოსცრა კბილებში გრადუსოვმა.
— აქ მღვიმეა!.. — ჩებიკინის ძახილი ჩვენამდე აღწევს.
შემდეგ ის სწრაფად და ოსტატურად მიდის უკან და შუა გზაზე უხვევს, რომ უფრო მოკლეზე შეაღწიოს გამოქვაბულში.
— მოდით, გამოქვაბულისკენ გადავიდეთ, — ვეუბნები მამებს.
ჩავდივართ ხავსიან, ნესტიან, ცივ და ბნელ ხეობაში. ციცაბოა, დაბლა ვეშვებით. მამები ხელებით ეკიდებიან სველ ქვებს, სრიალებენ დამპალ და ლორწოვან მორებზე. ზოგან გვიწევს დაბალ კლდეებიდან გადახტომა. ქვემოდან მამები გოგონებს აზღვევენ. მაშა დღეს უბრალოდ მე ვერ მამჩნევს.
მე ბოლო მივდივარ და ვფიქრობ. გუშინდელის აღარ მრცხვენია და არც მაშას უყურადღებობა მტკივა. მეჩვენება, რომ მაშას გული აგურით გადავკეტე, როგორც კედელი ფანჯარაში. ჩემს სულში მხოლოდ მცირე ნაკაწრია ახალი ნახვრეტიდან, სადღაც გულის არეში — საიდანაც აგურები გამოვტეხე.
დაბლა ქვემით ჩებიკინმა გაიელვა.
— მოდი აქ, თხა! — უყვირის გრადუსოვი.
— აიჟიმე! — ხითხითებს ჩებიკინი და გარბის ბორცვის უკან.
შევდივართ ბრტყელ, შიშველ უბანში. მის ზემოთ კედელში არის სამკუთხა ხვრელი. მამები მიდიან შესასვლელთან და იყურებიან.
— იქ ნაპრალია, — ამბობს ოვეჩკინი.
— აბა ჩებიკინი როგორ ჩავიდა? — ლუსი გაკვირვებულია.
— ბუ-ბუ-ბუ-ბუ! — მხიარულად მოდის ხმა გამოქვაბულიდან.
— დიახ, — სკეპტიკურად ეთანხმება ბორმანი. — ყველა მაკაკი ასე არ არის.
— ჩვენს სოფელში ერთი ბიჭი კლდეზე აძვრა, აძვრა, ჩამოვარდა და მოკვდა —
ამბობს ტიუტინი.
— შენს სოფელში ცოცხალი ბიჭები არიან? — ინტერესდება მაშა.
— იცი სად ავიდა ჩება? — ვეკითხები, — ძველად ეს გამოქვაბული იყო ...
— ტუალეტი! — ამატებს გრადუსოვი.
— საკურთხეველი და აქ, მოედანზე კერპები იდგნენ.
— რა საკურთხეველი? — ლუსი გაკვირვებულია. — აქ ვინმე ცხოვრობდა?
— აქ ცხოვრობდა დიდი ხალხი, რომელთა შესახებ კაცობრიობას დიდი ხანია დაავიწყდა. იყო ციხე-სიმაგრეები, არხები, ტაძრები. იყვნენ თავადები, მღვდლები, ასტროლოგები, პოეტები. იყო ომები, ქალაქები შტურმით აიღეს, ძლიერი ტომები სიკვდილამდე იბრძოდნენ ამ კლდეებს შორის. ყველაფერი იყო და წავიდა.
მამები უჩვეულო ყურადღებით ისმენენ. მე ეს არ გამიგია სკოლაში. მათ თვალებში ვხედავ როგორ გრძნობენ თავს. ისინიც, რა თქმა უნდა, ჩემსავით უხილავ და აუხსნელ მზერას გრძნობდნენ „ეშმაკის თითიდან“. ახლა მათ ფეხქვეშ თითქოს დედამიწა ლაპარაკობდა. ძალიან სიღრმეში, ცხოველური ხვლიკების დამარხული ძვლებიდან უცებ აღმოჩნდა გაჯერებული მნიშვნელობით და სისხლით წარსულის ისტორია. ეს სულიერება სუნთქავდა და აღწევდა სხეულში, როგორც ჩერნობილის დედამიწაზე გამოსხივება. ტაიგა და კლდეები ველური, უსახელო უდაბნოდან, რომელშიც იხრჩობიან სავალალო სოფლები და ციხის ბანაკები, უცებ გახდნენ რაღაც მნიშვნელოვანნი ცხოვრებაში, უფრო მნიშვნელოვანნი და საჭირონი, ვიდრე ბევრი რამ, თუ არა მთლად ყველაფერი.
— გეოგრაფო, უფრო ხმამაღლა ილაპარაკე! — ისმის ჩებიკინის ძახილი.
— ჯობია გამოძვრე! — ბორმანი პასუხობს ყვირილზე.
— სალახანებო, იქნებ კიდეც იჩხუბოთ... გეოგრაფო, უფრო ხმამაღლა!
— არქეოლოგებმა აქ გათხრები ჩაატარეს, — ვამბობ იმას, რაც წავიკითხე და გავიგე „შვიდკაცას“ შესახებ, — მათ აღმოაჩინეს მრავალი მსხვერპლად შეწირული ცხოველის ძვლები და ისრის პირები...
— აზრი დაკარგე მსხვერპლო? — გრადუსოვი გვერდში ურტყამს ტიუტინს.
— ვიპოვე! ვიპოვე! — ჩებიკინი აღელვებული ყვირის გამოქვაბულის სიღრმიდან. ვიპოვე ისრის პირი!
მამები აღელვებულები გამოქვაბულში შევარდნენ.
— გამოდი, საზიზღარო! — ყვირის გრადუსოვი. — ხელს არ გახლებთ! კაცის სიტყვას გაძლევ!
ცოტა ხანში ჩებიკინი გადმოდის და მოგრძო ქვას მაწვდის. მამები პატივით უყურებენ ქვას, ეხებიან თითის წვერებით. ქვა ჩვეულებრივი ნატეხია.
— რა არის ეს? ისარი? შუბი? — კითხულობს გაბრწყინებული სახით ჩებიკინი.
— გაქვავებული მამონტის ნეხვი, — ვამბობ მე.
მამები იცინიან. ჩებიკინი მორცხვად მალავს ქვას ჯიბეში.
— თქვენთვის იქნებ ნეხვია, — ამბობს ის.
ხევს ვუბრუნდებით. ბოლო მივდივარ. ბიჭები წინ წავიდნენ და გოგოები დაივიწყეს. როცა მინდა მაშას მივეხმარო, ის ტრიალდება და მზერას მაშორებს.
— არ არის საჭირო! — ამბობს გაბრაზებული და პაუზის შემდეგ დასძენს — საერთოდ არ მინდა, რომ შემეხო!
ლანჩის შემდეგ ნივთებს ვალაგებთ, რათა გავცუროთ. ბორმანი ნელ-ნელა იღებს ჩემგან რჩევებს. მაგრამ მაშა ვეღარ მამჩნევს. ის ამას გამომწვევად არ აკეთებს, რაც თავისთავად ნიშნავს რაიმე სახის ყურადღებას. ის მე არ მამჩნევს, როგორც მამაკაცს, არ ამჩნევს შეხსნილი ფეხსაცმლის თასმას. მაგრამ მე მშვიდად ვარ. ვიცი, რომ მაშა ჩემია. უბრალოდ არ ვიცი რა ვუყო მას. მე ვერ ვხედავ მის ადგილს ჩემს ცხოვრებაში. ეს მაწუხებს. მე ის მიყვარს და მიხარია, რომ ამ მოგზაურობაში ვართ. ლაშქრობა ბედის ნაკრძალს ჰგავს. კარვიდან ზურგჩანთებს ვაგროვებთ, მესმის მაშას საუბარი ოვეჩკინთან. ისინი ერთად არიან კარავში. მათ ეჩვენებათ, რომ კედლები მათ სამყაროსგან ჰყოფს.
— თქვენ დღეს ვერ გცნობთ! — ეუბნება ოვეჩკინი.
— მშვენივრად ვარ, — მტკიცედ პასუხობს მაშა, — ხელები გასწიე.
— გეოგრაფის გამო?
— შენი საქმე არ არის.
— და მერე მე? — ეკითხება ოვეჩკინი დუმილის შემდეგ.
— თავად გადაწყვიტე.
ვდარდობ ოვეჩკინზე. მაშას ძალიან ძლიერი ხასიათი აქვს. სხვაა ლუსი. როდესაც ჩვენ „შვიდკაცადან“ ჩამოვდიოდით, ის ფერდობს დაეჯახა, დაიწყო კვნესა და დახმარება ითხოვა.
— კარგი, წაგიყვან, — დაეთანხმა ბორმანი.
ზურგზე შეაჯდა ლუსკა და წაყვა ბანაკში. საბედნიეროდ ის დაახლოებით 200 მეტრში იყო.
— გრადუსოვ, დღეს მორიგე ხარ, — ეუბნება ბორმანი სადილობისას.
— მოდი, ჩემო ქვაბო, — ლუსკა ბორმანისკენ ტრიალდება.
— ერთისთვის ტეხავს! — ღრიალებს გრადუსოვი. — გეოგრაფმაც გაწმინდოს!
— ის საუზმის მორიგე იყო, შენ კი გეძინა.
— არ მაინტერესებს! უნდა გაგეღვიძებინა! და საერთოდ, ბორმანი ჩემი უფროსი არ არის! მე მისი წინააღმდეგი ვიყავი!
— ის უმრავლესობამ აირჩია, რაც იმას ნიშნავს, რომ მეთაურია!
— მაშინ უმრავლესობამ გარეცხოს ქვაბები! და შენ რატომ მბრძანებლობ თუ მეთაური ისაა? — უბრძანე შენს ბორმანს და არა მე, გასაგებია, მიტროფანოვა?
— რატომ არის ბორმანი ჩემი? — ლუსი გაოგნებულია.
— ზურგზე გათრევს, როგორც ნეხვის ტომარას...
— კარგი, დიახ მიყვარს, შენ რა? — პასუხობს ლუსი, — შენი შურს, იმიტომ რომ წითელი ხარ და ცხვირიც ასეთი გაქვს! — ლუსი ფართოდ შლის ხელებს.
— ნეტა საშური იყოს! — ყვირის გრადუსოვი და ქვაბებს იღებს.
— ხო, გიყვარდეს — ნეხვი არ მეცოდება!
დემონი შიშობს, როცა ხედავს ასეთ ჩხუბს ლუსკას გარშემო. ის ცდილობს ჩაერიოს, მაგრამ ვერავინ ამჩნევს. შემდეგ ზარმაცი დემონი, გმირობას გადაწყვეტს. სადილის შემდეგ ის ლუსკას აცნობებს, რომ მისი ზურგჩანთა კატამარანს მიაბა.
— ოჰ, გმადლობთ... — ლუსკა მიდის და თან ყვირის: — ბორმან, რატომ ისვრის გრადუსოვი ტალახს?
გრადუსოვი გაბრაზებული დადის, ყველას რაღაცას აბრალებს, რაღაცებს ურტყამს. გამგზავრების წინ კი მარტო ის აღმოჩნდება მოუმზადებელი. ის ბოლთას სცემს და ყვირის:
— ბორმან, სად არის ჩემი ზურგჩანთა? მე პირველმა ჩავალაგე!
— აი შენი ზურგჩანთა, — ბორმანი მშვიდად ქანაობს ბუჩქებში.
გრადუსოვი ზურგჩანთას მოათრევს და ზიზღით მიწაზე აგდებს.
— ეს საერთოდ რაღაც ჩუხანსკისაა და არა ჩემი!
— ეს ჩემია... — ამბობს ლუსკა.
დემონი უღიმღამოდ იღიმის და მხრებს იჩეჩავს. ასე ცოდვით ნახევარ-ნახევრით მივცურავთ.
ისევ მივყავართ პონიშის ყვითელ, მთვრალ დინებას. ისევ დადიან ჩვენს ირგვლივ დატბორილი ნაძვის ტყეები, დაბალი ღრუბლები ჰორიზონტალურად მოძრაობენ ტაიგის სიბრტყეზე. შორს მიცოცავენ ცის ლურჯ-ცეცხლისფერი ხევები. შორეულ მაღალ ქედებზე, სადაც მზის შუქი ეცემა, ტყე ანათებს ნათელი, ძლიერი მალაქიტით. მთის ღეროების ფერდობებზე ტყეებში ჩაძირული კლდეები შორიდან თეთრდებიან. ჩახშობილი, მტკიცედ ჩამოგდებული ქვის ბლოკები ხანდახან ჭურვებივით მიქრიან მდინარისკენ, როგორც ცხოველები ჩანჩქერისკენ. წყალს მივყავართ, ნაპირზე რბიან ცისა და დედამიწის გამყოფი ხაზები. ნერვიულად კანკალებენ ნაძვის წვეროები, ნაზად აწვებიან და ეცემიან ცის რბილი ტალღები, როგორც დედამიწის მშვიდი სუნთქვა.
საღამოს, ყინულმავლებით მოჭრილი ხეები გვხვდებიან გზადაგზა. ვწუხვარ, ასეთ „სავარცხლებს“ ადვილად შეუძლიათ ჩვენი გონდოლების დაზიანება. ისინი ბარიერივით გვეღობებიან წინ. სრულად ვიმართები კატამარანზე და წინ ვიყურები. ვხედავ წყალში ჩავარდნილ ერთ, ორ, სამს, კიდევ რამდენიმე ნაძვს.
საქმე ცუდადაა. ჩვენ გავცურეთ ფიჭვის ქვეშ, როგორც ჭიშკრის ზღურბლის ქვეშ. ამ კარიბჭეებს მივყავართ მკვდარი ხის სამეფოში.
კატამარანი გვერდს უვლის ერთ სავარცხელს, შემდეგ გვერდით ეხება მეორეს. ბორმანი გონივრულად, ნერვების გარეშე მეთაურობს. მაგრამ ჩვენ მესამე სავარცხელს ვედებით ღერძით. გრადუსოვი ნაძვის ტოტებს ებრძვის და მთლიანად გაწითლებული და დაკაწრულია.
— ტუსკ! უყვირის ბორმანს. — დაფიქრდი, სად უხვევ!
ამასობაში სხვა ნაძვის ხეს წამოვედეთ.
— პირქვე დაწექით და წინ! — ვყვირი მე.
ეკიპაჟი, ისევე როგორც მუსლიმები სალოცავში, პირქვე ეცემა. ხის ქვეშ დავფრინავთ. ტოტები გვეხება თავებზე, ზურგზე, გლეჯს ჩვენს ტენტს, რომელიც ფარავს ჩვენს ნავს. პონიში სასტიკად გვათრევს გვერდულად.
— ატა-ას! — ყვირის გულგატეხილი ჩებიკინი.
ისევ გვერდულად მივფრინავთ არყის სავარცხელზე.
— მოეჭიდეთ ნიჩბებს! — ვყვირი მე.
დინება იმდენად ძლიერია, რომ ნიჩბები ხელიდან გვისხლტება. გამანადგურებელი ნაკადი თავს გვესხმის. ჩარჩოს ვეკიდები და ბოძს ფეხით ვიგერიებ. მთელი ძალით ვუბიძგებ, რომ სავარცხლის ქვეშ არ მოგვაქციოს. ის დაბლა გვწევს და ბულდოზერის დანასავით გვეჭიდება. პონიში თითქოს ჩვენმა წინააღმდეგობამ გააბრაზაო, ერთიანად ქაფდება, დუღს და მიგვაქანებს. მარცხენა გონდოლა ყირავდება. ჩვენ გადავდივართ მარჯვენა მხარეს, მაგრამ წყლის ძალა მაინც არყის ქვეშ ამოგვაყოფიებს თავს.
— ტიუტინ, მაშა, სასწრაფოდ მარცხენა ბორტზე გავეცი ბრძანება. — ყველამ ჩაიცვას სამაშველო ჟილეტი! ოვეჩკინ, ტოტები ქვემოდან მოჭერი!
ოვეჩკინი ნაჯახით ნაცრისფერი ჩრდილივით გაიქროლებს და იწყებს ჭრას.
— ოვეჩკინ, დაბრუნდი! — ვუყვირი ისევ.
ოვეჩკინი დუმს. სახეზე გაფითრებულია. შუბლზე ძარღვები მამაკაცურად ამოეზარდა. ცული დადის ზევით და ქვევით. ხიწვები მეკრობიან. მოცელილი ტოტები წყალში ცვივა ზათქით და გუგუნით. წყლის შადრევანი მე და გრადუსოვს გვასველებს. გათავისუფლებული კატამარანი უეცრად წინ მიიწევს. უეცრად ვხედავ ოვეჩკინს, რომელიც მოჭრილი ხის ტოტზე ზის და უკან რჩება. წუთიც და ის ღამურასავით აიწევს და კატამარანს დაახტება მკერდით. მე და გრადუსოვი მას წყლიდან ვათრევთ. პონიშს კი მივყავართ უფრო შორს — თავისუფალნი და გიჟები.
— გაგიჟდი?! — უყვირის ოვეჩკინს გრადუსოვი, — ბურატინო ხარ, რომ არ დაიხრჩო?
— მან ხომ ჩვენ გადაგვარჩინა! — ამბობს შოკირებული ლუსკა.
— მორიგი სავარცხელი! — ათი წუთის შემდეგ ყვირის ბორმანი.
ახლა, მდინარის შუაგულში დიდი სქელი, ტოტებგაშლილი ფიჭვი დევს, რომელმაც პონი თითქმის გადაკეტა. მის ტოტებში ქაფიანი ტალღები და ათასნაირი ნაგავია გაჩხერილი. ამ სავარცხელს გადავლახავთ, თუ ჩვენს კატამარანს სანაპიროს გავლით წავიყვანთ.
— ნიჩბები მარცხენა მხარეს! — ვბრძანებ მე.
ბუჩქებს მყარად ვართ მოჭიდებული. მთელი ძალით ვეწევით ტოტებს, მაგრამ კატამარანი ბუჩქებში ვერ ეტევა. მე ნიჩბით სიღრმეს ვზომავ.
— რას უყურებთ? გაბრაზებული ვუყვირი მამებს. — შარვალი გაიხადეთ, უნდა მივაწვეთ!
ბორმანი იწყებს ჩექმების გახდას.
— ჩვენც? — მოტრიალდება და იკითხავს მაშა.
— თქვენ სად! — ყვირის გრადუსოვი. — დაჯექი, არ გაინძრე!
სვიტერებში, შორტებსა და ჩექმებში ჩაცმულნი წყალში ჩავდივართ. წყალი ცივია და ვამპირივით იჭრება სხეულში. აქ სიღრმე მხოლოდ მუხლებზეა.
— შენ სადღა მოდიხარ? გრადუსოვი უყვირის ტიუტინს — თავის საწოლიანად ხუთი კილო არ იქნები!
— ერ— თი, ერ-თი და წავიდა! — ვყვირი მე.
შვიდივე ჩვენგანს კატამარანი გაგვყავს დაცემული ფიჭვის მიღმა. კატამარანი მკვდარი სპილოსავით მძიმეა. ტირიფის შიშველი წნელები ფეხებს გვიკაწრავენ. ჩებიკინი და ბორმანი ეცემიან, მაგრამ ერთმანეთს წევენ და დგებიან.
— ერმაკის ბატალიონებიც ასე მიათრევდნენ თავიანთ ნავებს. — ვამბობ მე.
საბოლოოდ შეიძლება ბორტზე ასვლა. მამები კანკალით შარვალს პირდაპირ სველ ტრუსებზე იწევენ. გალურჯებული გრადუსი ყვირის:
— მიტროფანოვა! მომიტანე ბოთლი და მშრალი რეიტუზი!
— საიდან? — კითხულობს შეშინებული ლუსი.
— ახლავე გეტყვი საიდან!.. ჩემს ზურგჩანთაზე ზიხარ!
ლუსკა საჩქაროდ ხსნის გრადუსის ზურგჩანთას. ამოიღებს თოკებს, მავთულის ხვეულებს, ქილებს, სანთლებს, გაუგებარი დანიშნულების წვრილმან მექანიზმებს და ამ ყველაფერს გადასცემს მაშას. ბოლოს ჩანთიდან უზარმაზარი მწვანე საოჯახო და ერთი ბოთლი არაყი ამოყოფს თავს. ბოთლს კბილებით ვხსნი და ყელიდან ვსვამ, მერე სხვებსაც ვაწვდი და წრეზე ვატრიალებთ. თითქოს ჩემს გაციებულ ხახას ცხელი წყალი ესხმება.
— წინ ყინულის ზვავია. — სასიკვდილო ხმით ყვირის ბორმანი.
ჩვენ კისერს მაღლა ვწევთ. მდინარეა გაწოლილი, რომელზეც ყინულის მთელი მთაა მიკრული. მისი კიდეები მზეზე ბრწყინავენ. ღრუბლები უკვე გაფანტულია. როგორც მარჯვნივ, ასევე მარცხნივ გაუვალი დატბორილი ნაძვის ტყეა. ვერც გავალთ, ვერც გადავფრინდებით. ზავალია.
— რა უნდა ვქნათ? — დაბნეული კითხულობს ბორმანი.
— აზიდვები, — ამბობს გრადუსოვი, — ფილმის დასასრული.
ღამის გასათევის მოსაძებნად გადავდივართ დატბორილი ველიდან და შევდივართ ტყეში. აქ — სიჩუმე და მშვიდობაა. პონიშის ხმაური აქამდე ვეღარ აღწევს. მივდივართ ნაძვების ხეივანში. ჩვენს ქვემოთ ბუნდოვანი ნაკვთები ჩანს. გირჩები გაუნძრევლად კიდია წმინდა წყალში. ტყე თავის თავს ირეკლავს. მტკიცე დედამიწის შეგრძნება აღარ გვაქვს. შორს, ნაძვის ხიწვებსა და ტოტებს მიღმა, ფართო, ნათელი, ვარდისფერი ცისკარი იყინება.
