Уч ўғлон саргузашти
Биз — уч нафар катта лейтенантлар, уч «афғон» бўйдоқлар аввалига поездда танишиб, кейин Қора денгиз бўйида кўришиб қолдик. Учовлон бир яйрарканмиз-да!
— Хайрият-ей, лоақал шу ишдан бўшаб кетишимдан аввал эркак қадамларини эшитарканман, — дея хурсанд бўлганидан юзлари яшнаб кетди навбатчи аёлнинг учаламизнинг лифт келишига тоқатимиз етмасдан, зиналардан тушиб келаётганимизни кўриб. Эҳтимол, бу аёл бу ерларда кўпдан бери ишлайди, шекилли, сиҳатгоҳ остонасини ҳатлаб ичкарига кириб улгурмасимиздан, бизга табассум ҳадя қилган эди.
— Нега энди ишдан бўшайсиз, биз эндигина келдик-ку, — дея аёлни ўзимизга яқин олиб, тўғридан-тўғри саволга тутамиз.
— Дарбадар ҳаётим якунига етган кўринади, йигитлар. Турмуш ўртоғим пайдо бўлиб қолиб, Киевга, ёнига чақиряпти.
Эри тўғрисида оғиз очгани бизга хуш келмади, югурганча хонамизга кириб кетдик. Зеро, орадан бир неча соат ўтгач, рўйхатдан ўтиш чоғида, ўзимиз аёлга шикоят қила кетдик:
— Нина хола, бу ерлар бунча зерикарли бўлмаса.
— Фақатгина «чанғичилар» бўлгандан кейин шу-да, — дея аламли нигоҳлари билан шиппакларини шақиллатганча даҳлиз бўйлаб бораётган генералларни кузатаркан. — Кўнгил очишни биладими булар...
— Ўша кўнгил очар жойлардан гапиринг-да.
— Э-э, ўзларинг топволасизлар. Бунинг учун ақл шарт эмас, хоҳиш бўлса етарли. Топсаларинг, мени ҳам таклиф қиларсизлар.
Нина холанинг қувлигини-чи: шундоқ келишган, дилкаш аёл, устига-устак мана шу сиҳатгоҳда ўн ярим йил йил ишлаб, дам олишга келганларнинг кўнглини оладиган бирор жой ва бирорта қизни билмаслиги мумкин эмасди.
— Ҳеч қиси йўқ, ҳали ҳаммаси олдинда, — ниятимиз нималигини фаҳмлаган Нина хола бизни тинчлантирди. Бироқ ташлаб қўйган арқонимизни ҳам дарҳол тортиб олгиси келмади. — Ҳали йўл дамини олаверинглар-чи, кейин кўрамиз.
Нина холанинг гапини ерда қолдирмадик. Икки кун давомида ҳатто ошхонага ҳам тушмасдан таътилимизни нишонлаган бўлдик. Яхшиямки, бунақа давраларда доим кам ичадиган одам топилади. Бу сафар ичимиздаги шундай инсон Реаниматолог лақабли Олег бўлди. Муздек пиво дейсизми, бозордан бодринглар, тушликка янги балиқ дейсизми, Олег бир зумда барини бор қиларди. Ўзиям дўстимизга масъулиятдан қарашган экан. Ответственнейший товарищ!
— Кайфингиз чоғ-ку, ёшлар! — дейишарди «чанғичилар» дам ҳасад, дам ғийбат қилишиб, кайфимиз чоғлигини кўрсатган палламиз.
— Ҳа, ўзимизга келяпмиз, — дея катта офицерлар олдида ўзимизни тутиб турсак-да, ўша оннинг ўзидаёқ навбатдаги қадаҳни кўтариб, уларни сиртдан шунақаям бўралаб сўкардикки... алифбодаги бирорта ҳарф бекор кетмасди, ҳатто товушни англатмайдиганлари ҳам.
Афғонистондан таътилга келган илк офицерлар сифатида дам олишга тўла ҳақли эдик. Афғонистон уруши эндигина бошланган, бизлар ҳали қаҳрамон ҳам, омадсизлар ҳам эмасдик: бизни қуршаб тургани фақат маҳфийлик ва сирлиликнинг гирдоби эди. Отишмалар ва айтишларича, ҳатто қотилликлар бўлаётган олис, нотаниш, қўрқинчли бир ўлкадан қай тарзда бу ерларга кела олдик-а? Бунинг устига ҳали ҳеч биримиз имтиёзлар талаб ҳам қилмаяпмиз, ҳеч нимадан нолимаяпмиз ҳам.. Гапнинг пўсткалласини айтганда, мана бу бошлиқчалардан ҳар ҳолда тилимиз қисиқлик жойимиз йўқ.
Фақат шифокорлар олдида андак бурчлимиз. Улар юқоридагилардан сиҳатгоҳ йўлланмаларини тортиб олиб, бизга ўхшаган «афғон» чиларнинг қўлларимизга тутқазишди.
Биз ҳам рад этмадик. Афғонистонда ҳаётимиз қил устида тургандек эди. Осмондан тушгандек, бизга — порох, кейин консерва, куйинди, кучли портловчи моддаларнинг, қурол мойининг, солярканинг иси эгнидан анқиб турганларга ва яна шулар оқибатида ичкетар бўлган, яра-чақа тошган, битлаганларга ва яна фикри-зикри аёллардга бўлган биздек нотавонларга ҳе йўқ,бе йўқ нақд Қора денгизга, яна ёз чилласида, қирқ беш кунга, яна текинга йўлланма беришса-я!
Юзларимиз анча-мунча қуёшдан куйган, тартиб-қоидага бўйсунган кўйи жанубий поезднинг қуёш тафтидан қайнашни бошлаган вагонида биз, «афғон» лар дарҳол бир-биримизни таниб олиб, елкама-елка туришни бошлаб юбордик. Нина хола олдида ҳам учовлон худди шундай тургандик. Афғонистонга илк юборилган солдатлар кам сонли бўлишарди.
Мана ҳозир эсон-омон қайтишимиз учун, узоқларда қолган дўстларимиз учун қадаҳ кўтаряпмиз. Дарвоқе, маст-аласт бўлаётган биз эмас, ғўрлигимиз ва ёшлигимиз эди. Ортга-ку қарамасдик, ҳатто бизни олдинда нималар кутаётгани билан ҳам ишимиз бўлмасди. Қандоқ яхши дамлар-а!
— Йигитлар, мумкинми? — дея эшигимизни тақиллатишди бир куни.
— Эй, Нина хола! — Олег холани биринчи бўлиб кўрди-да, уни остонада қучди.
— Эҳ, йигитлар, эҳтимол энди етар-а. — У стол устидаги уч кунлик маишатимизга ишора қилди.
— Жаноб офицерлар. — деди ичимиздан энг шаддодимиз Виктор, чунки у десант, Виктор тўртта стаканга «Изабелла» дан тўлатиб қуйди.
— Жаноб офицерлар, қаршимизда сўзлари биз учун қонун бўлган дўстимиз, гўзал хоним турибди. Нина хола, сўнгги қадаҳни сиз учун кўтарамиз. Кейин нима бўлса бўлсин. Заремба, —буюрди менга.
Мен идишни олиб, қолган шаробни қўлювгичга тўкдим, кейин ҳаммамиз виқор билан навбатчининг қаршисида туриб олдик.
— Бунақаси кетмайди, тиз чўкинглар, — кеккайганча деди чақирилмаган меҳмон.
Гиламга ўзимизни отиб, тирсакларимизни тўқсон даражага бурчакка қўйдик, стаканни кафтимизнинг орқа томонига қўйдиб, титроқни билдирмай, лабларимизга олиб бордик.
Бўшаган стаканларни бир вақтнинг ўзида навбатчининг оёқлари остига отиб юбордик.
— Нина хола, сиз учун, сиз учун... — Виктор хушомад сўз топмоқчи бўлди-ю, бироқ ҳеч нима эсига келмади, шунда чаққонлик билан йўл-йўл майкасини ечиб: — Нина хола, солярка иси анқиган пиёда аскарнинг бахтиқаро кийими, буни беришимни неча бор сўрашган, бермаганман. Сизга эса шундоқ бераман, совға қиламан.
— Вой.
— Нина хола, — унинг қувончини бузди Реаниматор (Олегнинг лақаби), қўлларини кўтараркан: — Бир сония. —дея оёғи билан шкаф эшигини очиб, сумкани ўзига торди. Сумкани қулфидан очиб, ғичирлаган пакетдан аёлларнинг «неделька» деб номланадиган ичкийимларини олди.
— Нина хола. — Бу орада мен тумбочкани очиб, ўша пайтларда урф бўлган ёйсимон дастали қуёшдан ҳимоя қилувчи кўзойнакларни қўлимда тутганча турардим.
Хонимимиз эса болалардек қувониб, кичкина бурнини қимирлатиб, киприкларини пирпиратганча кўз ёшларини тиймоқчи бўлди. Нина хола-ку, майли, ҳатто биз ҳам уввос солиб йиғлаб юборишимизга сал қолди. Биз шунчаки жуда тез фурсат ичида инсон кўнглини кўтаришга эришган эдик. Ўзинг совға олганингдан кўра, бировга берганинг чиндан ёқимли бўларкан.
— Болалар, — дея таъсирланиб кетган меҳмонимиз бизларни бағрига босиб, ўпиб қўйди. Кейин унинг олдида ирғишладик ва худди стартта турган шумтакалардек қимирламай қотиб қолдик: — Кирманг, — дея у ҳаммомга югурди.
Фахрланиб, бир-биримизга қарадик ва ёпиқ эшикка тикилдик.
Айтганларидек, ҳар бир аёл гўзалдир, буни тушуниш учун озгина ичиш керак. Ва биз кўпроқ ичганимиз сабабли, Нина хола ҳам бизга нафақат ҳамфикр ва дўст, балки ёнида бўлиш ва оқшомни ўтказиш аёл бўлиб туюлди.
Ишончим комилки, Реаниматор ва Парашютчининг хаёлларидан ҳам худди шу нарса ўтган, чунки эшик очилганда биз оғзимиз очилиб қотиб қолдик.
Нина хола олдимизга битта тельняшкада (матрослар майкаси) чиқди. У реаниматор берган «ҳафталик» ички кийим тўпламини очганми ёки йўқми, билмайман, чунки майка деярли тиззагача тушган, лекин ҳеч бўлмаганда сийнабанд ҳам йўқ эди: кўкрак мато остида эркин чайқалиб, оқ-кўк ранглар билан бирга бизни ҳам тўлқинлантиргандек бўлди.
Нина хола мен совға қилган кўзойнакни тақиб, бизнинг олдимизда мода кўрсатаётган моделдек чиройли тарзда қўлини кўтариб, бир оёғини олди томонга чўзиб суратдек қотиб турарди. Биз — бақувват, қорайган, сархуш йигитлар унга энди ҳушёр кўзлар билан тикилдик. Даҳшат: деярли бир ҳафтадан бери биз навбатчи дея эътиборимиздан четда қолдирган аёл эҳ, мана қандай экан...
«Ўнгда кўрган туш бўлмас, тушда кўрган ўнг бўлмас...», — дея оғзига келганини валдирай кетди Виктор. Эҳтимол, шунчаки ўзига келиш учун айтгандир.
— Нима дейсизлар? Ҳалиям чаккимасман-а? — меҳмонимиз назокат билан сочларини силкитди ва йўл-йўл майкасини икки ёнидан тортиб қўйди.
Оҳ, нима бу, бир йилини Aфғонистонда ўтказган эркакларни масхара қилишми бу! Десант очкўзлардек унга термилди, Реаниматор билан биз ўзимизни тушунмагандек қилиб кўрсатдик ва жойимизда қимирламай қотиб туравердик: Нина хола ҳаммамизга бирдек қараб тургандек эди, ҳаммамизда имконият бор.
— Нина хола, сизга тўрт соат вақт берамиз, — Виктор заҳирадаги парашютни «очди». Орадан роппа-роса тўрт соат ўтгач, икки дугонангизни олиб, қирғоқдаги ресторанга келинг.
...Пул бўлса, чангалда шўрва!
«Афғон» ларга икки баробар маош тайинлашган.
— Жаноб офицерлар. — Виктор бизга қараб, менюни олди. «Бугун кечқурун ўнг қўл қоидасини таклиф қиламан.
Мен ҳам, Реаниматор ҳам бу нима эканлигини тушунмадик. Физикадаги, қандайдир «бурғалаш қоидаси» эсимга тушди, аммо шунга қарамай, улар бир овоздан бош чайқадилар — албатта, фақат ўнг қўл қоидаси.
Ресторанга кирар эканмиз, ёш боладек қувнаб кетдик. Бу ерда ҳаммаси шу қадар ажойиб эдики...томоқларимиз ҳам тақиллаб кетди. Бир ёқда эллик ёшли аёл...
— Ҳа, — деди реаниматор афсус билан, мен ва десант йигитимиз ҳам бунга жавобан хўрсиниб қўйдик.
Aммо биз елкаларимизда погонларимиз борлигини эсладик, улар билан чин дилдан фахрланардик ва тишимизни ғижирлатиб, атрофга зимдан назар ташлаб, ўз тақдиримизни кутардик. Aгар Нина хола ҳам айни дамда шохдор маликаларини олиб келиб қолса борми, нақд эриб кетардик ўзиям. Айнан шуни истамаяпмизми ўзи.
Aммо Нина хола — оҳ, бизнинг Нина холамиз қандай жозибали! У кўр мушукчалардек бурнимизни артди. У иккита гўзал жононлар билан қаршимизда пайдо бўлди. Ҳеч бўлмаганда, шохли иблислар ҳақидаги фикрдан кейин бизга шундай туюлди. Aввалига учаламиздан биримизга Нина хола насиб қилишини англамагандик. Қани парашютчига хос шўхлик?
«Биз шу ердамиз, марҳамат,» десантчи стол ортидан отилиб чиқиб, биз сотиб олган атиргуллар ётган жойларга ишора қилди.
Нина хола кўзларини ғолибона қисиб дугоналарига қаради: Хўш, мен сизга нима ваъда қилгандим? У мен билан парашютчи орасига ўтирди.
— Сизларга катта лейтенантларни таништираман, — дея зиёфатбоши ролини ўйнаб, қувноқ Виктор бизни таништира бошлади. — Олег, — у Реаниматорга ишора қилди. — Айтганча, биринчи тоифали сапёр. Бу эса Алексей Заремба, Ватанимизнинг жанубий чегараларидаги разведкачимиз.
Ва камина, Виктор, ҳаво-десант қўшинларидан, аслида улар умуман таништиришга муҳтож эмас.
«Оля, Лена», деб таништирди Нина хола дугоналарини.
Ўшанда десантчи Оляни бошқа томонига ўтириб, Нина холани менга қолдириб, такрорлади: «Жаноблар, бугун кечқурун мен сизларга ўнг қўл қоидасини таклиф қиламан.
У қандай бўлади? — деб Оля у томонга эгилди.
Уларнинг сочлари бир-бирига туташиб кетди ва шахсан мен учун бу аниқ равшан бўлди: Оля билан мен нишонда эдим. Яширин умид билан у нигоҳини столнинг нариги четига қаратди, лекин у ерда ҳам реаниматолог Ленага сумкасини стул суянчиғига осиб қўйишга ёрдам бераётганди. Шундай қилиб, бугун омадим келмаган кўринади.
Эҳ, Нина хола, Нина хола. Кимларни бошлаб келдингиз-а,!
— Ҳаммаси оддий, Оленька, — гердайди Десантчи. Бундай оёқчалар қаршисида, албатта, ўзим ҳам саман отдек гижинглардим. — Ўнг қўл қоидаси — кафтингиз билан нархни ёпиб, нима тўғри келса, ўшани танлайверишда. Чапи эса аксинча, нархига қараб соддароқ нарсани танлаш.
— Ажойиб-ку, — қарсак чалди Лена. — Унда мен ўнг қўл қоидаси тарафдориман.
Мен бечора мушкул аҳволда қолгандим. Олдимда икки йўл бор эди, ё ҳаммага қисматимдан нолиб ўтиришим ёки аксини қилишим керак эди.
Саҳнада шўх мусиқа янграши биланоқ, шерикларим қўзғалгунларига қадар, отимни қамчилаган бўлдим, ўрнимдан туриб, Нина холанинг қўлидан тутганча:
— Биз рақсга тушамиз. Дастурхон тайёр бўлгач, чақирарсизлар, — дедим.
— Бизни ҳам чақиришни унутманглар, — деди Реаниматор. — Буюртмани мана бу йигит беради, — дея Викторни кўрсатди у ёнимизга келган официантга. — Бугун у бу ерда бошлиқ, — қўшимча қилиб қўйдим мен ҳам.
Киноямиз Десантчига тез етиб бормагани ҳам яхши бўлди. Биз эса рақсга тушаётганлар даврасига ўзимизни урдик.
— Мен сизларга Виктор бошлиқ деб ўйлабман, — Нина хола. — Баракалла. — Яхши қилдингиз. Бир алам қилсин. — Мен эса аёлга жуда яқин келиб, унинг белидан қучдим ва:
— Бугунги оқшом — сен учун, Нина. — дедим.
Шундай дейишим билан гўё ёшимиздаги фарқни олиб ташладим. Бу билан бошқаларни лол қолдиришни истардим. Табассум қил, Ниночка, кулсанг, ҳамма тишларинг кўриниб, ҳуснингга ҳусн қўшади. Қоматинг дугоналарингникидан қолишмайди. Оёқларинг ҳақида, албата, бундай деб бўлмайди, аммо чиройли оёқлар узоқдан кўринармиди! Бўл, рақсга тушамиз! Ёнимизга Олег билан Лена келишди — улар ҳам хурсанд эдилар.
— Нина хола чаккимас, — у мени ё қўллаб-қувватлаш мақсадида ёки бўлмаса, мен танлаган қизни шундоққина бурнимнинг тагидан илиб кетганига ўзини айбдордек ҳис қилибми, ҳар қалай самимий оҳангда қулоғимга шивирлади Реаниматор.
«Унда кел, алмашамиз», — дегим келди-ю, индамай қўя қолдим. Ўрнига: — Ниночка — ажойиб аёл, — дедим эшиттириб.
Олег ҳайратда қошларини чимирди: абжир экансан-ку. Бу пайтда мунгли мусиқа чалинар, мен эса Нинани қучоғимга оламан. Бутун танаси билан қучоғимга сингиб кетганидан, аёлнинг сийнаси, қорни, оёқларини ҳис қилдим.
— Олегнинг айтишича, жуда гўзал экансан, — дея шивирладим жингалак зулфлари ортида беркинган қулоқларига.
— Ўзинг нима деб ўйлайсан? — дея елкамдан бошини кўтаради Нина.
— Ё-м-он-мас, — ўзимга тортаман аёлни.
— Н-е-г-а? — ишва қилади у.
— Чиройингни кўз-кўз қилиб, виқорланишингни истамайман.
Нина синовчан нигоҳлари билан менга қаради ва ҳазиллашмаётанимга ишонч ҳосил қилгач, мамнун табассум қилди. Баттар яқинлашди.
— Эй, ухлаб қолманглар тағин, — Реаниматорнинг овози шундоқ яқингинамиздан жаранглади. — Виктор дастурхонга чақиряпти.
— Мана шунақа, Ниночка, бахтимизни кўришолмаяпти, бормасак нима қилади, — дея хўрсиндим.
— Бормай қўя қоламиз унда, — кўзларини сузди Нина.
— Бормаймиз! — дея гир айланиб, рақсга тушишда давом этдик.
Шу пайт Ленанинг нигоҳларига кўзим тушди. Қасам ичиб айтаманки, қиз ҳасаддан ёрилаёзган эди. У дугонаси Нинадан кўра анча чиройли, энг муҳими, анча ёш бўлгани учун ичида диққат марказида бўлишни кўзлаган кўринади. Афсус, чучварани хом санаганлигини сезиб қолди, у кутган эътироф унга эмас, Нинага насиб қилди.
Кеча аввалида бундай бўлишини ким ҳам билибди дейсиз. Муҳими — якуннинг қандай бўлиши. Устига-устак Лена бугун йиғилганлар ичида энг париваши, буни тан олмай иложи йўқ. Ҳатто Десантчи ҳам унга кўз олайтирганди. Менга қолса, Нинани ҳам, Оляни ҳам битта Ленага алмашган бўлардим.
— Майли, бора қолайлик, яна қадаҳларимизга қалампир қўшиб қўйишмасин, — деди Нина худди аҳволимни фаҳмлагандек ва биринчи бўлиб ўзи стол томонга юрди.
Бугун душманимга ҳам бу ҳолимни раво кўрмасдим. Ўзимни муносиб тутишга мажбур эдим. Гоҳ ўзимни бундай тутаётганимга ўзимдан жаҳлим чиқса, дам Нинанинг қалбаки ишваларидан ғашим келарди.
Ҳаракатларим ва кинояларимдан дўстларим ҳам ташвишга тушиб қолишди чоғи, қарашлари билан: «Ҳаммасини расво қилма, кейин гаплашамиз» дегандек бўлишарди.
Нега энди Нина бундай ҳурлиқоларни бошлаб келди-я! Лена эса бир қултум сувнинг ўзгинаси. «Қайтими керак эмас!» дея ресторан билан ҳисоб-китоб қиларканмиз, кўнглим ғашланди. Хонамиз битталигидан, Реаниматор қуръа ташлашга киришди:
— Қани, ким биринчи бўларкан?
Хонимлар бир-бирларига қарашди: албатта бу уларга боғлиқ эди. Шунда Нина дарҳол вазиятни ўз қўлига олди:
— Ўзларинг ҳал қилаверинглар, — дея мени очиқдан-очиқ етаклаб кетди.
Бу сафар Десантчи ва Реаниматор ҳасаддан ёрилай деди, чунки уларнинг хонимлари ҳамон бир қарорга келолмай доғда эдилар.
— Шампан виносини ҳам олдикми? — деб Нина сумкасини кўрди-да, мени қўлтиқлаб олди. — Ҳаммангизга кўришгунча деб қоламан...
Ёз фаслида Қора денгизда тун бўлмайди. Кўчалар, пляжлар, курорт хиёбонлари ҳатто тунлари ҳам юлдузларга рақибдек. Дам олувчиларнинг ярмидан кўпи Узоқ Шарқдан келишган-у, вақтдан ўзиб кетишга уринишаётгандек. Бу тасаввурим тунда сайр қилувчиларга қараб янаям қатъийлашди: улар орасида нафақат оппоқ кўйлак ва кофталар кийиб олган ёшлар, балки сочларига оқ тушган катта ёшдагилар ҳам бор эди. Тун сокин, юлдузлар катта-катта, денгиз тўлқини ҳам эринибгина соҳилга урилади. Атрофдаги қиз-у-жувонларни айтмайсизми?! Бироқ энг афзали — қўлларимни узатсам етадигани — ёнимдаги аёл эди, у ҳам мени тушунгандек, қучоғимга киради. Назаримда, аёлнинг шундай ишончи эркакни тамомила йўлдан оздиради. Кейин яна ёнида рақобатдош оёқлар бўлмаса! Яна бир ҳақиқат ҳам мавжудки, ўзингни қанчалар аҳмоқ тутсанг, сенга ҳам шундай жавоб қайтаришади, менинг ҳолатимда эса бу: қанчалар яхшисан-а, яхшиям ёнимда сендек кучли, эътиборли йигит бор қабилида...
— Юр, ҳеч кимса йўқ жойга борамиз, — дея таклиф киритаман. — Бу ерда шундай жойнинг ўзи бўлса, албатта.
Афтидан, биз айнан ўша ерга кетаётган эканмиз: Нина мени маҳкамроқ қучиб, қадамларини тезлаштирди. Одамлар камайиб борар, шаҳар томондан тушиб турган чироқлар изимизни ёритарди.
— Чўчияпсанми? — нозланади Нина. Туфлисини ечиб, уйқусида тўлғанаётган денгиз кўпиклари бўйлаб кета бошлади.
«Афғон» ўз юртида қўрқиши мумкинми? Хафа қиляпсан, хонимча.
— Қўрқишим мумкин бўлган ягона нарса бу — совуқ. Биз жануби-шарқ томонга кетяпмиз, шундайми?
— Аёллар учун ажратилган соҳилга кетяпмиз.
Нинанинг гапи эмас, барига оёғим тойиб, қоқилиб кетган тош айбдор. Нина бағримга отилиб тушди. Эркак оғушида аёл ўзини ҳамиша хавфсиз ҳис қилади, Нина ҳам бирдан жим бўлиб қолди.
— Боя бугун сенинг оқшоминг, дегандинг, сен билан чўмилишни истайман. Қирғоқда шампан виносини ичишни ҳам. Назаримда, ҳаётимда бундай кун бошқа такрорланмайдигандек... — У гапини охиригача гапирмади.
— У ерда аёллар кўпми...? — гапни бурмоқчи бўлдим шошилиб: ўзи кўз ёшлари-ю, дийдиёлар етмай турибди ҳозир.
— Ёлғиз ўзимман. Камлик қиламанми? — деди Нина
— Нега энди, етасан, — қувлик қилганча қўшиб қўйдим. — Кетдик, юр.
— Етиб келдик, деб ҳисоблайвер.
Қумли тор йўлак ва шағал тошлар — шуми аёлларга ажратилган соҳил? Бу соҳил ҳақида тинмай гапираверишганидан, ғайриоддий ниманидир кўраман деб ўйлагандим. Бу ердаги экзотика — сокин денгиз бўйидаги ой шуъласи тушган йўлак экан.
— Мени қуч.
Аёлни қучдим.
— Сенинг аҳволингни тушуниб турибман, — гап очади Нина тўсатдан. Мен эса дарҳол кафтим билан унинг оғзини тўсаман. — Ёш бола эмасман ахир, ҳаммасини кўриб турибман. Нима бўлса ҳам, менга ажойиб оқшом туҳфа қила олдинг. Миннатдорман сендан. Бугун ўзим уларнинг ёнида ўнинчи синф қизидек кўринадиган бошқа бир дугоналаримни ҳам олиб келишим мумкин эди, аммо...сизларга раҳмим келди. Ўзимга ҳам... Бунинг учун узр сўрайман. Сизлар билан вақтичоғлик қилгим келганди.
— Қўйсанг-чи, Нина. Рост айтяпман, менга сен билан яхши.
— Чинданми? Буни ҳис қилгандим. Икки кундан кейин жўнаб кетаман, дўстларинггга қараганда сен эркин бўласан. Истайсанми, сенга яна бир гап айтаман?
— Айт-чи.
— Бугун дўстларинг сиҳатгоҳда тунашади.
— Йўғ-ей? — дея хабарнинг давомини кутганча, ҳайратланиб Нинанинг айёрона кулиб турган кўзларига боқаман.
— Ҳа. Қизларнинг иккаласи ҳам ота-оналари ва қизлари билан туришади. Баттар бўлишсин, — деди Нина ғазаб эмас, бироз қасдланган кўйи. Кўнглида чув тушган дўстларига ачинган бўлди... Эҳтимол, Нина ҳам бир нималарни ўйлагандирки, алоҳида квартираси йўқ қизларни танлаган. Эҳ,бу аёллар.
— Майли, кел, бу гапларга якун ясаб, шунчаки ичамиз.
— Бўпти.
Шишани очишга улгурмадик ҳам: овозлар эшитилди, биз эса ўзимизни буталар орасига урдик. Мана сенга кимсасиз жой. Ҳа, жанубнинг тунларига ҳам ишониб бўлмас экан.
Ялтираб турган қорайган денгиз бўйида бошида фуражка кийиб олган ўзимизникилар — офицерлар пайдо бўлишди. Уларнинг бари бирваракайига берилиб гапиришар, тўғри келиб, қаршимизда тўхташди, худди ой фақат шу йўлак узра нур сочиб тургандек. Шишани очишувди ҳамки, шиша оғзидан кўпик гўё қайнаб, отилиб чиқди.
— Қўриқлаётганимиз мана шу денгиз учун, — дея қадаҳларини кўтарганча, кийимларида сувга тушишди. Белларигача сувга кириб, қадаҳларини кўтаришди, шишани ой шуъласи ва денгиз бўйидаги қирғоқда қолдириб, ўзлари йўлларида давом этишди.
— Бугун чегарачилар куни-ку, — дея эсимга тушди.
— Барибир офицерлар бошқача-да, — деди Нина ўйчан, мен эса шу ишлари билан хоним олдида менинг ҳам обрўйимни оширган офицерларга хаёлан миннатдорлик билдирдим. — Уларда бизга китоблардангина маълум бўлган қадриятлар ҳамон сақланиб келади. Очиғини айтсам, сизларга, ҳарбийларга яқин бўлиш учун ҳам шу ерга келганман.
— Илгари қаерда ишлагансан?
— Музейда экскурсовод бўлганман.
— Ўшанда эркаклар ҳойнаҳой экспонатларни эмас, сени томоша қилишгандир. Ҳар қалай мен аниқ шундай йўл тутган бўлардим.
— Шундай бўлган, — тан олади Нина ўша кунларни эслаб. — Деярли ҳар куни: «Алло, мени эсладингзми? Экскурсиянгизда бўлганман, оқ кўйлакли..» деган қўнғироқлар бўлиб турарди. Экскурсантларнинг бари бир хил чеҳрали, бир хилда кийинган бўлишарди, фақат кўп савол берганларигина эслаб қолинарди. «Алло, — дея давом этарди Нина навбатдаги ошиғининг овозини ўхшатиб, — биласизми, менга кутилмаганда театрга иккита чипта беришди». — «Нима бўпти, иккаласи ҳам менгами?» — «Йўқ, биттаси сизга, иккинчиси — менга. Аввалига тақдиримни учратарман, дея бораверардим. Кейин жонимга тегди, театрларни, кейин спектаклларни, бора-бора ўриндиқларни танлаб борадиган бўлдим. Аста-секин тушуниб қолдим: негадир ҳамма нарсаси — оиласи, болалари, машина, дача ва карьераси бор эркаклар қўнғироқ қилишарди. Улар бундан ҳам тўкис бўлгилари келарди... Нафратланиб кетдим. Кейин эса сизларга ишга ўтдим.
Чегарачилар анча узоқлашгач, яширинган еримиздан чиқдик.
— Ҳамон ичишга улгурмадик.
— Бўлди, ичамиз, — дея шампан виносининг шишасини силкитган ҳам эдимки, қопқоғи зулматни тешай деди, Нина эса кулганча, оқиб кетаётган кўпикларга қўлларини тутди.
— Энди чўмилмасам бўлмайди, — буйруқона оҳангда қайсарлик билан деди у икки қўлидаги шаробларни ҳўпларкан. — Фақат чўмилиш кийимим йўқ-да. Аммо пляж аёлларники, сен ёки нарироқ тур ё бўлмаса ўгирил.
Албатта, бир-икки қадам нарироқ борсам яхши, кўзларим қоронғиликка мослашиб, тун қирғоққа янада мустаҳкамроқ ўрнашиб олаётган бир палла.
Нина кофтасини ечиб, уни авайлаб тош устига қўяди. Ёрқин рангдаги сийнабандини шақиллатиб ечаркан, у ҳам гўё қанот ёзгандек ерга учиб тушди. Нина менга орқаси билан турар, юбкасини оғидан ечаркан, у юбка билан бирга ич кийимини ечганини дарҳол фаҳмладим ҳам. Нафасим бўғзимга қадалди, унга томон ҳаракатимни сезган аёл шахд билан денгиз томон кета бошлади, денгизнинг сокин бағрига тушиб, мен томон сув сачрата бошлади.
— Бу ёққа кел, сувнинг зўрлигини қара!
Ўзимни муздек сувда тасаввур қилиб, этим жунжикиб кетди. Бироқ оёқларим остидаги сийнабандга, ой нуридаги яланғоч аёлга маҳлиё бўлганча, қалтираган қўлларим билан кўйлагимнинг тугмаларини еча бошладим.
Сув гўё миллион ниналарини танамга санчди. Эндигина қирғоққа қайтиб чиқмочи ҳам эдимки, ёнимга сузиб келган Нина, мен томон яна сув сачратди. Совуқдан титраганча, аёлнинг қўллари билан бирга ҳаракатланаётган оппоқ сийналарига ўзимни урдим. Бироқ танадан сирпаниб кетдим.. Бошим билан сув остига кириб, аёлнинг юмшоқ қорни ва белларидан тутдим. Бундай пайтда музлаган сувга тушишга ҳам тайёр эдим.
Бугун менга аталган малакнинг ортидан шўнғидим. Бироқ Нина мени итариб, зулмат денгиз узра сузади. Унга тезда етиб олиб, аёл танасининг ҳар ерига тегина бошладим.
— Сувда чалқанча ётиб, осмонга шунчаки назар сол, — дея Нина менга орқасини ўгирди.
Тун зулматида оппоқ баданга термулганча, аёлнинг ортидан суздим. Қизиғи, шу он қалбимни негадир осудалик чулғаб олди: аёл ва табиат гўзаллиги қанчалар ҳамоҳанг! Улар қанчалар уйғун ва қондош! Аёл зотининг Одам Ато қовурғасидан яралган дея қайси аҳмоқ ўйлаб топди экан?
Бир қўл чўзсанг, ёнингда малак тебраниб турса-ю, кўзингга юлдузлар-у, осмон кўзга кўринармиди. Зеро, бир шоир айтганидек, барига бир вақтнинг ўзида эришишни исташлик ҳам ярамайди...
Нина мени яна зукколик билан тўхтатиб, майин оҳангда:
— Сувни жуда яхши кўраман. Муздек бўлса яна яхши, муздек сувда одам гўё қайта туғилгандек бўлади.
— Мени иситиб қўймайсанми?
— Оббо, яна бошланди — исит эмиш. Балки сув тубига ғарқ бўлмоқчидирсан?
— Оғушингга ғарқ бўлсам дейман.
Ҳазилим беўхшов чиқди. Ҳозир энг яхшиси, қирғоққа сузиб бориш. Аёллар эркакларнинг қовурғасидан яралгани рост шекилли, уларсиз сира бўлмайди.
— Қайтамизми?
Ҳатто сувда ҳам жентельменларча Нинани олдинга ўтказаман, ўзим эса унга бошқа қарамасликка ҳаракат қилиб, ортидан сузиб кетаман. Қирғоққа яқин жойгача сузиб бориб, иккимиз ҳам тўхтаб қолдик. Нина нима қиларини билмай, тик туриб қолди ва совқота бошлади.
Ҳисларимни бошқа жиловлай олмай, шоирнинг гапларига ҳам тупуриб, ташаббусни ўз қўлимга олдим, аёлнинг орқасидан келиб, уни оҳиста қучаман. Юмшоқ сийнасини сиқаман. Ҳўл сочлари тўсиб турган елкасидан бўса оламан. Кейин эса аёлни енгил кўтарганча, қирғоққа олиб чиқаман. Нинанинг баданидан сув томчилаб турар, сув ҳам унинг бутун танасига ошиқдек эди, мўъжаз орол ёлғиз иккимизники эди...
Кейинчалик Афғонистонга қайтгач, ана шу учрашув минг марталаб кўз ўнгимда пайдо бўлиб, Нинани қўлимда кўтариб олганим тушларимга кирарди. Ич-ичимда менга нимадир етишмагандек туюлаверарди. Ўзимга ўзим тан олгим келмаган ҳақиқатни бир куни тўсатдан тушуниб етгандек эдим: таътилдан қайтгач, Ватанимизнинг жанубий сарҳадлари учун жанг қилмай қўйган эдим. Йўқ-йўқ, асло хиёнат ҳақида гап кетмаяпти, ҳеч кимни ўз ўрнимга ўққа тутиб ҳам берганим йўқ, бу ўринда офицерлик шаъним ва виждоним топ-тоза. Мен шунчаки ўзимнинг омон қолишим, соғ-саломат қайтишим учунгина жанг қилаётгандим. «Ўзинг учун ўл етим» бу ҳақда афғонларда шундай ҳазил қилишарди.
Мана, лейтенант-дўстларимизни олайлик, улар ҳар бир жангда биринчи қаторларда туришар ва осонгина жон беришга шай турардилар. Уларни хизматда ўсиш учун денгизга кетган чегарачилар билан таққослардим. Дарҳақиқат, жангчиларнинг асосий қисми ҳаётлари билан бирга нимани қўшиб қурбон қилаётганликларини билишмасди ҳам.
Мен эса аллақачон тушуниб етгандим. Сархуш қилувчи ва ақлдан оздирувчи сабабнинг таъмини татиб кўрган эдим. Қаерга ва нима мақсадда қайтишим лозимлигини аниқ билардим. Ҳатто Нина билан ўтказган ўша тунни ҳам хотирамдан ўчиргим келмасди — яланғоч аёлни оғушингда иситишнинг ҳузурини билсанг эди!
Шунинг учун ҳам кимки мени ўлдириши мумкин бўлса ёки ўлдиришни истаган пайтда мен худди тулкидек эҳтиёткор, қоплондек шафқатсиз бўлдим. Менинг Қизил Юлдуз орденим ҳам айнан тирик қолганим учундир, ўша урушдаги қандайдир ўзига хос бир жасоратим учун эмас. Ҳа, мен омон қолдим.
Кейин эса бирдан бу қилмишимдан қалбимда шодлик ҳиссини туймаётганимни пайқадим. Бизни ҳарбий юк самолётида Союзга қайтаришаётганида, ҳеч ким мени кузатишга чиқмаганида, ўзимни қабиҳ бир кимсадек ҳис қилиб, ўз-ўзимдан жирканиб кетдим. Ниҳоят аллақачон фаҳмлаганим ҳақиқатни тан олдим: нима бўлганда ҳам мен урушда ўзларини эмас, жангни ўйлаган ўша лейтенант ва капитанларга хиёнат қилган эдим. Шунинг учун ҳам мени кузатгани келмай тўғри қилганлар. Урушда ниманидир сир тутиш қийин, ундан ҳам мураккаби ўзингни гўлликка солишдир. Менинг ҳаётимни ўша соҳилдаги ой ёғдуси ҳамда Нина асраб қолган бўлса, айнан уларнинг ўзи ўзимдан нафратланишимга сабабчи бўлдилар.
— Қайтиб кел, — дея шивирлаган эди Нина ўша тун унинг қулоқларига. — Қайтиб, мени топ.
— Энди албатта қайтаман, — деган эдим ўшанда ўзимга қатъий ишониб, бироқ ўша пайтда ҳар сафар афғон урушини эслаганимда, ҳатто айбим бўлмаса-да, ўзимдан ўзим нафратланишимни билмаган ҳам эдим.
Қайтгач эса Нинанинг ёнига бормадим. Ҳар сафар ўша сиҳатгоҳга берилган йўлланмаларни қатъий тарзда рад қилдим.
Бироқ тақдирни алдаб, ўтмишдан эса қочиб бўлмайди.
Кунлардан бир куни Пятигорскдаги ҳарбий чақирув қисмда Реаниматор билан тўқнаш келиб қолдим. У ҳам менга ўхшаб, ёш солдатларни олиб кетгани келган экан, кўкрагига иккита Қизил Юлдуз ордени осилиб турган бўлса-да, титиғи чиқиб кетай деган кителининг ранги ўчган погонида учинчи юлдузчанинг ҳам ўрни кўриниб турибди.
— Унвонимни шарафли лейтенант даражасига туширишди, — тушунтириш беради Олег, анқайиб турганимни кўриб. — Бевақт ширакайфлигим оқибати бу.
Унинг бугун ҳам яхшигина кайфи чоғ, аммо Витька Десантчининг бронетранспортёрда ёниб кетганини билгач, иккаламиз тепаликдаги қаҳвахонага кирдик. Мен нима қиларимни билмас, шу аҳволда ҳам столга буюртма бериб, хотиралар уммонига ғарқ бўлдим, Олег эса — ширакайф, унвонидан айрилган, абгор ҳолатда бўлса ҳам, виқор билан ва... соф виждон билан ўтирарди. Десантчи хотирасига кўтарилган учинчи қадаҳдан сўнг, нимадир эсига тушди шекилли:
— Шошма-чи, мен бир жойга бориб келишим керак. — деб қолди.
— Қаерга борасан? — Унинг масъулиятини билсам-да, айни дамда бу мени қизиқтирмасди. Барибир шу аҳволида нимани ҳам дўндирар эди! — Ўтирсанг-чи.
— Йўқ-йўқ. Қаергадир боришим керак эди. Қаергалигини эслолмайман-у, бироқ боришим шарт.
У зўрға ўрнидан турди, фуражкасини қўлтиғига қисди, токи мен уни тутиб қоламан дегунимга қадар веранда панжарасидан пастга сакради. Тепалик этагида ўрнидан туриб, анча талмовсираб турди, анча вақт фуражкасини бошига кийишга уринди, кейин эса ён-атрофга қараб, дуч келган томонга йўл олди. Бошини юқорига қаратишга мажоли ҳам етмасди, мен эса унга қичқириб, ўзим ҳақимда эслатгим келмади. Шу тариқа Реаниматорнинг буталар ичра кўздан ғойиб бўлишини шунчаки кузатиб турдим.
Қизиқ, агар ўша тунда Нина Олегга ёки Десантчига насиб қилганида бу дунёда нималар ўзгариб, бугунги тақдирлари чархпалаги қай томонга айланган бўларди? Албатта, улар ҳам ўша куни денгиз, соҳил, хонадонлардаги ишрат таъмини татишган, лекин барибир ҳам уларнинг ҳаётлари бошқача бўлган бўлармиди? Нима бўлганда ҳам қисмат унинг устидан ғолиб бўлиб бўлган эди.
— Сизга яна нимадир керакми, ўртоқ капитан? — ёнига келди официант қиз.
Қаҳвахонада ягона мижоз — мен қолибман, қиз эса нимадир қилиб эътиборимни тортмоқчи бўлибди.
— Маъзур тутинг, бу ерда...аёллар пляжи борми?
Қиз жавобимни ўзининг ҳисобига ҳал бўлган дея ҳисоблаб, чуқур хўрсинган эди, обрўнинг олдини олиб:
— Эътибор берманг, шунчаки бир нима эсимга тушиб кетди. — деб қўя қолдим.
— Бизда денгиз йўқ-ку, соҳил қаердан бўлсин? — майин табассум қилди официант қиз. Сархуш бўлганимда ҳам бу саволни беришим ярашарди. Аммо вақтни ортга қайтариб бўлмайди.
— Ундай бўлса, бир бокал шампан виноси олиб келинг.
Мен Нина учун, ҳар учаламиз учун, тирик қолганлар учун, ҳеч кимга хиёнат қилмаганлар учун қадаҳ кўтардим. Ва яна.. ажойиб ва лаънатланган бир ҳовуч умрим учун ҳам...
