იმპერიაში მოგზაურობის წიგნი
ერთი ქვეყანა
ა ხ ა ლ გ ა ზ რ დ ა კ ა ც ი ს მ ო გ ზ ა უ რ ო ბ ა
აზიის კარიბჭე. დასაწყისი
ბავშვობიდან ვგიჟდები აზიაზე. სემიონოვი-ტიან-შანსკი, პრჟევალსკი და სხვა... გრუმ-გრჟიმაილო — ისინი დადიოდნენ თავიანთი აქლემებით, იაკებს ესროდნენ თავიანთ იაკებს, ვარდებოდნენ თავიანთ სამუმებში და აკეთებდნენ თავიანთ დიდ გეოგრაფიულ აღმოჩენებს. მე ვეძებდი ჩემთვის ღირსეულ ფსევდონიმს (არც ჩემი სახელი, არც გვარი არ მაწყობდა — მე მომწონდა მათი დიდება...). სერგეი კარამიშევი! უკვე კარგია. გრუმ-გრჟიმაილო და კარამიშევი! პრჟევალსკი მხარზე ხელს მკიდებს, მეორეს კი გავყავარ გვერდით. აქ არის სერგეი კარამიშევის ქედი. დიდი მოგზაური კარამიშევ-მონღოლსკი მის მიერ აღმოჩენილი გარეული აქლემის წინ. წიგნი სერიიდან „აღსანიშნავი ადამიანების ცხოვრება“ — ფოტოები: მოგზაურის დედა, მოგზაურის მამა, დიდი მოგზაური ბავშვობაში.
დედაჩემთან წიგნით გავიქეცი.
— აი, პრჟევალსკი წერს... როგორ გავხდე დიდი მოგზაური, რა თვისებებია საჭირო... მაგრამ ეს ყველაფერი მაქვს: მოგზაურად დავიბადე, ვნებიანად გამიტაცა, მეცნიერულად მოვემზადები, ხასიათს განვავითარებ, შრომისმოყვარეობას გავზრდი და ენერგიაც მექნება... — ვეუბნებოდი თითების მოხრით.
აი მე უკვე სამთო ინსტიტუტის სტუდენტი ვარ. უკვე ვიცი, რომ თეთრი ლაქები ალბათ არ არის. რომ ბოლო, ალბათ გრუმ-გრჟიმაილაის (სასწაულია და არა გვარი!) შეხვდა. და მაინც რა არის ბავშვობა? მაგრამ მე ჯერ კიდევ არ ვიცი, რომ შეიძლება ბავშვობა ცოტათი ისიცაა, რისიც არ უნდა მრცხვენოდეს.
მე ვოცნებობ იაპონიაზე, ათასობით წლის მანძილზე დახვეწილ უნაკლო გემოვნებისა და მოძრაობის ქვეყანაზე... აი, ასეთ ლამაზ იაპონურ სამოსში ვზივარ. გვერდზე იწევიან წეროებით მოხატული კარის ფარდები. ის ჩემს უკან დგას, მაგრამ არ ვბრუნდები: მე ვიცი, რატომ გახსნეს და ვინ არის იქ. მე ვიცი, როგორ მომიახლოვდება, როგორ დახრის ჩემს წინ თავს, როგორ დადებს ფინჯანს ჩემს წინ და როგორი ქედის მოხრით გავა, როგორ გადასწევს ზურგს უკან ფარდას და თითქოს კედელში შევა. მე არ ვცვლი არც პოზას და არც სახის გამომეტყველებას: მე ეს ყველაფერი ვიცი. ათასი წელია ეს ყველამ იცის. ეს ოთახი ცნობილია და იციან რა არის მასში. და ეს ქალი. და მე, ვინც ვიცი ეს ყველაფერი...
იაპონია... ეს იმით მთავრდება, რომ მე ცოლად მომყავს ცხვირაწეული და წითური გოგონა, ასეთი სასაცილო და სასიამოვნო. ახლა უკვე იაპონია სულ უფრო ნაკლებად შემოდის ჩემთან.
რაც შეეხება აღმოჩენებს? ჩემი სპეციალობა მიწის თხრაა, ოცდასამი წელია უკვე ვიცი, რომ ეს — სამსახურია.
აი პრაქტიკაც. მთელი ზაფხული შუა აზიაში მივდივარ. სამუშაოდ მივდივარ, მაგრამ მე მივდივარ აზიაში, რომელთანაც ჩემი ევაკუაციის ბავშვობა მაკავშირებს.
კიდევ ერთი კარიბჭე
— სად არის აქ კადრების განყოფილება?
— პირდაპირ და მარცხნივ.
პირდაპირ და მარცხნივ. ბნელი დერეფანი. დერეფნის კარი ღიაა. მისგან სინათლის ზოლი ეცემა იატაკზე. კარის დახურვისას წავიკითხე: „კადრების განყოფილება“. ზუსტად ის, რაც საჭიროა. კარებს ისევ ვაღებ და შევდივარ. კარადები. რკინის ზარდახშა იატაკზე. მაგიდის უკან ქერა გიგანტი დგას მამაკაცური სახით. ფოკუსირებული ჭრის რაღაცას მაკრატლით. ახლოს მივდივარ და ვუყურებ. წითელი ფურცლიდან ამოჭრილია უზარმაზარი ასო შჩ, ეს ირკვევა ცოტა ხნის შემდეგ. გიგანტი ორიენტირებულია. ბოლოს, ძლიერი ამოსუნთქვით, ბოლო კუდს ამთავრებს. ხელს თავს ანებებს, უყურებს და თვალებს ხუჭავს.
— „ასე...“ ამბობს ის. — აბა რა?
— ”მე მგონი, კარგია”, — ვამბობ მე.
გიგანტი კანკალებს, გაოგნებული მიყურებს, წითლდება.
— თქვენ რა, კითხვა არ იცით? — ღრიალებს ის.
— „ვიცი, შჩ» — ვეუბნები მე.
— „კარგი, მაშინ გამოდი და წაიკითხე რა წერია კარზე“, — ამბობს ის უკვე უფრო მშვიდად და მეგობრულად.
გამოვდივარ და ვკითხულობ. ვბრუნდები.
— აბა რა? — გიგანტი იღიმება.
— წერია „კადრების განყოფილება».
— და ქვემოთ? ქვემოთ! — ის კიდევ უფრო ფართოდ იღიმება. გამოვდივარ და ვკითხულობ. ვბრუნდები.
„უცხოთა შესვლა აკრძალულია», — ვამბობ მე.
— აი, ხედავ, — იცინის ის, — მიდი იმ ფანჯარასთან.
მართლაც, კედელში არის პატარა ფანჯარა გისოსებით. ფანჯრის მხრიდან შევდივარ.
— აი — ვამბობ.
— მერე რა? — გიგანტი ყეფს.
— კადრების განყოფილების უფროსი მინდა...
— ეს მე ვარ. და მერე?
—აი, მოვედი...
— მარცხნივა და პირდაპირ. დაწერეთ განცხადება უფროსთან.
— და რატომ ხართ გისოსებს მიღმა?
— უცნაური ხარ, — იცინის, — დოკუმენტები... მარცხნივ და პირდაპირ. ვაკაკუნებ. შევდივარ.
მაგიდასთან მსუქანი ჭაღარა კაცია. მტკიცედ ვუახლოვდები მის მაგიდას. მსუქანი კაცი მიყურებს. დიდხანს ვუხსნი ვინ ვარ და რა ვარ, რატომ ვარ და რისთვის. გადავწყვიტე, ისე დეტალურად განმემარტა, რომ აღარ მეთამაშა. ყურადღებით მისმენს, ცისფერი თვალებით მიყურებს. მე მომწონს ის. და მე მას ვუთხარი ყველაფერი.
— დიახ! — ამბობს ის. თქვენ უფროსთან ხართ! — და მითითებს პატარა, შავკანიან, უბრალოდ ბიჭზე, რომელიც გვერდით მაგიდასთან ზის.
გავიოფლე. მივედი მეორე მაგიდასთან. უფროსს თავი არ აუწევია, რაღაც ქაღალდი წაიკითხა. მიმართვა ამოვიღე და მის საქაღალდეზე დავდე. მან განაგრძო კითხვა.
— არაფერი მესმის, — თქვა უცებ. თვალებით ამომხედა.
—ახ, ეს შენია? — თვალები დაღლილი აქვს, მოწყენილი.
— ჩემია.
— ერთ კვირაზე ადრე სამუშაო ადგილს ვერ მოვახერხებ.
ტელეფონმა დარეკა.
— ასე რომ, ერთ კვირაში მოდით, მოაწყობთ, — თქვა მან და ტელეფონი აიღო.
— დიახ, მე ვარ. დიახ, უფროსო. აბა, რამდენჯერ უნდა გითხრათ, რომ ახლა არ შემიძლია! დაძინება მინდა, ხომ გესმით! წადით ერთი. “მან ტელეფონი მიაგდო. აბა, ბიჭო! მან თვალები ჩემსკენ ასწია.
— თქვენ ისევ აქ ხართ? ერთი კვირის შემდეგ. ვყოყმანობ.
— ა-ა-ა... მესმის. ფული არ გაქვთ?
— არა, რას ამბობთ! მაქვს! — რატომღაც ვთქვი.
— აჰა, მაშინ ალბათ არსად გაქვთ დასაძინებელი.
— სასაცილოა, — ვთქვი მე, — ნახევარი აზია ნათესავებია!
— ჰმ, მაშინ ერთ კვირაში. გამოვედი. სად წავიდე?
— ეე! დამიძახეს. ეს იყო ქერა გიგანტი კადრებიდან. — ალბათ აქ არაფერი არ იცით, არა? ერთად წავიდეთ. სხვათა შორის, მე გაჩვენებთ, სად არის აქ საუკეთესო ლუდი...
სასტუმროც მაჩვენა და ლუდიც. სამი დღის შემდეგ ფული გამითავდა.
გურმანის ჩანაწრები
როგორ დავნაყრდი
მივედი ერთ მისამართზე, რომელიც ჩემს წიგნში აღმოვაჩინე. ეს იყო ერთი ამხანაგი, რუსი. ჩვენ მატარებელში გავიცანით ერთმანეთი, როცა აქეთ მოვდიოდით.
„მასთან მივირთმევ“. — გავიფიქრე მე.
ეს იყო სრულიად ახალი ქუჩა, რომელზეც ის ცხოვრობდა და ვერავინ ამიხსნიდა, როგორ მივსულიყავი. ერთმა ამიხსნა და დიდხანს ვიბოდიალე ძველ ქალაქში...
ქუჩების სიგანე ერთი მეტრია, სახლები კი ორი მეტრის სიმაღლეზეა. მივდიოდი და დუვალებს მარცხნივ და მარჯვნივ მხრებით ვეხებოდი. ქუჩების გლუვ გვერდებზე დროდადრო ხვრელები ჩნდებოდა, სადაც კარები იყო ჩასმული. კართან ისხდნენ ფეხშიშველი გოგოები გამჭვირვალე კაბებში კოსებით, საყურეებით, მოხატული ხელისა და ფეხის თითებით და ტრიალებდნენ თავიანთ მსუქან პატარა ძმებთან; ან არავინ იჯდა კართან, მაგრამ ის ღია იყო და შეიძლებოდა დერეფნის დანახვა ორ დუვალს შორის, თითქოს ეს იყო კიდევ უფრო პატარა ქუჩა, და იქეთ ისევ ღია კარი იყო, მის უკან კი ბაღი და იქ იგივე გოგონა თავის ძმასთან ერთად დადიოდა. სამფეხა ქვაბში რაღაც დუღდა, ხის ღობეზე ყურძენი ეკიდა, ბაღში საწოლი იყო გამოტანილი და ხალიჩა გაშლილი, საიდანღაც მოტოციკლი იყურებოდა...
მოვიარე ძველი ქალაქი და ვერსად ვიპოვე ქუჩა, რომელიც მჭირდებოდა. ისევ დავიწყე კითხვა და აღმოჩნდა, რომ არასწორი მიმართულებით დავდიოდი.
უკან მივბრუნდი, საკუთარ თავს ვლანძღავდი და ხმამაღლა, გაბრაზებული ვიხსენებდი იმ ბიჭს, არასწორად გზა რომ მასწავლა. ჩემს მოგონებებში ის განსაკუთრებით მსუქანი, თვითკმაყოფილი მეჩვენებოდა და მის დაჯერებულობასა და თვითკმაყოფილებას ვლანძღავდი. უფრო და უფრო მეტი ნაკლოვანებებითა და სიმახინჯეებით ვამკობდი, სანამ არ დავმშვიდდი და სანამ ეს ნაბიჯის რიტმულ თამაშში არ გადაიზარდა.
მუცელი კი ისე დაცარიელდა... იქ თაღებს ვგრძნობდი, როგორც ტაძარში. და თითქოს იქ იყო ხმაური და ექო და პირი დამეწვა.
ტრასაზე გამოვედი. ავტობუსები მიმოდიოდნენ. შემეძლო რომელიმეში ავსულიყავი და წავსულიყავი, რადგან ძალიან დავიღალე, მაგრამ ბილეთი არ მქონდა. ეს იყო ყველაზე ცხელი დღე. შუადღეც არ იყო, ასე ოთხი საათი იქნებოდა. კვასს, ნაყინს და მინერალურ წყალს ჩავუარე, ვცდილობდი მათკენ არ გამეხედა: იმათ მე გული მატკინეს.
მაგრამ ყველაფერს აქვს დასასრული. და აი, მე უკვე მიზანთან ვარ.
ქუჩაც ვიპოვე და სახლიც.
აქ მე დამაპურებენ და დამარწყულებენ.
ეზოშივე ვიპოვე. მანქანას დასტრიალებდა. არ მელოდა. იმდენად მხიარულად და ხალისიანად მომესალმა, მეგონა მომეჩვე, მაგრამ არ მომჩვენებია. მანქანის ზეთის ფილტრი ჟონავდა და წუხდა. ბოდიში მომიხადა და მთხოვა ცოტა დავლოდებოდი, რადგან უკვე დაიწყო კეთება და როდისღა მიუბრუნდებოდა. თავი შეყო „კაპოტის“ ქვეშ და გადამივიწყა, რომ გამოვიდა დამინახა და ისევ გავახსენდი, სახეზე ჩრდილმა გადაურბინა და ჩემი გართობა დაიწყო. მისმა კითხვებმა და სიტყვებმა მანქანასთან ახლოს სკამზე მჯდომი კიდევ უფრო ცუდად გამხადა, ბევრად უფრო ცუდად, ვიდრე დავავიწყდებოდი. მე კი ახლა ყველაფრის მომთმენი ვიყავი საჭმლის სულელურ მოლოდინში.
ახლა იმაზე ფიქრი, რომ დიდი ხნის წინ უნდა ავმდგარიყავი, ბოდიში მომეხადა, თითქოს სადღაც მეჩქარებოდა და წასვლა მინდოდა, სხვა დროს შემოსვლის დაპირებით (ახლა მხოლოდ ერთი წუთით ვარ, მეჩქარება) სწრაფადვე მივატოვე ლანჩის დაჟინებული სურვილით. შემდეგ კი უკვე იმდენი ხანი ვიჯექი მანქანასთან, რომ ადგომა და წასვლა, უბრალოდ უხერხულად მომეჩვენა. ის კი, ასეთი თავხედი, რაღაცნაირად დამცინოდა, თითქოს ჩემი განზრახვა გამოიცნოო, რატომღაც აღარ მერიდებოდა და ბოდიშსაც არ მიხდიდა. მე კი უფრო და უფრო ვბრაზობდი და მაწუხებდა საბრალო ნათესავის ასეთი მდგომარეობა.
ის უკვე რაღაც სრულიად უაზრო საქმეს აკეთებდა: ნაწილები გაასუფთავა, ზეთში დაბანა, უჭერდა, ხსნიდა, მტვერს უბერავდა. მოკლედ, ის ტკბებოდა თავისი მანქანით, მისი აღდგომით და ჯიუტად მაიგნორებდა... და როცა დროდადრო მიხდიდა ბოდიშს, ეს უკვე აშკარად ფორმალობას გავდა, რაც განსაკუთრებით შეურაცხმყოფელი და დამცინავი იყო.
მე კი ჯიუტად ვიჯექი სკამზე, ვერ დავტოვე და ვერ შევძელი სულ მცირე მსუბუქი იერის შექმნა. ვერაფერზე ლაპარაკი ვერ მოვახერხე. ვიჯექი და ვეძებდი გაზეთში, სულ მცირე, ერთ სიტყვას მაინც, რომელიც არ მქონდა წაკითხული.
საოცარია, ვფიქრობდი, როგორ შეიძლება ადამიანი ასე გაჩუმდეს, უგუნური და უგრძნობი გახდეს, როცა გრძნობს, რომ მასზე ხარ დამოკიდებული, რომ რაღაც ძალიან გჭირდება. მაინც მიხვდა, რაშიც იყო საქმე..., მაგრამ მე რომ სხვა მდგომარეობაში ვყოფილიყავი, მაშინ ალბათ, შერცხვებოდა ჩემი მანქანასთან დარჩენა და, ალბათ, ყველაფერს გამოიტანდა და დადებდა მაგიდაზე და ყოველმხრივ გამოიჩენდა სტუმართმოყვარეობას. და თუნდაც იმის საჩვენებლად, რომ ის არც ღარიბია, არც უარესი... რამდენჯერ შემომთავაზეს სადილი, როცა სრულიად დანაყრებული ვყოფილვარ და რამდენჯერ საჭმელზე ფიქრი ჩემთვის უსიამოვნო იყო, მე კი ვჯდებოდი მაგიდასთან და მეორედ ვვახშმობდი, მასპინძელს რომ არ წყენოდა. და მათი შემოთავაზება უფრო იზრდებოდა, რაც უფრო თავდაჯერებულად ვამბობდი უარს... იქნებ ჩემი ახლანდელი მდგომარეობა საშუალებას აძლევს მას იგნორირება გამიკეთოს? ღმერთო და რამდენჯერ არ მიჭამია ცხოვრებაში ყველანაირ დღესასწაულებზე, ქორწილებზე! რა იქნებოდა — ცხოვრებაში ყველაფერი გადანაწილებული რომ იყოს. ღმერთო, რა არათანაბარია ეს ყველაფერი...
და ეს ნაძირალაა.
და დავიწყე იგივე თამაში, რომლითაც ძველ ქალაქში ბოდიალისას: ვეძებდი პატრონში ყველაზე ცუდ მხარეებს, ვფანტაზიორობდი, მოვაგვარე ყველა შესაძლო სისასტიკე, რაც მას უნდა გაეკეთებინა და მერე ყველაფერმა გაიარა. ისე, რომ არ შეემჩნია, რომ არაფერი მქონდა ნაჭამი, დავიწყე საუბარი ჩემს გეოლოგიურ საქმიანობაზე და იმ გრძელ რუბლებზე, რაც მისგან მქონდა. მე უფრო და უფრო გამიტაცა ამან. ჯერ კიდევ მატარებელში ყოფნისას დავიწყე იგივე სიმღერა (მაშინ ეს მხოლოდ ბავშვობა იყო), მაგრამ შემდეგ ვთქვი, რომ მოსკოვში ასტრონომიული თანხა დავკარგე, რომ ჩემი ნივთები იქ დავტოვე „მეგობართან“, რომ ექსპედიციაში ისედაც ძონძებით უნდა წავსულიყავი. ახლა კი სრულიად უადგილო რაღაცას ვთხზავდი (მადლობა ღმერთს, ესეც ბავშვური იყო): გუშინ როგორ გამძარცვეს, მაგალითად, სანაპიროზე. მერე ვაგონ-რესტორანში რომ მასადილეს, თითქოს მაშინაც ნაჭამ-ნასვამი ვიყავი და უინტერესოდ ვიტყუებოდი), მერე დამიჯერა და „პატივს სცემდა“ ჩემს ამბებს და აღფრთოვანებული მიყურებდა. ახლა კი უბრალო თავაზიანობით შემომხედა, მანქანაში ტრიალებდა, სახლის ეზოში იდგა და ხანადახან შვილს გასძახებდა რაღაცას.
„შეიძლება მშიერმა ღირსება ისე დაკარგოს, რომ ხალხმა შეწყვიტოს მასთან ურთიერთობა? მაგრამ, რაც მთავარია, რატომ არ უნდა ავდგე და წავიდე ახლა?
მე ვხვდებოდი, რომ მას ესმოდა ეს ყველაფერი და უფრო მეტად ვიჭერდი თავს.
მისი ბიჭი ავადმყოფური სევდიანი თვალებით დარბოდა, ფეხებში ედებოდა და ხელს უშლიდა, დაღვარა ზეთი, ქანჩით დასდევდა ძაღლს... და არც მე მცემდა პატივს.
ასე მომეჩვენა.
მოსაღამოვდა, როცა პატრონმა კმაყოფილებით ხელები გაიქნია და თქვა:
„კარგია, ახლა შეიძლება უკვე რაღაცაც გავსინჯოთ“.
ცოლს გასძახა და მაგიდის გაწყობა დაავალა.
რა მაგიდა იყო ეს! პომიდვრის სალათი! ბორში ოქროსფერი ნაპერწკლებით. ხორცი! დაკეპილი ხორცი წითელი კარტოფილით. მაგიდის ცენტრში მადუღარას ორთქლი ასდიოდა. და იდო ხილის უზარმაზარი ჯამი იდგა.
როდესაც სუფრა გააწყვეს და მასპინძელმა, ისეთივე განწყობით, თითქოს ჩემს ფიქრებს ხვდებაო, რომელიც მე განსაკუთრებით შეურაცხმყოფელი მომეჩვენა, მაგიდასთან მიმიწვია, მივუგე:
— მადლობა, ნაჭამი ვარ.
არაფერი თქვა — დაფიქრდა. დაფიქრდა და მაგიდას მიუჯდა.
პატრონი და დიასახლისი — რა სასიამოვნო და საყვარელი ხალხია!
ბაზარია
ძველი ქალაქი — ახალი ქალაქია. ახალი ბაზარი — ძველი ბაზარია.
ბაზრის წინ ტერიტორია დაფარულია პლაივუდის ჯიხურებით, სადგომებით, კარვებითა და აბრებით. გრძელი და მაღალი გვირაბი ბაზრისკენ მიდის. მზის ჩასვლისას იქ განსაკუთრებით ბნელა. სადგომები ფანჯრის რაფებით ერწყმის გვირაბის კედლებს. გვირაბის გასწვრივ თქვენთან ერთად და თქვენკენ პირისპირ დადიან შავკანიანი მოხუცი ქალები ჩანთებით და სახეზე ცხვირსახოცებს იფარებენ; ახალგაზრდა უზბეკებს ველოსიპედები დაჰყავთ და ზარებს ახმოვანებენ; და კიდევ, ღიპიანები ხალათებით, რომლებიც ახლახან გამოვიდნენ ჩაიხანადან და ბევრი სხვა ადამიანი.
გვირაბი დასრულდა და შუქი ისევ შემომანათა, გამჭოლმა, ცხელმა. მზით გაჟღენთილ ნესვითა და საზამთროებით იყო მოფენილი უზარმაზარი სივრცე, იყო ხმაური, ღრიანცელი, სატვირთო მანქანებისა და ურმების დატვირთვა-გადმოტვირთვა; ვირები მოწყენილად იდგნენ; იქვე იყვნენ მოხუცები, რომლებიც ჯერ კიდევ მისდევდნენ ძველ ხელობას. მოხუცების თვალწინ გაშლილი და გამოფენილი იყო ვიტრინები ჩაჟამებული ფარდებით და ცხვირსახოცებით. მოხუცებიდან არავინ მიდიოდა. ისინი სვამდნენ ჩაის, რომელიც მათთან ჩაიხანიდან ბიჭს მოჰქონდა. გაუგებარ სიტყვებს ამბობდნენ და აქნევდნენ თავებს.
ერთი მოხუცი ყიდდა არაბულ წიგნებს. ალბათ ყიდდა, თორემ დახლზე რატომ დაალაგებდა? წიგნები შავი და ძველი იყო და იდუმალად იცქირებოდნენ. მივუახლოვდი, ავიღე პირველივე, რომელიც შემხვდა და კარგი მცოდნესავით დავიწყე გადაფურცვლა. მაშინვე მივხვდი, რომ არ ღირდა მოხუცის შეშინება. ისე მიყურებდა, თითქოს სხვა სამყაროდან ვყოფილიყავი. თითქოს ახლა გაიღვიძაო, ირგვლივ მიმოიხედა და მიხვდა, სად იყო. ალბათ პირველად ნახა ბაზარითქო. გავიფიქრე მე.
— კარგი, აქსაკალ! — თქვა მან და სიყვარულით შემომხედა. მან დაიწყო თითების ქნევა ყველა იქ მყოფი მოხუცის მისამართით და რაღაცას ანიშნებდა დასადასტურებლად. მოხუცები თავს უქნევდნენ, გაისაუბრეს.
მან მე პასპორტი მაჩვენა.
მე კერპივით გავქვავდი.
შემდეგ ზორბა, ბრინჯაოსფერ ჭუჭყიან კაბაში გამოწყობილი უზბეკი მომიახლოვდა. მან და მოხუცმა ერთმანეთს გადაულაპარაკეს. მოხუცმა უცებ თითით მიმითითა, დანარჩენი მოხუცებიც წვერზე თითებით რაღაცას მანიშნებდნენ და გადავწყვიტე გავცლოდი იქაურობას.
ხილის რიგები... ნეტავ ეს არ მენახა! გაუგებარმა ძალამ მიბიძგა აქ მოსვლა. რატომ მოვედი, ბოლოს და ბოლოს, მე მხოლოდ ქალაქში დავბოდიალობდი და უცებ გადავწყვიტე ქუჩის ბაზარზე გავლით ... მაგრამ რატომ გადავჭერი ქუჩა, ალბათ რომ დავბოდიალობდი და არსად მეჩქარებოდა?
მე აქ დავინახე, რა მშვენიერი რამაა ვაჭრობა. როგორ აწყობენ ხილს? არა რა, ამ ხალხს მხატვრის გული აქვს.
დავდიოდი გაუთავებელ ჩარდახებს შორის, ყურძნის აკიდოებს შორის, შავსა და წითელს, თეთრსა და ოქროსფერს, ჯოხით თუ უჯოხოდ, მრგვალებს და დიდი ყურძნის აკიდოებს შორის და ქალის გრძელ თითებს შორის; ვაძთვალიერებდი ვაშლებს და მსხლებს, ლეღვს და ბროწეულებს, ატმებს, ატმებს... ატმებს, ქალურებს, წვენი რომ სდიოდათ. ჩემს მდგომარეობში მყოფისთვის ამ ყველაფრის დანახვა სიგიჟე იყო. კარვებიდან რომ გავიქეცი, საზამთროს ზღვაში ჩავვარდი: იდგა საზამთროს უზარმაზარი გროვა, ვით მწვანე ტალღა. გვერდით ოქროსფერი ნესვის დახლები იყო. და ამ ზღვაში დაცურავდნენ, ხელებს აქნევდნენ და ტრიალებდნენ მზეზე დამწვარი უზბეკი გაღეღილი ხალათებით.
საზამთროებიდან გამოქცეული, ისევ ჩარდახების რიგში აღმოვჩნდი.
ეს ყველაფერი სიზმარივით იყო. როდესაც დრო იწელება, ყველაფერი ჭიანურდება, ყველაფერი მეორდება. გინდა გაიქცე — და არ შეგიძლია და გინდა ყვირილი — და არ შეგიძლია. ისევ საზამთროს ზღვაში ჩავვარდი და ვეცადე გავსულიყო გასასვლელისკენ, გასასვლელისკენ ...
სადაც ბაზარი მთავრდება, ბაზარი იწყება. და ბაზრებს დასასრული არ აქვს...
ეს იყო სრულიად განსხვავებული ბაზარი. აქ გამაღიზიანებელი არაფერი იყო, მაგრამ ვაჭრობა ძალიან განსხვავებული იყო.
უსასრულო რიგი იყო და ქალები ირეოდნენ უამრავ ფერად ნაჭრის ნახევებზე, ხან ლამაზად შეკრულ, ხან უბრად მიმოფანტულებზე.
ტაძართან მკაცრი აღნაგობის, ბასრიცხვირის წვერით და უსიამოვნო შესახედაობის კალოშებით მდგარ კაცს ვხედავდი.
ბრაზი მატულობდა...
და უცებ რაღაც ზღაპარი გამოჩნდა — ხალიჩები. ხეებს შორის თოკებზე დაკიდებული ხალიჩები, უზარმაზარი, ასაფრენი პლატფორმებივით, ნათელი, ფერადი, როგორც... მაგრამ ვერაფერს შეადარებ. ისინი ქმნიდნენ დერეფნებს და ქუჩებს და ეს ქუჩები და დერეფნები იკვეთებოდნენ; ხალხი ამ ქუჩების გასწვრივ დადიოდა და გზაჯვარედინებზე იკვეთებოდა. აქ შესაძლებელი იყო დაკარგულიყავი.
ხალიჩებიდან გამოსული მოტოციკლებს მივადექი. ეს ველური ადგილი იყო. დისკუსია ყვირილს ჰგავდა, ჟესტიკულაცია ჩხუბს. აჭერდნენ საყვირს, ცემდნენ ნიკელით, სველი, აღელვებული, მართლაც გავეშებული ადამიანები ერთმანეთს მკერდში ურტყამდნენ.
შემდეგ მოდიოდნენ ხარები, ძროხები, ვირები, თხები... ცხვრები აქანავებდნენ თავიანთ ფანტასტიკურ მსუქან კუდებს. იქვე ფეხებშეკრული ქათმები ეწყო. იყო წუწუნი, ღრღენა, წკრიალი და ამასთან ერთად არც ისე ხმამაღალი და ჯერ კიდევ ადამიანური საუბრის ხმა. ჩემს იქ ყოფნისას ორი აქლემი მოიყვანეს. ისინი ყველა მათზე პატარას მკერდგამოწეულები ზემოდან დაჰყურებდნენ, მეტაურებივით თავებს მაღლა წევდნენ, თითქოს აღლუმზე იდგნენ. აქვე, წინ, როგორც ჩანს, გასასვლელი იყო.
გასასვლელში იდგა მრგვალი, მელოტი პატარა კაცი, რომელიც ყურადღებას თავისი თავაზიანობითა და მის წინ გაფენილი საქონლის მრავალფეროვნებით იქცევდა. აქ იყო სხვადასხვა სახის დახეული ტანსაცმლის გროვა, რამდენიმე ჭურჭელი, პრიმუსის ღუმელი, სპილენძის აუზი, მოზერის მაღვიძარა და სახელური მაუზერისგან — ეს ყველაფერი მეჩვენებოდა, როგორც მახინჯის პერსონიფიკაცია მშვენიერში. უპირველეს ყოვლისა, საინტერესო იყო მის თავზე გაკრული განცხადება: „ნებისმიერი რამ — არაუმეტეს 10 მანეთისა».
„ეს ყველაფერი? — გავიფიქრე მე...“
მასთან გვერდით ძალიან ახლოს, მის მარცხენა მხარეს, ბრინჯის ჩალისგან დამზადებული ულამაზესი ქუდი იდო, კეთილშობილური ფორმის და სრულიად ახალი. და რა თქმა უნდა, ეს არ ღირდა ათი მანეთი. რაღაც ეშმაკმა გაიღვიძა ჩემში. ქუდი ავიღე და ცარიელ ჯიბეში მოვსინჯე.
— ათი?
არ ვიცი, როგორ შეიძლება უცბად ახტე, როცა ფეხები თურქულად გაქვს შემოწყობილი, მაგრამ ის სულ მცირე ნახევარი მეტრით წამოხტა, აგრესიულად დამიწყო ცქერა, მთელმა მისმა სახემ მოძრაობა დაიწყო, თითქოს კანქვეშ თაგვი დარბოდაო, ქუდი გამომტაცა და დაიყვირა:
— გაეთრიე ჩემი მაღაზიიდან!!!
და გამოვედი... სიმშვიდე, ხალხის გარეშე მძინარე ქუჩები, გარინდული ხეები, დუვალები, ხეების და დუვალების ჩრდილი და შუა ქუჩაში გარინდული სიცხე...
რა უცნაურია!
ლენინგრადი, ფლავი
თანდათან ფიქრი, თავიდან მორცხვი, იმაზე რომ ქუჩაში ფულს ვიპოვიდი, ნელ-ნელა რწმენაში გადაიზარდა. რაც უფრო ვხეტიალობდი ქალაქში, მით უფრო მეტად მქონდა ამის მოლოდინი (ეს ბევრად მეტი მეჩვენებოდა!) ძრწოდნენ ფიქრები ჩემში: სწორედ ახლა, ამ კუთხეში, ამ ურნის უკან იქნება... ახლავე. რამდენი სრულიად უსარგებლო და ჭუჭყიანი ქაღალდი ავწიე, რუბლს რომ მივამსგავსე!
უკვე საღამო იყო და წყურვილმა შემომიტია. ისე მწყუროდა, ჭამის სურვილი აღარ მქონდა. დავხეტიალობდი, ჩემს ფეხებს ვუყურებდი და სიბნელეში დავკარგე კიდეც პოვნის უკანასკნელი იმედი. უცებ რაღაცამ შეანელა ჩემი ნაბიჯები და უკან დამაბრუნა: ღობის ძირში, ქუჩის ნათურის შუქზე, რაღაც ბზინავდა. ყურადღება არ მივაქციე. მსგავსი რამ ადრეც მომსვლია და კარგად არ დამთავრებულა. მინდოდა ყურადღება გადამეტანა, მაგრამ რაღაცამ ისევ არ გამიშვა, დავბრუნდი და... ეს იყო ნამდვილი სამმანეთიანი. სიხარული შეცვალა იმის გაცნობიერებამ, რომ ეს არც ისე ბევრი იყო, მაგრამ ესეც საქმეა...
სიგარეტი ვიყიდე, ჩაის სახლში გადავუხვიე და ჩაიდანი ავიღე. პირველი წყურვილი მოვიკალი და შიმშილი ვიგრძენი. სიგარეტი ამოვიღე და მოვუკიდე. ერთმა ტაჯიკმა სიგარეტი მთხოვა და საუბარი გამიბა. სიგარეტი მივეცი. ტაჯიკი მელაპარაკებოდა და დროდადრო თვალს ფლავისკენ აპარებდა, იქვე რომ ამზადებდნენ. ველაპარაკებოდი მას და ვფიქრობდი მხოლოდ იმაზე, მომიწვევდა თუ არა ფლავის საჭმელად. ლოდინში კიდევ ერთი ჩაი დავლიე, თუმცა უკვე აღარ მწყუროდა და დავიწყე ფიქრი იმაზე, ხომ არ აჯობებდა ერთ მანეთად პური მეყიდა.
ტაჯიკი ტექნიკუმის სტუდენტი აღმოჩნდა.
— და ვინ გამოხვალ? ვკითხე.
— „ინსტრუქტორ-ინჟინერი კვების საკითხებში“. — მიპასუხა მნიშვნელოვნად.
— ოჰ, ძალიან საინტერესო პროფესიაა. — უკვე დავიძაბე და.
— სტიპენდიას იღებ? — თითქმის მუქარით ვუთხარი.
— სტიპენდია, ფული— ვოვ, ყელამდეა — თქვა და ყელთან ხელი მიიტანა!
— მე გეოლოგი ვარ, ინსტიტუტი ხუთი წლის წინ დავამთავრე. სამი ათასს ვიღებ — მივუგე.
— ოჰ-ო-ო-ოჰ! — თქვა ტაჯიკმა.
კიდევ რა ჯანდაბა დამემართა! თავი დავიჭირე და საუბრის შემოტრიალება ვცადე.
— მაგრამ უცხო ქალაქში ფული მიფრინავს — გავაგრძელე — კვირას ჩამოვედი და უკვე ასი მანეთი დავხარჯე, მაგრამ მშიერი ვარ.
— კი, უცხო ქალაქი — კი. — თქვა და ფლავის დასახედად გაიქცა.
სიტუაცია შევაფასე და როცა დაბრუნდა ვუთხარი:
— ესე იგი, თქვენ ინსტრუქტორი ხართ... მაშ, თქვენ უნდა იყოთ შესანიშნავი მზარეული?
— ოჰ, დიახ! — თქვა მან, — ოჰ, დიახ!
— ალბათ, ძალიან რთულია ნამდვილი ფლავის მომზადება?
— ოჰ, ოჰ, ბრინჯი, ხორცი, ბეკონი, ხახვი, წიწაკა, პომიდორი, ქიშმიში...
თვალები ამეწვა. სპაზმი ჩავყლაპე და გავაგრძელე:
— რა ხორცია? ბატკნის, არა?
— ცხვარი, ბატკანი. — დამიდასტურა. «შენ თვითონ ხარ.» — გავიფიქრე.
— ჩვენთან ჩრდილოეთში დიასახლისები ამბობენ, რომ ყველაზე რთული ბრინჯის სწორად მომზადებაა.
— ბრინჯი, ბრინჯი, — თქვა მან. — მაგრამ, ალბათ, ლენინგრადში გაქვთ ჩაი და ფლავი?
— არა. — ვუთხარი მე იმ იმედით, რომ შემიცოდებდა.
— არა! არც ჩაის სახლია, არც ფლავია... — გაიმეორა ტაჯიკმა.
— მე აქ პირველად გავსინჯე და ისიც სასადილოში.
— ოჰ, ოჰ, ოჰ — ინსტრუქტორმა თვალები გადაატრიალა.
— მაგრამ სასადილოში მომზადებული, ალბათ, სახლისას ვერ შეედრება, დავაჭირე.
— ოჰ, სახლისა! შენ გაქვს სახლი ლენინგრადში, მე ურატიუბეში.
— მაგრამ სახლის მე საერთოდ არ მაქვს გასინჯული. — ვთქვი მე და ინსტრუქტორი ისევ ფლავის დასახედად გაიქცა. შევამჩნიე, რომ ჩაი აღარ მქონდა და ასე ჯდომა მას აფიქრებინებდა, რომ კიდევ უნდა მომეთხოვა.
და ასევე ჩაიდანი.
ინსტრუქტორი დაბრუნდა და კიდევ ერთი სიგარეტი სთხოვა. სიგარეტი და ჩაი შევთავაზე.
— როგორიაა? — ვკითხე ფლავზე.
— თითქმის მზადაა. თავსახური მივაფარე.
წარმოვიდგინე, როგორ გამოდის ცხიმიანი ორთქლი, სქელდება და დნება სახურავზე... სურათი ძალიან აშკარა იყო.
— დიახ. — დავნებდი ბოლოს, — ძალიან მინდა ვცადო, გავსინჯო სახლში გაკეთებული ფლავი...
— დიახ, — თქვა ტაჯიკმა, — დიახ... კიდევ ავიღებ სიგარეტს — აიღო.
— სად ვარ და რა მჭირს? — გავიფიქრე მწარედ.
— ჩრდილოეთშიც გემრიელ კერძებს აკეთებენ. თქვენგან განსხვავებულს. როცა ლენინგრადში ჩამოხვალ, მე მოგიმზადებ.
დიახ, მოვალ, აუცილებლად მოვალ, — თქვა მან — გავალ, ვნახავ, უკვე მზად იქნება.
მეც ავდექი და სასოწარკვეთილი ხმით ვუთხარი:
— წამოვალ, ვნახავ როგორი გამოგივიდა ...
გავიარეთ ორი დიდი კაცის ზომის სპილენძის სამოვარი, რომელის გვერდით მეჩაიე იდგა და შევედით პატარა ოთახში, სადაც ნესვის გარშემო თხუთმეტი ქალი მაინც იჯდა და საუბრობდა. ქვის სამტვრევი ჩარხი ტრიალებდა. ყოველ წამს თითოეულის ენიდან ათეული უცნობი სიტყვა მოფრინავდა. ჩემს გამოჩენაზე სატეხი გაჩერდა.
ყველანი ინსტრუქტორს შესცქეროდნენ.
— რაფიკონ კოლონსოლონი ლენინგრადი, — თქვა მან სიცილით, — კანიბადამ ხუშტ ლიბოს პლოვ.
ყველას გაეცინა. ქვის სატეხი ამუშავდა. დამცინის, — გავიფიქრე და უაზროდ გავიღიმე.
— ფლავი, ლენინგრადი, — წარმოვთქვი აბსურდული ღიმილით.
შევედით ბნელ (უფანჯრო) სამზარეულოში. ღუმელთან წითლად ჩანდა ნახშირის ნაპერწკალი. შეღებილი კარი და სინათლის შუქი შემოდიოდა და ეს ყველაფერი ეგზოტიკურ გარემოს ქმნიდა. უზარმაზარი ქვაბი პირდაპირ ღუმელში იყო შედგმული.
ინსტრუქტორმა სახურავი ასწია.
ფეთქებადმა ტალღამ, კინაღამ მაღლა ამისროლა, რთული და უცნაური სუნი იდგა.
უზარმაზარი ქვაბი სავსე იყო.
— მზადაა. — თქვა ინსტრუქტორმა.
ვუყურებდი წითელი ბრინჯის მარცვლებს, ქვაბის ცხიმიან კედლებს და გონებას ვკარგავდი.
ინსტრუქტორმა გვერდით ოთახში მყოფ ქალებს რაღაც დაუყვირა და ერთ-ერთმა უზარმაზარი თასი მოიტანა. — ასეთი თასი არ მინახავს! და პატარა თეფშიც. მან მთელი ქვაბი უზარმაზარ ჭურჭელში ჩაყარა, ქალმა ის წაიღო და ნესვის ადგილას ცენტრში დადგა.
მან ფლავს კედლებიდან ჩამოაფხიკა და უფრო პატარა თეფშზე მოათავსა.
— ეს ალბათ ჩვენთვის. — გავიფიქრე.
— აი, მორჩა — თქვა მან. — ლენინგრადში ასეთ სამზარეულოს ვერ ნახავთ.
ჩვენ გამოვედით. ქალები ხელებს ფლავში ყოფდნენ, ბურთებად ახვევდნენ და პირში იდებდნენ. შიგ ჩაწოლა მინდოდა. ინსტრუქტორმა უფრო პატარა თეფში მეჩაიეს გადასცა.
— კიდევ ერთი ჩაიდანი ავიღოთ, — მითხრა მან და მეოთხედი წამოიღო. სიძულვილით შევხედე მის მეოთხედს და ერთ წამში გადავახარისხე ყველა დეტალი.
— მსხვილი კუპიურები რატომ უნდა დაახურდავო, პატარებიც მაქვს. — ვუთხარი მეჩაიეს და ბოლო კაპიკები გავუწოდე.
ინსტრუქტორმა მეოთხედი ჩაიდანი უკან წაიღო. ჩაი დავამთავრეთ. რაღაც ორი სიტყვა უთხარით ერთმანეთს.
— მამალი ჩაი კარგია, — თქვა ტაჯიკმა, დარჩენილი ჩაი თასში ჩაასხა და ჩემკენ მოწია. მე უარი ვუთხარი: ორი ლიტრი ცხელი წყალი მიდუღდა მუცელში და სხვა არაფერი იყო მასში.
ინსტრუქტორს სახეზე წყენამ გადაურბინა.
— აუცილებლად დალიე. ჩვენთან ასეთი გამონათქვამია: ჩაის ნარჩენი არავის მისცე, გარდა შენი საუკეთესო მეგობრისა.
ჩვენ ავდექით, ერთმანეთს მხრებზე მოვუთათუნეთ და კარგი ძმებივით გავიცინეთ.
ინსტრუქტორმა საათს დახედა.
— აუ! — თქვა მან. — თორმეტის მეოთხედია... უნდა ვიჩქარო.
—კარგი, ღამე მშვიდობისა, — ვუთხარი მე, ღიმილით და შემზადებულად.
...პარკის სკამზე წამოვწექი, ჩამეძინა და ვუსმენდი სამი ლიტრი მწვანე ჩაის ზუზუნს და ბუშტუკების ხმას ცარიელ მუცელში.
ა ხ ა ლ გ ა ზ რ დ ა კ ა ც ი ს მ ო გ ზ ა უ რ ო ბ ა
აზიის კარიბჭე. დასაწყისი
ბავშვობიდან ვგიჟდები აზიაზე. სემიონოვი-ტიან-შანსკი, პრჟევალსკი და სხვა... გრუმ-გრჟიმაილო — ისინი დადიოდნენ თავიანთი აქლემებით, იაკებს ესროდნენ თავიანთ იაკებს, ვარდებოდნენ თავიანთ სამუმებში და აკეთებდნენ თავიანთ დიდ გეოგრაფიულ აღმოჩენებს. მე ვეძებდი ჩემთვის ღირსეულ ფსევდონიმს (არც ჩემი სახელი, არც გვარი არ მაწყობდა — მე მომწონდა მათი დიდება...). სერგეი კარამიშევი! უკვე კარგია. გრუმ-გრჟიმაილო და კარამიშევი! პრჟევალსკი მხარზე ხელს მკიდებს, მეორეს კი გავყავარ გვერდით. აქ არის სერგეი კარამიშევის ქედი. დიდი მოგზაური კარამიშევ-მონღოლსკი მის მიერ აღმოჩენილი გარეული აქლემის წინ. წიგნი სერიიდან „აღსანიშნავი ადამიანების ცხოვრება“ — ფოტოები: მოგზაურის დედა, მოგზაურის მამა, დიდი მოგზაური ბავშვობაში.
დედაჩემთან წიგნით გავიქეცი.
— აი, პრჟევალსკი წერს... როგორ გავხდე დიდი მოგზაური, რა თვისებებია საჭირო... მაგრამ ეს ყველაფერი მაქვს: მოგზაურად დავიბადე, ვნებიანად გამიტაცა, მეცნიერულად მოვემზადები, ხასიათს განვავითარებ, შრომისმოყვარეობას გავზრდი და ენერგიაც მექნება... — ვეუბნებოდი თითების მოხრით.
აი მე უკვე სამთო ინსტიტუტის სტუდენტი ვარ. უკვე ვიცი, რომ თეთრი ლაქები ალბათ არ არის. რომ ბოლო, ალბათ გრუმ-გრჟიმაილაის (სასწაულია და არა გვარი!) შეხვდა. და მაინც რა არის ბავშვობა? მაგრამ მე ჯერ კიდევ არ ვიცი, რომ შეიძლება ბავშვობა ცოტათი ისიცაა, რისიც არ უნდა მრცხვენოდეს.
მე ვოცნებობ იაპონიაზე, ათასობით წლის მანძილზე დახვეწილ უნაკლო გემოვნებისა და მოძრაობის ქვეყანაზე... აი, ასეთ ლამაზ იაპონურ სამოსში ვზივარ. გვერდზე იწევიან წეროებით მოხატული კარის ფარდები. ის ჩემს უკან დგას, მაგრამ არ ვბრუნდები: მე ვიცი, რატომ გახსნეს და ვინ არის იქ. მე ვიცი, როგორ მომიახლოვდება, როგორ დახრის ჩემს წინ თავს, როგორ დადებს ფინჯანს ჩემს წინ და როგორი ქედის მოხრით გავა, როგორ გადასწევს ზურგს უკან ფარდას და თითქოს კედელში შევა. მე არ ვცვლი არც პოზას და არც სახის გამომეტყველებას: მე ეს ყველაფერი ვიცი. ათასი წელია ეს ყველამ იცის. ეს ოთახი ცნობილია და იციან რა არის მასში. და ეს ქალი. და მე, ვინც ვიცი ეს ყველაფერი...
იაპონია... ეს იმით მთავრდება, რომ მე ცოლად მომყავს ცხვირაწეული და წითური გოგონა, ასეთი სასაცილო და სასიამოვნო. ახლა უკვე იაპონია სულ უფრო ნაკლებად შემოდის ჩემთან.
რაც შეეხება აღმოჩენებს? ჩემი სპეციალობა მიწის თხრაა, ოცდასამი წელია უკვე ვიცი, რომ ეს — სამსახურია.
აი პრაქტიკაც. მთელი ზაფხული შუა აზიაში მივდივარ. სამუშაოდ მივდივარ, მაგრამ მე მივდივარ აზიაში, რომელთანაც ჩემი ევაკუაციის ბავშვობა მაკავშირებს.
კიდევ ერთი კარიბჭე
— სად არის აქ კადრების განყოფილება?
— პირდაპირ და მარცხნივ.
პირდაპირ და მარცხნივ. ბნელი დერეფანი. დერეფნის კარი ღიაა. მისგან სინათლის ზოლი ეცემა იატაკზე. კარის დახურვისას წავიკითხე: „კადრების განყოფილება“. ზუსტად ის, რაც საჭიროა. კარებს ისევ ვაღებ და შევდივარ. კარადები. რკინის ზარდახშა იატაკზე. მაგიდის უკან ქერა გიგანტი დგას მამაკაცური სახით. ფოკუსირებული ჭრის რაღაცას მაკრატლით. ახლოს მივდივარ და ვუყურებ. წითელი ფურცლიდან ამოჭრილია უზარმაზარი ასო შჩ, ეს ირკვევა ცოტა ხნის შემდეგ. გიგანტი ორიენტირებულია. ბოლოს, ძლიერი ამოსუნთქვით, ბოლო კუდს ამთავრებს. ხელს თავს ანებებს, უყურებს და თვალებს ხუჭავს.
— „ასე...“ ამბობს ის. — აბა რა?
— ”მე მგონი, კარგია”, — ვამბობ მე.
გიგანტი კანკალებს, გაოგნებული მიყურებს, წითლდება.
— თქვენ რა, კითხვა არ იცით? — ღრიალებს ის.
— „ვიცი, შჩ» — ვეუბნები მე.
— „კარგი, მაშინ გამოდი და წაიკითხე რა წერია კარზე“, — ამბობს ის უკვე უფრო მშვიდად და მეგობრულად.
გამოვდივარ და ვკითხულობ. ვბრუნდები.
— აბა რა? — გიგანტი იღიმება.
— წერია „კადრების განყოფილება».
— და ქვემოთ? ქვემოთ! — ის კიდევ უფრო ფართოდ იღიმება. გამოვდივარ და ვკითხულობ. ვბრუნდები.
„უცხოთა შესვლა აკრძალულია», — ვამბობ მე.
— აი, ხედავ, — იცინის ის, — მიდი იმ ფანჯარასთან.
მართლაც, კედელში არის პატარა ფანჯარა გისოსებით. ფანჯრის მხრიდან შევდივარ.
— აი — ვამბობ.
— მერე რა? — გიგანტი ყეფს.
— კადრების განყოფილების უფროსი მინდა...
— ეს მე ვარ. და მერე?
—აი, მოვედი...
— მარცხნივა და პირდაპირ. დაწერეთ განცხადება უფროსთან.
— და რატომ ხართ გისოსებს მიღმა?
— უცნაური ხარ, — იცინის, — დოკუმენტები... მარცხნივ და პირდაპირ. ვაკაკუნებ. შევდივარ.
მაგიდასთან მსუქანი ჭაღარა კაცია. მტკიცედ ვუახლოვდები მის მაგიდას. მსუქანი კაცი მიყურებს. დიდხანს ვუხსნი ვინ ვარ და რა ვარ, რატომ ვარ და რისთვის. გადავწყვიტე, ისე დეტალურად განმემარტა, რომ აღარ მეთამაშა. ყურადღებით მისმენს, ცისფერი თვალებით მიყურებს. მე მომწონს ის. და მე მას ვუთხარი ყველაფერი.
— დიახ! — ამბობს ის. თქვენ უფროსთან ხართ! — და მითითებს პატარა, შავკანიან, უბრალოდ ბიჭზე, რომელიც გვერდით მაგიდასთან ზის.
გავიოფლე. მივედი მეორე მაგიდასთან. უფროსს თავი არ აუწევია, რაღაც ქაღალდი წაიკითხა. მიმართვა ამოვიღე და მის საქაღალდეზე დავდე. მან განაგრძო კითხვა.
— არაფერი მესმის, — თქვა უცებ. თვალებით ამომხედა.
—ახ, ეს შენია? — თვალები დაღლილი აქვს, მოწყენილი.
— ჩემია.
— ერთ კვირაზე ადრე სამუშაო ადგილს ვერ მოვახერხებ.
ტელეფონმა დარეკა.
— ასე რომ, ერთ კვირაში მოდით, მოაწყობთ, — თქვა მან და ტელეფონი აიღო.
— დიახ, მე ვარ. დიახ, უფროსო. აბა, რამდენჯერ უნდა გითხრათ, რომ ახლა არ შემიძლია! დაძინება მინდა, ხომ გესმით! წადით ერთი. “მან ტელეფონი მიაგდო. აბა, ბიჭო! მან თვალები ჩემსკენ ასწია.
— თქვენ ისევ აქ ხართ? ერთი კვირის შემდეგ. ვყოყმანობ.
— ა-ა-ა... მესმის. ფული არ გაქვთ?
— არა, რას ამბობთ! მაქვს! — რატომღაც ვთქვი.
— აჰა, მაშინ ალბათ არსად გაქვთ დასაძინებელი.
— სასაცილოა, — ვთქვი მე, — ნახევარი აზია ნათესავებია!
— ჰმ, მაშინ ერთ კვირაში. გამოვედი. სად წავიდე?
— ეე! დამიძახეს. ეს იყო ქერა გიგანტი კადრებიდან. — ალბათ აქ არაფერი არ იცით, არა? ერთად წავიდეთ. სხვათა შორის, მე გაჩვენებთ, სად არის აქ საუკეთესო ლუდი...
სასტუმროც მაჩვენა და ლუდიც. სამი დღის შემდეგ ფული გამითავდა.
გურმანის ჩანაწრები
როგორ დავნაყრდი
მივედი ერთ მისამართზე, რომელიც ჩემს წიგნში აღმოვაჩინე. ეს იყო ერთი ამხანაგი, რუსი. ჩვენ მატარებელში გავიცანით ერთმანეთი, როცა აქეთ მოვდიოდით.
„მასთან მივირთმევ“. — გავიფიქრე მე.
ეს იყო სრულიად ახალი ქუჩა, რომელზეც ის ცხოვრობდა და ვერავინ ამიხსნიდა, როგორ მივსულიყავი. ერთმა ამიხსნა და დიდხანს ვიბოდიალე ძველ ქალაქში...
ქუჩების სიგანე ერთი მეტრია, სახლები კი ორი მეტრის სიმაღლეზეა. მივდიოდი და დუვალებს მარცხნივ და მარჯვნივ მხრებით ვეხებოდი. ქუჩების გლუვ გვერდებზე დროდადრო ხვრელები ჩნდებოდა, სადაც კარები იყო ჩასმული. კართან ისხდნენ ფეხშიშველი გოგოები გამჭვირვალე კაბებში კოსებით, საყურეებით, მოხატული ხელისა და ფეხის თითებით და ტრიალებდნენ თავიანთ მსუქან პატარა ძმებთან; ან არავინ იჯდა კართან, მაგრამ ის ღია იყო და შეიძლებოდა დერეფნის დანახვა ორ დუვალს შორის, თითქოს ეს იყო კიდევ უფრო პატარა ქუჩა, და იქეთ ისევ ღია კარი იყო, მის უკან კი ბაღი და იქ იგივე გოგონა თავის ძმასთან ერთად დადიოდა. სამფეხა ქვაბში რაღაც დუღდა, ხის ღობეზე ყურძენი ეკიდა, ბაღში საწოლი იყო გამოტანილი და ხალიჩა გაშლილი, საიდანღაც მოტოციკლი იყურებოდა...
მოვიარე ძველი ქალაქი და ვერსად ვიპოვე ქუჩა, რომელიც მჭირდებოდა. ისევ დავიწყე კითხვა და აღმოჩნდა, რომ არასწორი მიმართულებით დავდიოდი.
უკან მივბრუნდი, საკუთარ თავს ვლანძღავდი და ხმამაღლა, გაბრაზებული ვიხსენებდი იმ ბიჭს, არასწორად გზა რომ მასწავლა. ჩემს მოგონებებში ის განსაკუთრებით მსუქანი, თვითკმაყოფილი მეჩვენებოდა და მის დაჯერებულობასა და თვითკმაყოფილებას ვლანძღავდი. უფრო და უფრო მეტი ნაკლოვანებებითა და სიმახინჯეებით ვამკობდი, სანამ არ დავმშვიდდი და სანამ ეს ნაბიჯის რიტმულ თამაშში არ გადაიზარდა.
მუცელი კი ისე დაცარიელდა... იქ თაღებს ვგრძნობდი, როგორც ტაძარში. და თითქოს იქ იყო ხმაური და ექო და პირი დამეწვა.
ტრასაზე გამოვედი. ავტობუსები მიმოდიოდნენ. შემეძლო რომელიმეში ავსულიყავი და წავსულიყავი, რადგან ძალიან დავიღალე, მაგრამ ბილეთი არ მქონდა. ეს იყო ყველაზე ცხელი დღე. შუადღეც არ იყო, ასე ოთხი საათი იქნებოდა. კვასს, ნაყინს და მინერალურ წყალს ჩავუარე, ვცდილობდი მათკენ არ გამეხედა: იმათ მე გული მატკინეს.
მაგრამ ყველაფერს აქვს დასასრული. და აი, მე უკვე მიზანთან ვარ.
ქუჩაც ვიპოვე და სახლიც.
აქ მე დამაპურებენ და დამარწყულებენ.
ეზოშივე ვიპოვე. მანქანას დასტრიალებდა. არ მელოდა. იმდენად მხიარულად და ხალისიანად მომესალმა, მეგონა მომეჩვე, მაგრამ არ მომჩვენებია. მანქანის ზეთის ფილტრი ჟონავდა და წუხდა. ბოდიში მომიხადა და მთხოვა ცოტა დავლოდებოდი, რადგან უკვე დაიწყო კეთება და როდისღა მიუბრუნდებოდა. თავი შეყო „კაპოტის“ ქვეშ და გადამივიწყა, რომ გამოვიდა დამინახა და ისევ გავახსენდი, სახეზე ჩრდილმა გადაურბინა და ჩემი გართობა დაიწყო. მისმა კითხვებმა და სიტყვებმა მანქანასთან ახლოს სკამზე მჯდომი კიდევ უფრო ცუდად გამხადა, ბევრად უფრო ცუდად, ვიდრე დავავიწყდებოდი. მე კი ახლა ყველაფრის მომთმენი ვიყავი საჭმლის სულელურ მოლოდინში.
ახლა იმაზე ფიქრი, რომ დიდი ხნის წინ უნდა ავმდგარიყავი, ბოდიში მომეხადა, თითქოს სადღაც მეჩქარებოდა და წასვლა მინდოდა, სხვა დროს შემოსვლის დაპირებით (ახლა მხოლოდ ერთი წუთით ვარ, მეჩქარება) სწრაფადვე მივატოვე ლანჩის დაჟინებული სურვილით. შემდეგ კი უკვე იმდენი ხანი ვიჯექი მანქანასთან, რომ ადგომა და წასვლა, უბრალოდ უხერხულად მომეჩვენა. ის კი, ასეთი თავხედი, რაღაცნაირად დამცინოდა, თითქოს ჩემი განზრახვა გამოიცნოო, რატომღაც აღარ მერიდებოდა და ბოდიშსაც არ მიხდიდა. მე კი უფრო და უფრო ვბრაზობდი და მაწუხებდა საბრალო ნათესავის ასეთი მდგომარეობა.
ის უკვე რაღაც სრულიად უაზრო საქმეს აკეთებდა: ნაწილები გაასუფთავა, ზეთში დაბანა, უჭერდა, ხსნიდა, მტვერს უბერავდა. მოკლედ, ის ტკბებოდა თავისი მანქანით, მისი აღდგომით და ჯიუტად მაიგნორებდა... და როცა დროდადრო მიხდიდა ბოდიშს, ეს უკვე აშკარად ფორმალობას გავდა, რაც განსაკუთრებით შეურაცხმყოფელი და დამცინავი იყო.
მე კი ჯიუტად ვიჯექი სკამზე, ვერ დავტოვე და ვერ შევძელი სულ მცირე მსუბუქი იერის შექმნა. ვერაფერზე ლაპარაკი ვერ მოვახერხე. ვიჯექი და ვეძებდი გაზეთში, სულ მცირე, ერთ სიტყვას მაინც, რომელიც არ მქონდა წაკითხული.
საოცარია, ვფიქრობდი, როგორ შეიძლება ადამიანი ასე გაჩუმდეს, უგუნური და უგრძნობი გახდეს, როცა გრძნობს, რომ მასზე ხარ დამოკიდებული, რომ რაღაც ძალიან გჭირდება. მაინც მიხვდა, რაშიც იყო საქმე..., მაგრამ მე რომ სხვა მდგომარეობაში ვყოფილიყავი, მაშინ ალბათ, შერცხვებოდა ჩემი მანქანასთან დარჩენა და, ალბათ, ყველაფერს გამოიტანდა და დადებდა მაგიდაზე და ყოველმხრივ გამოიჩენდა სტუმართმოყვარეობას. და თუნდაც იმის საჩვენებლად, რომ ის არც ღარიბია, არც უარესი... რამდენჯერ შემომთავაზეს სადილი, როცა სრულიად დანაყრებული ვყოფილვარ და რამდენჯერ საჭმელზე ფიქრი ჩემთვის უსიამოვნო იყო, მე კი ვჯდებოდი მაგიდასთან და მეორედ ვვახშმობდი, მასპინძელს რომ არ წყენოდა. და მათი შემოთავაზება უფრო იზრდებოდა, რაც უფრო თავდაჯერებულად ვამბობდი უარს... იქნებ ჩემი ახლანდელი მდგომარეობა საშუალებას აძლევს მას იგნორირება გამიკეთოს? ღმერთო და რამდენჯერ არ მიჭამია ცხოვრებაში ყველანაირ დღესასწაულებზე, ქორწილებზე! რა იქნებოდა — ცხოვრებაში ყველაფერი გადანაწილებული რომ იყოს. ღმერთო, რა არათანაბარია ეს ყველაფერი...
და ეს ნაძირალაა.
და დავიწყე იგივე თამაში, რომლითაც ძველ ქალაქში ბოდიალისას: ვეძებდი პატრონში ყველაზე ცუდ მხარეებს, ვფანტაზიორობდი, მოვაგვარე ყველა შესაძლო სისასტიკე, რაც მას უნდა გაეკეთებინა და მერე ყველაფერმა გაიარა. ისე, რომ არ შეემჩნია, რომ არაფერი მქონდა ნაჭამი, დავიწყე საუბარი ჩემს გეოლოგიურ საქმიანობაზე და იმ გრძელ რუბლებზე, რაც მისგან მქონდა. მე უფრო და უფრო გამიტაცა ამან. ჯერ კიდევ მატარებელში ყოფნისას დავიწყე იგივე სიმღერა (მაშინ ეს მხოლოდ ბავშვობა იყო), მაგრამ შემდეგ ვთქვი, რომ მოსკოვში ასტრონომიული თანხა დავკარგე, რომ ჩემი ნივთები იქ დავტოვე „მეგობართან“, რომ ექსპედიციაში ისედაც ძონძებით უნდა წავსულიყავი. ახლა კი სრულიად უადგილო რაღაცას ვთხზავდი (მადლობა ღმერთს, ესეც ბავშვური იყო): გუშინ როგორ გამძარცვეს, მაგალითად, სანაპიროზე. მერე ვაგონ-რესტორანში რომ მასადილეს, თითქოს მაშინაც ნაჭამ-ნასვამი ვიყავი და უინტერესოდ ვიტყუებოდი), მერე დამიჯერა და „პატივს სცემდა“ ჩემს ამბებს და აღფრთოვანებული მიყურებდა. ახლა კი უბრალო თავაზიანობით შემომხედა, მანქანაში ტრიალებდა, სახლის ეზოში იდგა და ხანადახან შვილს გასძახებდა რაღაცას.
„შეიძლება მშიერმა ღირსება ისე დაკარგოს, რომ ხალხმა შეწყვიტოს მასთან ურთიერთობა? მაგრამ, რაც მთავარია, რატომ არ უნდა ავდგე და წავიდე ახლა?
მე ვხვდებოდი, რომ მას ესმოდა ეს ყველაფერი და უფრო მეტად ვიჭერდი თავს.
მისი ბიჭი ავადმყოფური სევდიანი თვალებით დარბოდა, ფეხებში ედებოდა და ხელს უშლიდა, დაღვარა ზეთი, ქანჩით დასდევდა ძაღლს... და არც მე მცემდა პატივს.
ასე მომეჩვენა.
მოსაღამოვდა, როცა პატრონმა კმაყოფილებით ხელები გაიქნია და თქვა:
„კარგია, ახლა შეიძლება უკვე რაღაცაც გავსინჯოთ“.
ცოლს გასძახა და მაგიდის გაწყობა დაავალა.
რა მაგიდა იყო ეს! პომიდვრის სალათი! ბორში ოქროსფერი ნაპერწკლებით. ხორცი! დაკეპილი ხორცი წითელი კარტოფილით. მაგიდის ცენტრში მადუღარას ორთქლი ასდიოდა. და იდო ხილის უზარმაზარი ჯამი იდგა.
როდესაც სუფრა გააწყვეს და მასპინძელმა, ისეთივე განწყობით, თითქოს ჩემს ფიქრებს ხვდებაო, რომელიც მე განსაკუთრებით შეურაცხმყოფელი მომეჩვენა, მაგიდასთან მიმიწვია, მივუგე:
— მადლობა, ნაჭამი ვარ.
არაფერი თქვა — დაფიქრდა. დაფიქრდა და მაგიდას მიუჯდა.
პატრონი და დიასახლისი — რა სასიამოვნო და საყვარელი ხალხია!
ბაზარია
ძველი ქალაქი — ახალი ქალაქია. ახალი ბაზარი — ძველი ბაზარია.
ბაზრის წინ ტერიტორია დაფარულია პლაივუდის ჯიხურებით, სადგომებით, კარვებითა და აბრებით. გრძელი და მაღალი გვირაბი ბაზრისკენ მიდის. მზის ჩასვლისას იქ განსაკუთრებით ბნელა. სადგომები ფანჯრის რაფებით ერწყმის გვირაბის კედლებს. გვირაბის გასწვრივ თქვენთან ერთად და თქვენკენ პირისპირ დადიან შავკანიანი მოხუცი ქალები ჩანთებით და სახეზე ცხვირსახოცებს იფარებენ; ახალგაზრდა უზბეკებს ველოსიპედები დაჰყავთ და ზარებს ახმოვანებენ; და კიდევ, ღიპიანები ხალათებით, რომლებიც ახლახან გამოვიდნენ ჩაიხანადან და ბევრი სხვა ადამიანი.
გვირაბი დასრულდა და შუქი ისევ შემომანათა, გამჭოლმა, ცხელმა. მზით გაჟღენთილ ნესვითა და საზამთროებით იყო მოფენილი უზარმაზარი სივრცე, იყო ხმაური, ღრიანცელი, სატვირთო მანქანებისა და ურმების დატვირთვა-გადმოტვირთვა; ვირები მოწყენილად იდგნენ; იქვე იყვნენ მოხუცები, რომლებიც ჯერ კიდევ მისდევდნენ ძველ ხელობას. მოხუცების თვალწინ გაშლილი და გამოფენილი იყო ვიტრინები ჩაჟამებული ფარდებით და ცხვირსახოცებით. მოხუცებიდან არავინ მიდიოდა. ისინი სვამდნენ ჩაის, რომელიც მათთან ჩაიხანიდან ბიჭს მოჰქონდა. გაუგებარ სიტყვებს ამბობდნენ და აქნევდნენ თავებს.
ერთი მოხუცი ყიდდა არაბულ წიგნებს. ალბათ ყიდდა, თორემ დახლზე რატომ დაალაგებდა? წიგნები შავი და ძველი იყო და იდუმალად იცქირებოდნენ. მივუახლოვდი, ავიღე პირველივე, რომელიც შემხვდა და კარგი მცოდნესავით დავიწყე გადაფურცვლა. მაშინვე მივხვდი, რომ არ ღირდა მოხუცის შეშინება. ისე მიყურებდა, თითქოს სხვა სამყაროდან ვყოფილიყავი. თითქოს ახლა გაიღვიძაო, ირგვლივ მიმოიხედა და მიხვდა, სად იყო. ალბათ პირველად ნახა ბაზარითქო. გავიფიქრე მე.
— კარგი, აქსაკალ! — თქვა მან და სიყვარულით შემომხედა. მან დაიწყო თითების ქნევა ყველა იქ მყოფი მოხუცის მისამართით და რაღაცას ანიშნებდა დასადასტურებლად. მოხუცები თავს უქნევდნენ, გაისაუბრეს.
მან მე პასპორტი მაჩვენა.
მე კერპივით გავქვავდი.
შემდეგ ზორბა, ბრინჯაოსფერ ჭუჭყიან კაბაში გამოწყობილი უზბეკი მომიახლოვდა. მან და მოხუცმა ერთმანეთს გადაულაპარაკეს. მოხუცმა უცებ თითით მიმითითა, დანარჩენი მოხუცებიც წვერზე თითებით რაღაცას მანიშნებდნენ და გადავწყვიტე გავცლოდი იქაურობას.
ხილის რიგები... ნეტავ ეს არ მენახა! გაუგებარმა ძალამ მიბიძგა აქ მოსვლა. რატომ მოვედი, ბოლოს და ბოლოს, მე მხოლოდ ქალაქში დავბოდიალობდი და უცებ გადავწყვიტე ქუჩის ბაზარზე გავლით ... მაგრამ რატომ გადავჭერი ქუჩა, ალბათ რომ დავბოდიალობდი და არსად მეჩქარებოდა?
მე აქ დავინახე, რა მშვენიერი რამაა ვაჭრობა. როგორ აწყობენ ხილს? არა რა, ამ ხალხს მხატვრის გული აქვს.
დავდიოდი გაუთავებელ ჩარდახებს შორის, ყურძნის აკიდოებს შორის, შავსა და წითელს, თეთრსა და ოქროსფერს, ჯოხით თუ უჯოხოდ, მრგვალებს და დიდი ყურძნის აკიდოებს შორის და ქალის გრძელ თითებს შორის; ვაძთვალიერებდი ვაშლებს და მსხლებს, ლეღვს და ბროწეულებს, ატმებს, ატმებს... ატმებს, ქალურებს, წვენი რომ სდიოდათ. ჩემს მდგომარეობში მყოფისთვის ამ ყველაფრის დანახვა სიგიჟე იყო. კარვებიდან რომ გავიქეცი, საზამთროს ზღვაში ჩავვარდი: იდგა საზამთროს უზარმაზარი გროვა, ვით მწვანე ტალღა. გვერდით ოქროსფერი ნესვის დახლები იყო. და ამ ზღვაში დაცურავდნენ, ხელებს აქნევდნენ და ტრიალებდნენ მზეზე დამწვარი უზბეკი გაღეღილი ხალათებით.
საზამთროებიდან გამოქცეული, ისევ ჩარდახების რიგში აღმოვჩნდი.
ეს ყველაფერი სიზმარივით იყო. როდესაც დრო იწელება, ყველაფერი ჭიანურდება, ყველაფერი მეორდება. გინდა გაიქცე — და არ შეგიძლია და გინდა ყვირილი — და არ შეგიძლია. ისევ საზამთროს ზღვაში ჩავვარდი და ვეცადე გავსულიყო გასასვლელისკენ, გასასვლელისკენ ...
სადაც ბაზარი მთავრდება, ბაზარი იწყება. და ბაზრებს დასასრული არ აქვს...
ეს იყო სრულიად განსხვავებული ბაზარი. აქ გამაღიზიანებელი არაფერი იყო, მაგრამ ვაჭრობა ძალიან განსხვავებული იყო.
უსასრულო რიგი იყო და ქალები ირეოდნენ უამრავ ფერად ნაჭრის ნახევებზე, ხან ლამაზად შეკრულ, ხან უბრად მიმოფანტულებზე.
ტაძართან მკაცრი აღნაგობის, ბასრიცხვირის წვერით და უსიამოვნო შესახედაობის კალოშებით მდგარ კაცს ვხედავდი.
ბრაზი მატულობდა...
და უცებ რაღაც ზღაპარი გამოჩნდა — ხალიჩები. ხეებს შორის თოკებზე დაკიდებული ხალიჩები, უზარმაზარი, ასაფრენი პლატფორმებივით, ნათელი, ფერადი, როგორც... მაგრამ ვერაფერს შეადარებ. ისინი ქმნიდნენ დერეფნებს და ქუჩებს და ეს ქუჩები და დერეფნები იკვეთებოდნენ; ხალხი ამ ქუჩების გასწვრივ დადიოდა და გზაჯვარედინებზე იკვეთებოდა. აქ შესაძლებელი იყო დაკარგულიყავი.
ხალიჩებიდან გამოსული მოტოციკლებს მივადექი. ეს ველური ადგილი იყო. დისკუსია ყვირილს ჰგავდა, ჟესტიკულაცია ჩხუბს. აჭერდნენ საყვირს, ცემდნენ ნიკელით, სველი, აღელვებული, მართლაც გავეშებული ადამიანები ერთმანეთს მკერდში ურტყამდნენ.
შემდეგ მოდიოდნენ ხარები, ძროხები, ვირები, თხები... ცხვრები აქანავებდნენ თავიანთ ფანტასტიკურ მსუქან კუდებს. იქვე ფეხებშეკრული ქათმები ეწყო. იყო წუწუნი, ღრღენა, წკრიალი და ამასთან ერთად არც ისე ხმამაღალი და ჯერ კიდევ ადამიანური საუბრის ხმა. ჩემს იქ ყოფნისას ორი აქლემი მოიყვანეს. ისინი ყველა მათზე პატარას მკერდგამოწეულები ზემოდან დაჰყურებდნენ, მეტაურებივით თავებს მაღლა წევდნენ, თითქოს აღლუმზე იდგნენ. აქვე, წინ, როგორც ჩანს, გასასვლელი იყო.
გასასვლელში იდგა მრგვალი, მელოტი პატარა კაცი, რომელიც ყურადღებას თავისი თავაზიანობითა და მის წინ გაფენილი საქონლის მრავალფეროვნებით იქცევდა. აქ იყო სხვადასხვა სახის დახეული ტანსაცმლის გროვა, რამდენიმე ჭურჭელი, პრიმუსის ღუმელი, სპილენძის აუზი, მოზერის მაღვიძარა და სახელური მაუზერისგან — ეს ყველაფერი მეჩვენებოდა, როგორც მახინჯის პერსონიფიკაცია მშვენიერში. უპირველეს ყოვლისა, საინტერესო იყო მის თავზე გაკრული განცხადება: „ნებისმიერი რამ — არაუმეტეს 10 მანეთისა».
„ეს ყველაფერი? — გავიფიქრე მე...“
მასთან გვერდით ძალიან ახლოს, მის მარცხენა მხარეს, ბრინჯის ჩალისგან დამზადებული ულამაზესი ქუდი იდო, კეთილშობილური ფორმის და სრულიად ახალი. და რა თქმა უნდა, ეს არ ღირდა ათი მანეთი. რაღაც ეშმაკმა გაიღვიძა ჩემში. ქუდი ავიღე და ცარიელ ჯიბეში მოვსინჯე.
— ათი?
არ ვიცი, როგორ შეიძლება უცბად ახტე, როცა ფეხები თურქულად გაქვს შემოწყობილი, მაგრამ ის სულ მცირე ნახევარი მეტრით წამოხტა, აგრესიულად დამიწყო ცქერა, მთელმა მისმა სახემ მოძრაობა დაიწყო, თითქოს კანქვეშ თაგვი დარბოდაო, ქუდი გამომტაცა და დაიყვირა:
— გაეთრიე ჩემი მაღაზიიდან!!!
და გამოვედი... სიმშვიდე, ხალხის გარეშე მძინარე ქუჩები, გარინდული ხეები, დუვალები, ხეების და დუვალების ჩრდილი და შუა ქუჩაში გარინდული სიცხე...
რა უცნაურია!
ლენინგრადი, ფლავი
თანდათან ფიქრი, თავიდან მორცხვი, იმაზე რომ ქუჩაში ფულს ვიპოვიდი, ნელ-ნელა რწმენაში გადაიზარდა. რაც უფრო ვხეტიალობდი ქალაქში, მით უფრო მეტად მქონდა ამის მოლოდინი (ეს ბევრად მეტი მეჩვენებოდა!) ძრწოდნენ ფიქრები ჩემში: სწორედ ახლა, ამ კუთხეში, ამ ურნის უკან იქნება... ახლავე. რამდენი სრულიად უსარგებლო და ჭუჭყიანი ქაღალდი ავწიე, რუბლს რომ მივამსგავსე!
უკვე საღამო იყო და წყურვილმა შემომიტია. ისე მწყუროდა, ჭამის სურვილი აღარ მქონდა. დავხეტიალობდი, ჩემს ფეხებს ვუყურებდი და სიბნელეში დავკარგე კიდეც პოვნის უკანასკნელი იმედი. უცებ რაღაცამ შეანელა ჩემი ნაბიჯები და უკან დამაბრუნა: ღობის ძირში, ქუჩის ნათურის შუქზე, რაღაც ბზინავდა. ყურადღება არ მივაქციე. მსგავსი რამ ადრეც მომსვლია და კარგად არ დამთავრებულა. მინდოდა ყურადღება გადამეტანა, მაგრამ რაღაცამ ისევ არ გამიშვა, დავბრუნდი და... ეს იყო ნამდვილი სამმანეთიანი. სიხარული შეცვალა იმის გაცნობიერებამ, რომ ეს არც ისე ბევრი იყო, მაგრამ ესეც საქმეა...
სიგარეტი ვიყიდე, ჩაის სახლში გადავუხვიე და ჩაიდანი ავიღე. პირველი წყურვილი მოვიკალი და შიმშილი ვიგრძენი. სიგარეტი ამოვიღე და მოვუკიდე. ერთმა ტაჯიკმა სიგარეტი მთხოვა და საუბარი გამიბა. სიგარეტი მივეცი. ტაჯიკი მელაპარაკებოდა და დროდადრო თვალს ფლავისკენ აპარებდა, იქვე რომ ამზადებდნენ. ველაპარაკებოდი მას და ვფიქრობდი მხოლოდ იმაზე, მომიწვევდა თუ არა ფლავის საჭმელად. ლოდინში კიდევ ერთი ჩაი დავლიე, თუმცა უკვე აღარ მწყუროდა და დავიწყე ფიქრი იმაზე, ხომ არ აჯობებდა ერთ მანეთად პური მეყიდა.
ტაჯიკი ტექნიკუმის სტუდენტი აღმოჩნდა.
— და ვინ გამოხვალ? ვკითხე.
— „ინსტრუქტორ-ინჟინერი კვების საკითხებში“. — მიპასუხა მნიშვნელოვნად.
— ოჰ, ძალიან საინტერესო პროფესიაა. — უკვე დავიძაბე და.
— სტიპენდიას იღებ? — თითქმის მუქარით ვუთხარი.
— სტიპენდია, ფული— ვოვ, ყელამდეა — თქვა და ყელთან ხელი მიიტანა!
— მე გეოლოგი ვარ, ინსტიტუტი ხუთი წლის წინ დავამთავრე. სამი ათასს ვიღებ — მივუგე.
— ოჰ-ო-ო-ოჰ! — თქვა ტაჯიკმა.
კიდევ რა ჯანდაბა დამემართა! თავი დავიჭირე და საუბრის შემოტრიალება ვცადე.
— მაგრამ უცხო ქალაქში ფული მიფრინავს — გავაგრძელე — კვირას ჩამოვედი და უკვე ასი მანეთი დავხარჯე, მაგრამ მშიერი ვარ.
— კი, უცხო ქალაქი — კი. — თქვა და ფლავის დასახედად გაიქცა.
სიტუაცია შევაფასე და როცა დაბრუნდა ვუთხარი:
— ესე იგი, თქვენ ინსტრუქტორი ხართ... მაშ, თქვენ უნდა იყოთ შესანიშნავი მზარეული?
— ოჰ, დიახ! — თქვა მან, — ოჰ, დიახ!
— ალბათ, ძალიან რთულია ნამდვილი ფლავის მომზადება?
— ოჰ, ოჰ, ბრინჯი, ხორცი, ბეკონი, ხახვი, წიწაკა, პომიდორი, ქიშმიში...
თვალები ამეწვა. სპაზმი ჩავყლაპე და გავაგრძელე:
— რა ხორცია? ბატკნის, არა?
— ცხვარი, ბატკანი. — დამიდასტურა. «შენ თვითონ ხარ.» — გავიფიქრე.
— ჩვენთან ჩრდილოეთში დიასახლისები ამბობენ, რომ ყველაზე რთული ბრინჯის სწორად მომზადებაა.
— ბრინჯი, ბრინჯი, — თქვა მან. — მაგრამ, ალბათ, ლენინგრადში გაქვთ ჩაი და ფლავი?
— არა. — ვუთხარი მე იმ იმედით, რომ შემიცოდებდა.
— არა! არც ჩაის სახლია, არც ფლავია... — გაიმეორა ტაჯიკმა.
— მე აქ პირველად გავსინჯე და ისიც სასადილოში.
— ოჰ, ოჰ, ოჰ — ინსტრუქტორმა თვალები გადაატრიალა.
— მაგრამ სასადილოში მომზადებული, ალბათ, სახლისას ვერ შეედრება, დავაჭირე.
— ოჰ, სახლისა! შენ გაქვს სახლი ლენინგრადში, მე ურატიუბეში.
— მაგრამ სახლის მე საერთოდ არ მაქვს გასინჯული. — ვთქვი მე და ინსტრუქტორი ისევ ფლავის დასახედად გაიქცა. შევამჩნიე, რომ ჩაი აღარ მქონდა და ასე ჯდომა მას აფიქრებინებდა, რომ კიდევ უნდა მომეთხოვა.
და ასევე ჩაიდანი.
ინსტრუქტორი დაბრუნდა და კიდევ ერთი სიგარეტი სთხოვა. სიგარეტი და ჩაი შევთავაზე.
— როგორიაა? — ვკითხე ფლავზე.
— თითქმის მზადაა. თავსახური მივაფარე.
წარმოვიდგინე, როგორ გამოდის ცხიმიანი ორთქლი, სქელდება და დნება სახურავზე... სურათი ძალიან აშკარა იყო.
— დიახ. — დავნებდი ბოლოს, — ძალიან მინდა ვცადო, გავსინჯო სახლში გაკეთებული ფლავი...
— დიახ, — თქვა ტაჯიკმა, — დიახ... კიდევ ავიღებ სიგარეტს — აიღო.
— სად ვარ და რა მჭირს? — გავიფიქრე მწარედ.
— ჩრდილოეთშიც გემრიელ კერძებს აკეთებენ. თქვენგან განსხვავებულს. როცა ლენინგრადში ჩამოხვალ, მე მოგიმზადებ.
დიახ, მოვალ, აუცილებლად მოვალ, — თქვა მან — გავალ, ვნახავ, უკვე მზად იქნება.
მეც ავდექი და სასოწარკვეთილი ხმით ვუთხარი:
— წამოვალ, ვნახავ როგორი გამოგივიდა ...
გავიარეთ ორი დიდი კაცის ზომის სპილენძის სამოვარი, რომელის გვერდით მეჩაიე იდგა და შევედით პატარა ოთახში, სადაც ნესვის გარშემო თხუთმეტი ქალი მაინც იჯდა და საუბრობდა. ქვის სამტვრევი ჩარხი ტრიალებდა. ყოველ წამს თითოეულის ენიდან ათეული უცნობი სიტყვა მოფრინავდა. ჩემს გამოჩენაზე სატეხი გაჩერდა.
ყველანი ინსტრუქტორს შესცქეროდნენ.
— რაფიკონ კოლონსოლონი ლენინგრადი, — თქვა მან სიცილით, — კანიბადამ ხუშტ ლიბოს პლოვ.
ყველას გაეცინა. ქვის სატეხი ამუშავდა. დამცინის, — გავიფიქრე და უაზროდ გავიღიმე.
— ფლავი, ლენინგრადი, — წარმოვთქვი აბსურდული ღიმილით.
შევედით ბნელ (უფანჯრო) სამზარეულოში. ღუმელთან წითლად ჩანდა ნახშირის ნაპერწკალი. შეღებილი კარი და სინათლის შუქი შემოდიოდა და ეს ყველაფერი ეგზოტიკურ გარემოს ქმნიდა. უზარმაზარი ქვაბი პირდაპირ ღუმელში იყო შედგმული.
ინსტრუქტორმა სახურავი ასწია.
ფეთქებადმა ტალღამ, კინაღამ მაღლა ამისროლა, რთული და უცნაური სუნი იდგა.
უზარმაზარი ქვაბი სავსე იყო.
— მზადაა. — თქვა ინსტრუქტორმა.
ვუყურებდი წითელი ბრინჯის მარცვლებს, ქვაბის ცხიმიან კედლებს და გონებას ვკარგავდი.
ინსტრუქტორმა გვერდით ოთახში მყოფ ქალებს რაღაც დაუყვირა და ერთ-ერთმა უზარმაზარი თასი მოიტანა. — ასეთი თასი არ მინახავს! და პატარა თეფშიც. მან მთელი ქვაბი უზარმაზარ ჭურჭელში ჩაყარა, ქალმა ის წაიღო და ნესვის ადგილას ცენტრში დადგა.
მან ფლავს კედლებიდან ჩამოაფხიკა და უფრო პატარა თეფშზე მოათავსა.
— ეს ალბათ ჩვენთვის. — გავიფიქრე.
— აი, მორჩა — თქვა მან. — ლენინგრადში ასეთ სამზარეულოს ვერ ნახავთ.
ჩვენ გამოვედით. ქალები ხელებს ფლავში ყოფდნენ, ბურთებად ახვევდნენ და პირში იდებდნენ. შიგ ჩაწოლა მინდოდა. ინსტრუქტორმა უფრო პატარა თეფში მეჩაიეს გადასცა.
— კიდევ ერთი ჩაიდანი ავიღოთ, — მითხრა მან და მეოთხედი წამოიღო. სიძულვილით შევხედე მის მეოთხედს და ერთ წამში გადავახარისხე ყველა დეტალი.
— მსხვილი კუპიურები რატომ უნდა დაახურდავო, პატარებიც მაქვს. — ვუთხარი მეჩაიეს და ბოლო კაპიკები გავუწოდე.
ინსტრუქტორმა მეოთხედი ჩაიდანი უკან წაიღო. ჩაი დავამთავრეთ. რაღაც ორი სიტყვა უთხარით ერთმანეთს.
— მამალი ჩაი კარგია, — თქვა ტაჯიკმა, დარჩენილი ჩაი თასში ჩაასხა და ჩემკენ მოწია. მე უარი ვუთხარი: ორი ლიტრი ცხელი წყალი მიდუღდა მუცელში და სხვა არაფერი იყო მასში.
ინსტრუქტორს სახეზე წყენამ გადაურბინა.
— აუცილებლად დალიე. ჩვენთან ასეთი გამონათქვამია: ჩაის ნარჩენი არავის მისცე, გარდა შენი საუკეთესო მეგობრისა.
ჩვენ ავდექით, ერთმანეთს მხრებზე მოვუთათუნეთ და კარგი ძმებივით გავიცინეთ.
ინსტრუქტორმა საათს დახედა.
— აუ! — თქვა მან. — თორმეტის მეოთხედია... უნდა ვიჩქარო.
—კარგი, ღამე მშვიდობისა, — ვუთხარი მე, ღიმილით და შემზადებულად.
...პარკის სკამზე წამოვწექი, ჩამეძინა და ვუსმენდი სამი ლიტრი მწვანე ჩაის ზუზუნს და ბუშტუკების ხმას ცარიელ მუცელში.
