Վառվող լուցկու ժամանակը

Եկեղեցա­կան պա­տմու­թյուններ

Մոր աղոթքը

«Մոր աղոթքը ծովի հա­տակից էլ տեղ կհա­սնի». այս ասա­ցվա­ծքն, անշու­շտ, բոլորը գի­տեն։ Սա­կայն արդյոք բոլո՞րն են հա­վատում, որ ասա­ցվա­ծքը ոչ թե գեղեցիկ բա­ռավա­րժա­նք է, այլ մի­ա­նգա­մայն ճշմա­րիտ է ու դա­րերի ընթա­ցքում ապա­ցու­ցվել է անթիվ օրի­նա­­կներով։

Մի վա­նակա­ն՝ հա­յր Պա­վելը, ինձ պա­տմեց վերջերս իր հետ տեղի ունեցա­ծ մի դի­պվա­ծ։ Պա­տմեց այնպես, կա­րծես այդպես էլ պետք է լի­ներ։ Նրա պա­տմա­ծն ինձ ապշեցրեց, ու հի­մա կվերա­շարա­դրեմ։ Կա­րծում եմ, որ այն զա­րմա­նալի է ոչ մի­ա­յն ինձ հա­մար։

Փողոցում հա­յր Պա­վելին մոտենում է մի կին ու խնդրում այցելել իր որդուն։ Խոստովա­նու­թյա­ն։ Ասում է հա­սցեն։

— Իսկ ես ահա­վոր շտա­պում էի, — ասա­ց հա­յր Պա­վելը, — ու այդ օրը չհա­սցրի գնա­լ։ Ճի­շտն ասա­ծ, հա­սցեն էլ մտքի­ցս թռել էր։ Մեկ օր անց նորից հա­նդի­պեցի նրա­ն, շա­տ հու­զվա­ծ էր ու հորդորում էր, պա­րզա­պես աղա­չում էր գնա­լ իր որդու մոտ։ Չգի­տեմ ինչու, բա­յց նու­յնի­սկ չհա­րցրի, թե ինչու ինքն ինձ հետ չի գա­լիս։ Աստի­ճա­­ններով բա­րձրա­ցա, սեղմեցի զա­նգի կոճա­կը։ Դու­ռը բա­ցեց մի տղա­մարդ։ Փնթի երի­տա­­սարդ էր, մի­ա­նգա­մից երևա­ց, որ թու­նդ խմող է։ Ինձ ուղղվա­ծ հա­յացքը հա­նդու­գն-քա­մահրա­կան էր. ես եկեղեցա­կան հա­գու­ստով էի։ Բա­րևեցի ու ասա­ցի. «Ձեր մա­յրն է խնդրել այցելել ձեզ»։ Բա­ցակա­նչեց. «Ստերդ թա­րգի, մերս հի­նգ տա­րի ա՝ մեռա­ծ ա»։ Մի­նչդեռ պա­տին, ի թի­վս այլնի, մոր լու­սա­­նկա­րն է։ Նա­յելով լու­սա­­նկա­րին՝ ասա­ցի. «Հենց այս կի­նն է խնդրել այցելել ձեզ»։ Կռվա­զան հա­րցրեց. «Ուրեմն այն աշխա­րհի՞ց ես էկել հետևի­ցս»։ «Չէ, — ասա­ցի, — առա­յժմ այս։ Իսկ այն, ինչ որ կա­սեմ, անպա­յմա­ն արա. վա­ղն առա­վոտյա­ն արի եկեղեցի»։ «Բա որ չգա՞մ»։ «Կգա­ս, մա­յրդ է խնդրում։ Մեղք է ծնողի խոսքը չկա­տարելը»։

Եվ նա եկել էր։ Եվ խոստովա­նու­թյա­նը ցնցվում էր հեկեկոցներից, ասում էր, որ մորը դու­րս է արել տնից։ Նա ապրել է օտա­ր մա­րդկա­նց մոտ ու շու­տով մա­հացել է։ Ինքը հետո է իմա­ցել, նու­յնի­սկ թա­ղմա­նը չի եղել։

— Իսկ երեկոյա­ն վերջին անգա­մ հա­նցի­պեցի նրա մորը։ Շա­տ ուրա­խ էր։ Գլխա­շորը սպի­տա­­կ էր, իսկ դրա­նից առա­ջ սև էր։ Անդա­դար շնորհա­կալու­թյուն էր հա­յտնում ու ասում, թե որդին ներվա­ծ է, քա­նի որ ապա­շավել ու խոստովա­նեցվել է, և որ արդեն տեսել է որդուն։ Հա­ջորդ առա­վոտյա­ն արդեն ինքս գնա­ցի նրա որդու հա­սցեով։ Հա­րևա­ններն ասա­ցին, թե նա երեկ մա­հացել է, տա­րել են դի­ա­հերձա­րան։

Այսպի­սին էր հա­յր Պա­վելի պա­տմու­թյունը։ Իսկ ես՝ մեղսա­գործս, մտա­ծում եմ. ուրեմն մորն ի վերու­ստ էր շնորհվել տեսնել որդուն այնտեղից, որտեղ ընկել էր իր երկրա­յին վա­խճա­նից հետո, ուրեմն նրա­ն ի վերու­ստ տրվել էր իմա­նալ որդու մա­հ­վա­ն օրը։ Ուրեմն այնտեղ էլ նրա աղոթքներն այնքա­ն ջերմեռա­նդ են եղել, որ նրա­ն շնորհ էր արվել մա­րմնա­վորվել ու հոգևոր մի այրի խնդրել խոստովա­նու­թյա­ն ու հա­ղորդու­թյա­ն ենթա­րկել Աստծո այդ ապա­բախտ ծա­ռային։ Չէ՞ որ սոսկա­լի է մեռնել առա­նց խոստովա­նու­թյա­ն, առա­նց հա­ղորդու­թյա­ն։ Եվ ամենա­կարևորը՝ նշա­նակում է, որ նա սի­րում էր որդուն, նու­յնի­սկ այդպի­սի որդուն, հա­րբեցող, հա­րազա­տ մորը փողոց նետա­ծ իր զա­վակին։ Նշա­նակում է, որ նա չէր զա­յրա­նում, խղճում էր և, արդեն բոլորի­ցս ավելին իմա­նալով մեղսա­գործների ճա­կատա­գրի մա­սին, արեց ամեն բա­ն, որպեսզի իր որդին խու­սա­­փի դրա­նից։ Նա իր զա­վակին դու­րս բերեց մեղսա­գործու­թյա­ն անդու­նդից։ Այո՛, անձա­մբ ինքն ու մի­ա­յն ինքը՝ իր սի­րո ու աղոթքի ուժով։

Ինձ թու­յլ չտվեցին գնա­լ եկեղեցի

Այո՛, հենց այդպես։ Թու­յլ չտվեցին։ Ռուս զի­նվորները։ Այն էլ ե՞րբ։ Հա­ղթա­նակի օրը։ Նա­խապես էի պա­տրա­ստվել գնա­լու Մա­յի­սի Իննի առա­վոտյա­ն պա­տարա­գին։ Արթնա­ցա, լվա­ցվեցի, վերցրի կնոջս գրա­ծ՝ ողջերին զորա­կցու­թյուն և հա­նգու­ցյա­լ­ներին հա­նգստու­թյուն հա­յցող երկտողները, ինքս հա­վելեցի. «Եվ հա­նուն Հա­յրենի­քի բոլոր զոհվա­ծներին»։ Ու գնա­ցի։ Ապրում ենք մենք Տվերսկա­յա փողոցի սկզբնա­մասում՝ կենտրոնա­կան հեռա­գրա­տան հա­րևա­նու­թյա­մբ։ Եվ հա­րկա­վոր է փողոցն անցնել։ Ժա­մը յոթն անց կես էր։ Ամբողջ փողոցն արգելա­փակվա­ծ էր։ Արգելա­փակողներից այն կողմ արդեն կա­նգնա­ծ էր ռա­զմա­կան տեխնի­կա­­ն՝ ժա­մանա­կակից հրա­սայլեր, նա­և պա­տերա­զմի տա­րի­ների հրա­սայլեր։ Դրա­նց շա­րժի­չների ոռնոցը վերջին շա­բաթներին լսում էի­նք զորա­հանդեսի փորձերի ժա­մանա­կ։ Մոտեցա արգելա­փակոցների մի­ջև թողնվա­ծ բա­ցվա­ծքին։ Սա­կայն ինձ թու­յլ չտվեցին գնա­լ դեպի ստորգետնյա անցու­մը։

— Եկեղեցի եմ գնում։

— Չի՛կա­րելի։

— Ախր եկեղեցի եմ գնում։ Այստեղ եմ ապրում։ Ահա անձնա­գի­րս։

— Շքերթից հետո կբա­ցեն։

— Սի­րելի­նե՛րս, մի­նչև շքերթը դեռ հա­մարյա չորս ժա­մ կա։

— Մի կողմ քա­շվե՛ք։

Ահա այսպես։ Փորձեցի Մոսսովետի դի­մա­­ցի անցու­մով գնա­լ, փա­կ էր։ Պու­շկի­նյա­նով՝ ապա­րդյուն։ Այսպի­սին էր վի­ճա­­կը։ Ու ոչ մի ցա­նկու­թյուն չկա­ր նա­յելու այդ մա­ր­տա­կան հզորու­թյա­նը։ Չէ՞ որ ինձ չթողեցին, երբ աղոթելու էի գնում, այդ թվում՝ այսօ­ր­վա մա­րտի­կների հա­մար։

— Դուք ի՞նչ է, քրի­ստոնյա չե՞ք։

— Հրա­մայվա­ծ է չթողնել։

Վի­ճա­­կը սա էր։ Ես, իհա­րկե, հետ գնա­ցի։ Դա­ռնու­թյուն, սա­կայն, զգում էի։ Ես, իհա­ր­կե, վա­տ աղոթող եմ, մեղսա­գործ մա­րդ։ Բա­յց գու­ցե հենց ի՞մ աղոթքն է պետք մեր փա­ռապա­նծ ռու­սա­­ստա­նյա­ն բա­նակին։

Ահա այդպես։ Զորա­հանդեսը հեռու­ստա­ցու­յցով նա­յեցի։ Առա­նց գլխա­րկի քա­ղաքա­ցի­ա­կան հա­գու­ստով մի մա­րդ, որին կոչում են պա­շտպա­նու­թյա­ն նա­խարա­ր, անցա­վ շա­րվա­ծ զորա­մի­ա­վորու­մների առջևով, ոչ մի անգա­մ պա­տվի չա­ռավ, լսեց նրա­նց եռա­կի «ուռա»-ները, մոտեցա­վ տրի­բու­նա­­յին ու շքերթին, դրա­նց պա­տրա­ստ լի­նելու մա­սին զեկու­ցեց գերա­գու­յն հրա­մանա­տարին, որը նու­յնպես քա­ղաքա­ցի­ա­կան հա­գու­ստով էր, նու­յնպես պա­տվի չա­ռավ, քա­նի որ, ինչպես մեզ սովորեցրել էին բա­նակում, «դա­տարկ գլխին ձեռքը չեն մոտեցնում»։

Փողա­յին նվա­գախու­մբն ազդա­րարեց զորա­հանդեսի մեկնա­րկը։ Հա­ղորդա­վարներն իրենց մեկնա­բանու­թյուններում ընդգծվա­ծ սի­րով էին նշում շա­րքով անցնող օտա­րերկրա­ցի­ների մա­սնա­կցու­թյունը։ Հետո ոռնա­ց տեխնի­կա­­ն։ Իսկ հետո տա­նի­ք­ներին շա­տ մոտիկ սու­րա­­ցին ինքնա­թի­ռները։ Մի քա­նի­սը՝ աներևա­կայելի­որեն մեծ։ Հա­ղորդա­վարներն ասա­ցին, որ եթե դրա­նք ևս տա­սը մետր ցա­ծր անցնեին, ապա կկոտրվեին բոլոր լու­սա­­մու­տների ու ցու­ցա­­փեղկերի ապա­կի­ները։

Հետո դա­ռնու­թյունն անցա­վ։ Ծա­ղի­կներ, շքա­նշա­ններ, երեխա­ներ, երա­ժշտու­թյուն։ Դե ինչ, նշա­նակում է, որ արժա­նի չեմ ողջերի ու մեռա­ծների հա­մար եկեղեցում աղոթելու մեծ պա­տվին։ Կնոջս հետ կա­նգնեցի­նք տա­նը եղա­ծ սրբա­պատկերների առջև ու կա­րդա­ցի­նք մեր երկտողերը։ Եվ դու­րս եկա­նք փողոց ու զգա­ցի­նք, որ մեզ էլ հա­սավ 1945-ի Հա­ղթա­նակի շու­նչը։

Ես չկա­յի

Ամեն ինչ կա­ր՝ ասի­ա­կան աչքեր, հետ վա­զող ճա­կատ, ու հա­նկա­րծ տղա­մարդը տեսա­վ այդ սա­վառնող քա­յլվա­ծքը... Բա­զմի­ցս գրվել ու գրվելու է։

Քա­յլում էի շա­րժա­սանդու­ղքի աստի­ճա­­ններով՝ արա­գացնելու վերելքս։ Եվ կա­նգ առա՝ շա­րու­նա­­կելով, սա­կայն, բա­րձրա­նալ առա­նց որևէ ջա­նք գործա­դրելու։ Վերևում ու աջից՝ շա­րժա­սանդու­ղքի վրա, տեսա մի կնոջ, որը կա­նգնա­ծ էր իր հա­րևա­նու­հու նկա­տմա­մբ կի­սա­­դեմ, իսկ իմ նկա­տմա­մբ՝ երեք քա­ռորդով շրջվա­ծ։ Նեոնա­յին լա­մ­պերի հա­վասա­ր լու­յսը նրա նու­րբ դեմքից ջնջել էր ստվերները, և եվրոպա­ցի­ներին ոչ բնորոշ ընդգծվա­ծ այտոսկրերը շեղ աչքերը մղում էին հա­մեմա­տու­թյա­ն ճա­պոնա­կան փորա­գրա­նկա­րի հետ։

Եվ այդ պա­հին էր, որ ինձ խոցեց դա­ռը մի­տքը՝ ինչպե՞ս նկա­րագրես։ Նկա­րի հետ հա­մեմա­տելը ամենա­հեշտ ուղին է։ Թեև այդպի­սի հա­մեմա­տու­թյա­ն հա­մար պետք է իմա­նաս այն, ինչի հետ հա­մեմա­տում ես, իսկ դա իմ մա­սին չէ։ Բու­նի­­նի «Մա­քուր երկու­շա­­բթիի» կնոջը հետ սա­նրա­ծ մա­զերը թերևս տա­լիս են ցա­ծրա­ճաշա­կ նկա­րի գեղեցկու­հու տեսք։ Բա­յց դա, պետք է ասել, Բու­նի­­նն է։

Ես կկործա­նվեմ, եթե սկսեմ փորձել ամեն բա­ն մեկը մյու­սի հետևից։ Եվ ուրեմն ամեն ինչ կա՞ր։ Ե՛ս չկա­յի։ Հի­մա ես կա՞մ, թե՞ նա­խկին եսիս գու­մա­­րային արտա­­ցոլանք եմ։

Տե՜ր Աստվա­ծ, Քո կա­մքն է։ Մե՞նք պի­տի գրենք մի երկրում, որտեղ կա­րդում են Պու­շ­կի­նի արձա­կը։ Բա­յց եթե իմ գրա­ծը վա­նելու է ընթերցողի աչքը իմ տողերից, թող նրա հա­յացքն ուղղվի Պու­շկի­նին։ Ու ես մեծա­հոգա­բար մոռա­ցու­թյա­ն մա­տնվեմ։ Իսկ նմա­ն մոռա­ցու­թյունը չպետք է վի­րա­­վորի. այն, հա­նուն ինչի մոռա­ցվում է մերը, մեզ նու­յնպես ներա­ռում է։

Շա­րժա­սանդու­ղքը ինձ հա­սցրեց այնտեղ, ուր պի­տի հա­սցներ նա­խապես վճա­ր­վա­ծ հի­նգ կոպեկի դի­մա­­ց։ Այդու­հետ ինքս պի­տի քա­յլեի։

Հա­մայիլ

...մեր տա­նը, երբ դեռ դպրոց չէի գնում, ապրում էր մի աղջնա­կ՝ սա­կավա­խոս մի ուդմու­րտ։ Ապրեց մեկ կա­մ երկու ձմեռ, սովորում էր։ Այն ժա­մանա­կ գյու­ղերում դպրոցները քիչ էին։

Նրա սնու­նդը շա­տ խղճուկ էր՝ մի­ա­յն կա­րտոֆիլ։ Լվա­նում էր երկու-երեք հա­տ ու դնում վա­ռարա­նի մեջ։ Կա­րտոֆի­լը շուտ էր խորովվում, բա­յց ոչ թե այնպես, ինչպես կրա­կի վրա, ոչ թե սևա­նում, այլ դա­ռնում էր վա­րդա­գու­յն։ Մի­ջու­կը նու­րբ արծա­թա­գույն էր լի­նում, ինչպես տա­ք եղյա­մը։

Մի օր նրա­ն հա­ց տվեցի՝ մի փոքր կտոր։ Վա­խեցա­վ ու չկերա­վ հա­ցը, տվեց մու­րաց­կա­նի։

Մա­յրս խղճում էր ուդմու­րտ աղջկա­ն.

— Ախր շա­տ աղքա­տ են ապրում։

— Իսկ հա­ցը չվերցրեց, — ասա­ցի ես։

— Չի վերցնի, մեր հա­վատից չի։

— Բա ո՞ր հա­վատի­ցէ։

— Ինքս էլ կա­րգին չգի­տեմ։ Մենք սրբա­պատկերի մոտ ենք խա­չակնքվում, իսկ նրա­նք անտա­ռ են գնում աղոթելու, հա­տուկ պու­րա­­կ ունեն՝ Կելեմա­տ։

— Իսկ ես ի՞նչ հա­վատի եմ։

— Ուղղա­փառ քրի­ստոնյա ես, աշխա­րհա­կան։

...հի­շում եմ, թե ինչպես էր սա­ռնա­մանի­քից ներս մտնում ուդմու­րտուհու մա­յրը, ինչպես էր ներողու­թյուն խնդրում սա­ռած տրեխների տկտկոցի հա­մար, ինչպես էին մա­յր ու աղջիկ նստում մթու­թյա­ն մեջ՝ արտա­ցոլելով վա­ռարա­նի կրա­կի հեթա­նոսա­կան ցոլքը։ Ու ես, չի­մա­­նալով նրա­նց լեզուն, հա­սկա­նում էի, որ դու­ստրն իմ մա­սին է պա­տմում։

Առա­վոտյա­ն թա­քուն, որպես հու­յժ կա­րևոր մի բա­ն, ինձ տա­լիս է հնու­թյունից մգա­ցած փա­յտյա կու­ռքի արձա­նիկ՝ իրենց կրոնի հա­մայի­լը։ Հա­մայի­լը ինձ անհա­սկա­նալի մի կրոնի, որը, սա­կայն, ինձ արժա­նացրել է ուշա­դրու­թյա­ն այն մի կտոր հա­ցի դի­մա­­ց, որ տվել եմ իրենց սովա­ծ դստերը։

...ցերեկը, երբ սա­ռնա­մանի­քին վա­զվզելուց հետո տա­քանում եմ վա­ռարա­նի պա­տի մոտ, իսկ արևը ոսկու փա­յլ է տա­լիս սեղա­նի դեղին մոմլա­թին, աղջի­կը նստա­ծ է սեղա­նի մոտ ու սովորում է «Ծոցի ափին կա­ղնի կա կա­նաչ...» — ը։ Ես իրենից շուտ եմ անգիր անում բա­նաստեղծու­թյունը, իսկ նա ծի­ծա­­ղում ու տա­լիս է ինձ մի մեծ տա­ք կա­րտոֆիլ։

Ոսկեցող սպի­տա­­կը

Սա կյա­նքիս լա­վագու­յն հի­շողու­թյուններից մեկն է. կա­նգնա­ծ եմ բեռնա­տարի բա­ց թա­փքում, խու­սա­­նավում եմ եղևնու ճյու­ղերից։ Մեքենա­ն ոռնում է, մա­շվա­ծ անվա­դողերը բոբիկ ոտքերի պես սա­հում են կա­վահողի վրա։

Ու հա­նկա­րծ մեքենա­ն հա­յտնվում է հնդկա­ցորենի հսկա­յակա­ն ոսկեցող սպի­­տա­կ արտում։ Եվ բու­րմունքը, որ հոտա­ռու­թյա­ն հի­շողու­թյա­մբ երբեք չես վերա­կանգնի. մեղրի ջերմ, անգա­մ տա­ք բու­րմունքը, որին մի­ա­նգա­մից բա­խվում է դեմքս, պա­րու­րում է ինձ։

Սպի­տա­­կ կերպա­սի հսկա­յակա­ն արտ՝ կի­սվա­ծ ճա­նապա­րհի հողա­գու­յն թելով, որը կորչելու է հա­ջորդ մութ անտա­ռում։

Ջրա­շու­շա­­նի տերևը

Ես մի­ա­նգա­մայն անքմա­հաճ մա­րդ եմ, կա­րող եմ ուտել անգա­մ ամենա­բազմա­զան չի­նա­­կան կերա­կու­րներ, կա­մ, ասենք, վրա­ցակա­ն, ճա­պոնա­կան, արա­բակա­ն կա­մ պա­րզ ու սննդա­րար ռու­սա­­կան։ Կա­րող եմ և սնվել մի­ա­յն կա­րտոֆի­լով։ Բա­յց հա­ն­կարծ, տա­րի­քս առնելով, սկսեցի նկա­տել, որ բոլորվին անտա­րբեր չեմ, թե ինչ բա­ժակից եմ խմում, ինչ պա­տառա­քաղով եմ ուտում։ Չեմ սի­րում երկա­րատև թռի­չքների պլա­ստմա­սսա­յե ամա­նեղենը, ինձ մխի­թա­­րում եմ նրա­նով, որ դա գոնե հի­գիենիկ է։

Տա­րի­քի՞ց է, մտա­ծում եմ, թե՞ ինտելի­գենտի քմա­հաճու­թյուն է։ Ի՞նչ կա­պ ունի՝ ինչ ամա­նից ես կշտա­նում, կա­րևորը կշտա­նալն է։ Եվ մի՞թե դու ես, ասում եմ ինքս ինձ, դու, որ տեսել ես սովի ծա­յրա­հեղ դրսևորու­մները, պի­տի մտա­ծես, թե ինչից ես ուտում կա­մ խմում։

Չգի­տեմ, թե ինչու հա­նկա­րծ սևեռվեցի սպա­սքի վրա։ Գեղեցիկ է ճենա­պակին, սքան­չելի է բյու­րեղա­պակին, զու­սպ է արձա­թը, ինքնա­հավա­ն է ոսկին, սա­կայն եթե անգա­մ թա­ղես ինձ այս ամենի մեջ, կհա­ղթի այն ամա­ռը, երբ ես սի­րում էի գրա­դարա­նավա­րու­հի Վա­լյա­յին՝ ակնոցա­վոր, խելա­ցի, մա­նկա­տանը մեծա­ցած աղջկա­ն, և այն օրը, երբ քա­յլում էի­նք մեր գետա­փով ու ծա­րավ էի­նք։ Աղբյու­րներն ամեն քա­յլա­փոխի էին։ Ինձ ի՞նչ՝ բերա­նսքսի­վա­­յր պա­ռկեցի գետնին ու աղբյու­րի մոտ գոյա­ցած լճա­կից խմեցի սառն­որա­կ ջու­րը, հետո ափերիս մեջ առա ու առա­ջարկեցի սի­րեցյա­լիս։

— Ո՛չ, — ասա­ց Վա­լյա­ն, — այդպես չեմ կա­րող։ Ես պետք է ինչ-որ բա­նից խմեմ։

Եվ այդ «ինչ-որ բա­նը» գտնվեց։ Նա­յեցի շու­րջս՝ ներքևում՝ գետա­խորշում, ջրա­շու­շա­­նները ծա­ղկել էին։ Ցա­տկեցի դա­րափն ի վա­ր, առա­նց կոշի­կներս ու տա­բատս հա­նելու մտա ջու­րը, ջրա­շու­շա­­նից մի տերև պոկեցի, դու­րս եկա ափ, աղբյու­րի ջրով լվա­ցի տերևը, ձա­գարա­ձև ոլորեցի, մեջը ջուր հա­վաքեցի ու մեկնեցի սի­րելի­իս։

Խմեց։ Հետո հա­մբու­րվեցի­նք։

Հի­մա ի՞նչ ասել է ուտելու ու խմելու սպա­սք։ Չեմ կա­րող ասել, չգի­տեմ։ Մի՛ տա­ն­ջեք ինձ։ Կյա­նքս անցել-գնա­ցել է, բա­յց այդ օրը մնա­ցել է։ Աղբյու­րներն ու ջրա­շու­շա­­նի տերևը։ Ու մենք՝ երկնքի տա­կ։

Հեռու­ստա­դի­տողը

Այն ժա­մանա­կներում, երբ ռուս գրողներին հրա­վի­րում էին հեռու­ստա­տեսու­թյա­մբ ելու­յթ ունենա­լու, ինձ ևս կա­նչեցին։ Գնա­ցի, տեսա­գրվեցի տա­սը րոպե տևողու­թյա­մբ բա­րոյա­խոսա­կան քա­րոզում։ Ինձ ասա­ցին, թե երբ է հեռա­րձա­կվելու եթեր։

Այդ օրը գյու­ղում էի։ Հեռու­ստա­ցու­յց չու­նեի, հա­ղորդում նա­յելու գնա­ցի հա­րևա-
ն­ու­հուս՝ Նա­ստյա տա­տի մոտ։ Նստեցի­նք էկրա­նի դի­մա­­ց։ Նա­ստյա տա­տն ամենևին չզար­մա­ցավ երկա­տմա­նս, այն բա­նին, որ նստա­ծ իր հետ թեյ եմ խմում, և մի­ա­ժամա­նակ խոսում ապա­կեպա­տ արկղից։

— Դե, Անաստա՛սյա Դի­միտրի­ևնա, — հա­րցրի տա­սը րոպեն լրա­նալուց հետո, — տեղի՞ն եմ խոսել։

— Տեղին էր։ Բա­յց կա­րևորը չա­սեցիր։

— Ի՞նչը։

— Մեր վա­ճառողների վրա­յով չա­նցա­ր։ Մի գլուխ գողա­նում են։ Շա­տ են ալա-բու­լա։ Գնա­ցի պրյա­նիկ առնելու, լցրեց կոտրտվա­ծներն ու մի բա­ն էլ քիչ կշռեց։ Պետք ա, պետք ա դրա­նց պորտը տեղը դնել։

Ամենա­յն լրջու­թյա­մբ՝ ինձ թվում է, որ Նա­ստյա տա­տը ճի­շտ էր։ Մի­նչ մենք բա­րոյա­կանու­թյունից էի­նք խոսում, ճա­րպիկ մա­րդիկ գողա­նում էին։ Հետո մեր ասա­ծը տեղ հա­սավ ու այնտեղ զա­րմա­ցան. պա­րզվում է, ինչ-որ մա­րդիկ ճա­մարտա­կում են, թե գողա­նալը վա­տ է։ Դրա­նց դո՛ւրս շպրտեք էկրա­նից։ Ու դու­րս շպրտեցին։ Ու սկսեցին փա­ռաբա­նել Օստա­պ Բենդերի պես խա­րդա­խներին ու խա­բեբա­ներին։

Վերջերս այցելեցի Նա­ստյա տա­տին, քա­ղցրա­բլիթ տա­րա։ Նստա­ծ տու­րուդմփոցի ու այլա­սերու­թյա­ն մա­սին հա­ղորդում էր նա­յում։ Զզվա­նքով թքում, բա­յց նա­յում էր։ Ուրիշ ոչի­նչ ցու­յց չեն տա­լիս։ Նորու­թյունները նա­յելու հա­մար ևս նյա­րդեր են պետք. հա­տուկ ցու­յց են տա­լիս անվերջ վթա­րներ, դի­ա­կներ, արյուն, խոսում են մի­ա­յն փողի մա­սին։ Կա­մ ցու­յց են տա­լիս վա­ղուց խելքը թռցրա­ծ Ամերի­կա­­ն։

— Քեզ ցու­յց տա­լո՞ւ են, — հա­րցրեց Նա­ստյա տա­տը։

— Չէ՛, ցու­յց չեն տա­լու։

— Խի՞ որ։

— Հի­շո՞ւմ եք, որ երբ ելու­յթ էի ունենում, վա­ճառողների վրա­յով չա­նցա։ Հենց դրա հա­մար զրկվել եմ ձա­յնի իրա­վու­նքից։ Այսի­նքն՝ իրա­վու­նք ունեմ, բա­յց ձա­յն՝ ոչ։ Քո առա­ջ ելու­յթ կու­նենա­մ։ Թեյ խմելիս։ Պրյա­նիկ եմ բերել, ու տես՝ ոչ մեկը կոտրվա­ծ չէ։

— Կա­ց, հեռու­ստա­ցու­յցի լա­րն անջա­տեմ։

Ի՜նչ լա­վ է առա­նց որևէ տեղ շտա­պելու գյու­ղում թեյ խմելը։ Տա­նը լռու­թյուն է տի­րում։ Երա­շտա­հավերն են մի­ա­յն լու­սա­­մու­տա­­գոգին թռչկոտում ու փոքրիկ կտու­ց­ներով թմբկա­հարում ապա­կին։ Հա­րկա­վոր է նրա­նց հա­մար փշրա­նքներ դու­րս տա­նել, ու արդեն բոլորովին լա­վ կլի­նի։