Галандзец
(з кнігі «Маскоўскія казкі»)
Упершыню ён быў заўважаны каля адзінаццаці вечара (у пратаколе значылася так: «У раёне 23:00 ночы...») на Кутузаўскім праспекце.
Стаяў студзень, снежныя змеі паўзлі па ўжо пуставатай у гэтую гадзіну сутак урадавай дарозе, трафік — прабачце, лянота замяняць больш рускім словам, ды хіба і гэта яшчэ не зрабілася рускім? — сышоў практычна на нішто, толькі зрэдку праляталі ў напрамку знакамітых прыгарадаў аўтамабілі самых дарагіх марак і мадэляў ды ўпарта цягнуўся невядома куды самотны чатырыста дванаццаты «масквіч» з крывым, нагружаным усякай дрэнню багажнікам на даху, дрыжачы на марозе ўсімі крыламі і паўсонна лыпаючы бруднымі фарамі. А ў бок цэнтра і зусім ніхто не ехаў, вось толькі палахлівая «газель» праскочыла амаль незаўважна па правым радзе і павярнула ў цёмны завулак па сваіх дробнааптовых справах.
Тут усё і пачалося.
Трагічны герой здарэння, якое праз невялікі час адбылося — ці выпадку, які здарыўся? — у гэтых краях, рухаўся ў бок вобласці ў крайнім левым радзе, парушаючы хуткасны рэжым і яшчэ шэраг ПДР, а менавіта ехаў, уласна кажучы, нават не ў левым радзе, а па рэзервовай паласе, з уключаным пробліскавым маячком, на які не меў устаноўленых Правіламі дакументаў, знаходзіўся ў стане алкагольнага, а таксама наркатычнага ап’янення і бачыў усіх на... Зрэшты, што ж тут шмат гаварыць, і так усё зразумела. Звалі кіроўцу Абстулханаў Руслан Іванавіч, і навошта ён так няправільна ехаў на вялікай японскай машыне-пазадарожніку (джып), ведаў адзін толькі Алах, усемагутны і ўсёведаючы, але, напэўна, цяпер ужо забыўся, паколькі было гэта даўно, інфармацыі ж такога кшталту паступае наверх нямерана...
І навошта Руслан Іванавіч у начным клубе, які належаў, дарэчы, яго добраму прыяцелю, дэпутату і прагрэсіўнаму юнаку Валодзічку Трафімеру... добра, пра Валодзічку ў іншы раз... дык вось: навошта Абстулханаў Руслан, якога сябры і праваахоўныя органы часцей называюць для лёгкасці проста Абстул, піў у начным клубе віскі, нюхаў какаін, а пад канец яшчэ даганяўся шампанскім, хоць рабіць усё гэта вышэйзгаданы Алах наогул катэгарычна забараняе? Няхай сабе, віскі Абстул, як усім вядома, любіць, какос на гэты раз быў выключна якасны, а шампанскае — французскае цяперашняе, яно нават у супермаркеце пад стоху цягне, не тое што ў клубе... Але навошта ж перад дарогаю?! Ну, не ведаю. Дакладней, мне здаецца, што ведаю, але растлумачыць вам не змагу. Разумееце — яму можна. Яму, Абстулу, можна ездзіць п’яным па восевай — вось яшчэ спытаеце, навошта па восевай, калі дарога наогул пустая, — і з хуткасцю сто шэсцьдзясят кіламетраў у гадзіну, і з мігалкай, таму што жыццё ўладкавана правільна, яно прыстасавана для яго і яго сяброў, а ніяк не для вас, што вы прывязаліся, слова гонару! І Алах, які, між іншым, ёсць проста Бог, адзін на ўсіх, тут зусім ні пры чым. Хацеў Абстул — і піў, і нюхаў, і абдымаў падораных Валодзічкам прыгажунь, захацеў — сеў і паехаў. А калі вы ніколі за руль не садзіцеся выпіўшы, какаін жа наогул бачылі толькі ў кіно, то і правільна, і не трэба вам, і супакойцеся.
Так.
Значыць, працягнем.
Джып імчаўся па восевай, багатыя начныя агні Масквы зіхацелі па баках і над дарогай, а бедны Руслан, упэўнена (аддадзім яму належнае) трымаючы дарогу, драмаў, прачынаўся, успамінаў, куды ён едзе, зноў драмаў, а велізарная машына неслася сабе...
Як раптам Абстул адчуў, што ён не адзін, што нехта назірае за ім, быццам вочка ў дзверы камеры прыадчынілася бязгучна.
Глянуў спачатку Абстул направа — нікога, пустое скураное сядзенне, над ім густа таніраванае бакавое шкло, за шклом пусты праспект.
Глянуў тады налева Абстул і ўбачыў яго.
Ён уяўляў сабой аўтамабіль тыпу універсал, званы звычайна нашымі аўтааматарамі «хлявом» і любімы ў Еўропе многасямейнымі людзьмі, а ў нас у асноўным прадпрымальнікамі, якія не ўтвараюць юрыдычнай асобы, але проста гандлююць на рэчавых рынках усякім барахлом, якое як раз у такіх аўтамабілях перавозіць вельмі зручна. Мадэль гэтага народнага аўтамабіля, якую ўбачыў злева ад сябе Абстулханаў Руслан, зрабілася самай распаўсюджанай у Расіі прыкладна праз дзесяць гадоў пасля таго, як выпускаць у Германіі яе перасталі.
«Не хіла, — падумаў Абстул, — я сто шэсцьдзясят іду, і ён сто шэсцьдзясят ідзе, я па раздзяляльнай іду, а ён па стрэчнай ідзе канкрэтна, як такі лахаўскі „хлеў“ ідзе сто шэсцьдзесят, чаму мянтоў не баіцца і як ён арку, дзяцел, аб’язджаць будзе, калі гэтая арка праз кіламетр ужо, нават менш, блін?!»
Гэта значыць, нічога такога ён, вядома, не падумаў, падумаў толькі: «Ні фіга сабе!» — дакладней, не зусім так, а... Наогул няма калі тут удакладняць словы, таму што імперскі цень Трыўмфальнай ужо блізка.
Абстул мацней бярэ руль, сыходзіць направа, у законны рад, і, абыходзячы помнік, глядзіць у левае люстэрка, чакаючы ўбачыць у ім кульбіт, як у амерыканскім кіно, і прыслухоўваецца, чакаючы пачуць гумавы віск і жалезны ўдар, — але не бачыць і не чуе нічога. Ззаду цёмная і пустая дарога, толькі рэкламы свецяцца ў чорным небе гнілым святлом, а да слыху даносіцца толькі душэўная песня добрага радыё, на якое заўсёды настроены прыёмнік у джыпе. І Абстул, злёгку страсянуўшы галавой, каб канчаткова ўзбадзёрыцца, трохі збаўляе, паколькі хутка ўжо паварочваць на Рублёўку, а праз паўгадзіны тармазіць перад домам, або, як той казаў, катэджам, дзе цяпер першы паверх практычна гатовы, там сям’я Абстулханавых і жыве, а да лета брыгада ўсё дабудуе, атрымаецца дом у Руслана Іванавіча не горшы, чым у суседзяў, паважаных нават па мерках гэтай шашы людзей, а тады можна будзе прывезці яшчэ братоў і паставіць іх кропкі трымаць, самому ж пара што-небудзь, дапусцім, як у Валодзічкі, а потым...
Ён ужо не круціў галавой, а адразу ўбачыў гэты пракляты «хлеў». Цяпер іржавая разваліна была справа, неслася нараўне, борт у борт, замінаючы мяняць раднасць перад паваротам. «Нічога сабе, — зноў падумаў прыкладна так Абстул, — я сто сорак іду, і ён сто сорак ідзе, адкуль, наогул, блін, ён узяўся справа?!»
Адказу на гэтае пытанне, як і на папярэднія, ён не знайшоў, ды і не мог знайсці, таму што ўжо ў наступную секунду ўбачыў тое, што будзе падрабязна апісана ніжэй, і пазбавіўся розуму.
Салон універсала, які не збаўляў ходу і ляцеў справа ад джыпа, асвятліўся яркім, блакітным святлом, якое клубілася, быццам у ім запалілі не звычайную паўдохлую столевую лямпачку, а зенітны пражэктар. У гэтым святле сталі выразна бачныя кіроўца і пасажыры праклятага экіпажа. Усе яны былі апранутыя зусім звычайна: у чорныя скураныя курткі і чорныя ж вязаныя шапкі. Але паміж каўнярамі куртак і шапкамі ўбачыў ужо псіхічна хворы грамадзянін Абстулханаў Р. І. не зарослыя модным і этнічна натуральным шчаціннем смуглыя твары, чаго хутчэй за ўсё можна было б чакаць; не бледныя, налітыя нездаровай паўнатой шчокі і моцныя шыі цяжкаатлетаў тытульнай нацыянальнасці, што было б непажадана, але таксама зразумела; не бессэнсоўныя спітыя рожы абкураных да ашклянення падлеткаў, што было б брыдка, але бяспечна; нават не фізіяноміі мянтоў у цывільным, якія пыхкаюць службовым нахабствам і прагнасцю, што не абяцала б ніякіх праблем, акрамя страты невялікіх бабак... Не, о не, нічога такога не ўбачыў няшчасны!
У машыне, якая зіхацела блакітным агнём, скаліліся доўгімі крывымі зубамі бурыя чарапы, тонкія косткі запясцяў высоўваліся са скураных рукавоў, і голыя, гладкія, бліскучыя, паліраваныя жоўтыя фалангі ляжалі на баранцы.
«Зараз я іх зраблю», — па-дурному падумаў Абстул, прыціснуў падэшвай даўганосага італьянскага чаравіка педаль і, ювелірна падрэзаўшы пякельных выпаўзняў — сама сабой спрацавала маторыка дасведчанага падстаўлялы, — адразу рынуўся моцна наперад. У люстэрках — і ў правым, і левым, і ў верхнім — паўстала чорная пустата. «У мёртвай зоне засталіся, вырадкі», — цалкам лагічна на гэты раз вырашыў Абстул і засмяяўся на поўны голас, і смех яго, нягледзячы на тое, што вокны ў машыне былі шчыльна зачыненыя, разнёсся над усім праспектам.
1
Рогат вар’ята ляцеў над прэстыжнымі дамамі таталітарнай пабудовы, вокны ў якіх былі ў асноўным ужо новымі, з белымі рамамі, і разам з тэлевізійнымі талеркамі сведчылі аб здзейсненай у нашым грамадстве змене эліт; над дарагімі крамамі і рэстаранамі япона-італьянскай кухні, у адным з якіх трапіў калісьці Абстул пад аўтаматны расстрэл, але абышлося, толькі лоб падрапала трэскай ад барнай стойкі; над вышынным элітным жыллём, якое ўзнеслася да недасяжных маскоўскіх нябёсаў, дзе ляцяць, застаючыся на месцы, аблокі, ноччу нябачна-чорныя, днём дымна-сярэбраныя, а на світанку і ў прыцемках бэзава-залатыя, і сядзяць на гэтых аблоках нашы душы, пазіраюць уніз, дзе пакуль мітусімся мы цялеснай мітуснёй, і разважаюць, ці не пара плюнуць на ўсё зверху ды і адляцець ад нас назаўжды куды-небудзь вышэй, у разрэджаныя слаі... І многія жыхары Кутузаўскага, хто яшчэ не спаў, якія вячэралі з віном або аддадзеныя тэлевізійным перадачам, гутарылі ў прыяцельскім коле або паглыналіся бясчынствамі любові, чулі гэты дзікі рогат, але палічылі яго хто рэхам звычайнага выбуху, хто лямантам дыджэя, які прарваўся скрозь сцены якога-небудзь клуба, а тыя, хто ўжо спаў, у сне вырашылі, што гэта ім сніцца.
Руслан тым часам ужо паварочваў на Рублёўку, ужо выходзіў наўпрост да МКАД, смаліў цыгарэту, жмурачы ад дыму левае вока, і розум, бултыхаючыся і булькаючы, патроху зноў выцякаў з навакольнай прасторы, дзе ён ледзь не разышоўся дробнымі кроплямі, у галаву небаракі. Калі б на тым усё і скончылася, то, магчыма, да раніцы не засталося б ніякіх наступстваў, акрамя звычайнага пахмелля.
Аднак д’ябальскі экіпаж, як і трэба было чакаць, з’явіўся зноў. Як уявіш, што гэта мы апынуліся там, у пацярпелым джыпе... Свят, свят, свят, з намі боская сіла, выратуй і зберажы!
Чортаў аўтамабіль ехаў наперадзе, як быццам так і трэба: «пасат-варыянт» дзевяностага года абганяе новенькі «лэнд-крузер» на ста пяцідзесяці.
І зноў асвятліўся, нібы доўгай маланкай, салон з мерцвякамі, і двое з задняга сядзення вылезлі ў вокны на абодва бакі, павярнуліся, і чарапы, нібы на шарнірах, пракруціліся на сто восемдзясят градусаў, ашчэрыліся подлымі ўсмешкамі, ва ўпор утаропіліся на Абстулханава чорнымі бяздоннымі дзіркамі, і адзін з іх, жартаўнік, запрашальна паківаў косткамі пяцярні — маўляў, абганяй, пацан, чаго ціснешся ззаду...
Зраўнялася пад моцнай нагой педаль з падлогай, ірвануўся джып і абышоў-такі машыну смерці, і апошняе, што заўважыў Абстулханаў Р. І., 1978 года нараджэння, ураджэнец горада Нальчыка, — белую на шэрым варожым багажніку авальную налепку з дзвюма замежнымі літарамі NL, што, як яму не было вядома, але вядома многім, азначае «Нідэрланды», гэта значыць «Галандыя».
Што было далей? Вядома што. Джып, не зніжаючы хуткасці, урэзаўся ў апору надземнага пешаходнага пераходу, часткова разбурыў гэтую апору, сам жа ператварыўся ў хлам, у камяк разарванага і скручанага металу, у начны кашмар. Ахвяр не было, за выключэннем вядомага ўжо нам Абстулханава. Ён знаходзіўся ў нецвярозым стане, перавысіў дазволеную на гэтым адрэзку Рублёўскай шашы хуткасць, не справіўся з кіраваннем і памёр на месцы. Ратавальнікі з дапамогай спецтэхнікі аддзялілі цела загінулага ад яго аўтамабіля, але ні яны, ні работнікі ДІБДР не змаглі вызначыць, з якога вузла пазадарожніка маркі «лэндкрузер» вылецеў прадмет, які прабіў наскрозь грудзі пацярпелага, працяў сэрца, выйшаў пад левай лапаткай і ўваткнуўся глыбока ў спінку скуранога сядзення, так што нябожчык апынуўся прышпіленым да машыны, як прышпільвае злоўленага матылька жорсткі юны натураліст. Прадмет уяўляў сабой амаль метровай даўжыні прамы прут з гладкага дрэва невядомай пароды, на адным канцы якога быў замацаваны востры трохкутны кавалак металу, а на другім — некалькі кароткіх птушыных пёраў. Здагадка аднаго з даішнікаў аб забойстве, якое было здзейснена гэтым прадметам яшчэ да аварыі, так што наступленне ДТЗ варта лічыць вынікам крымінальнага злачынства і, можа быць, трэба было б выклікаць опергруппу, было аспрэчана кіраўніком такімі словамі: «Ты, блін, канчай тут храновіну разводзіць. Туземцы яго замачылі, ці што? Дай сюды стралу, даўбанос, і справай займіся, патэлефануй, каб эвакуатар гадскі ехаў, а то мы тут да раніцы загараць будзем, а раніцай картэжы ў горад пойдуць, ўбачаць гэтую „Формулу адзін“, мала нам не падасца, зразумеў ці не?» І з тым стралу, пасланую з цемры, забраў, і ні ў якім дакуменце яна ніколі не фігуравала.
А на скрыжаванні Рублёўскай шашы з Маскоўскай кальцавой аўтамабільнай дарогай супрацоўнік Дзяржаўнай інспекцыі бяспекі дарожнага руху старшы лейтэнант міліцыі Прафосаў М. П., які дзяжурыў там, прыкладна ў дваццаць тры гадзіны пятнаццаць хвілін таго ж вечара заўважыў як рухаецца з вялікай хуткасцю аўтамабіль «фальксваген пасат-варыянт». Дзяржнумар інспектар зафіксаваць не змог, бо быў аслеплены ідучым знутры машыны яркім блакітнаватым святлом, але паспеў у гэтым святле заўважыць, што салон зусім пусты, гэта значыць і кіроўцы няма літаральна ніякага. Старшы лейтэнант па выпрацаванай на ўрадавай трасе звычцы аддаў быў гэтаму безумоўна адмысловаму транспартнаму сродку гонар, але потым апамятаўся і, з цяжкасцю змяняючы рух рукі ў тоўстым рукаве зімовай курткі, перахрысціўся. Пусты ж аўтамабіль панёсся ў бок раздораў, жукавак і шматлікіх горак, і толькі хвілін праз пяць адтуль, дзе мігцела, хутка аддаляючыся, блакітнае ззянне, да ног Мікалая Пятровіча Прафосава прыкаціўся невялікі, са сціплую дыньку, круглы прадмет. Коля нахіліўся, каб разгледзець з’яву бліжэй, і ўбачыў чэрап з рэдкім павуціннем касцяных швоў на макаўцы, з буйнымі зубамі, у адным з якіх бліснула залатой іскрай старая пломба, з загадкавымі праваламі вачніц і пустым трохвугольнікам носа. Нейкі час міліцыянт стаяў сагнуўшыся, яшчэ толькі пачынаючы губляць прытомнасць, але тут з паўночнага захаду прыляцеў растапыраны шкілет чалавечай кісці і цвёрдымі косткамі ўдарыў яго па патыліцы, дакладна пад краем вушанкі. Ад гэтага выцяты тыцнуўся носам у снег, стаў на кукішкі, пастаяў так з паўхвіліны і павольна паваліўся набок, падціснуўшы да жывата ногі, як эмбрыён. А чэрап і косткі імгненна рассыпаліся ў пыл.
Як пасля склаўся лёс гэтага чалавека, невядома. Гэта значыць, з органаў ён звольніўся, гэта дакладна, таму што не мог вынесці недаверу таварышаў да свайго аповеду, а куды потым уладкаваўся і чым цяпер жыве, ніхто дакладна не ведае. Былі чуткі, што часам у ночы, калі свеціць месяц, з’яўляецца на тым самым месцы, дзе загінула душа Прафосава, даішнік, ад якога зыходзіць блакітнае ззянне, і што ў руках у яго замест паласатай палкі буйная галёначная костка, але гэта, вядома, лухта. Хто б гэта дазволіў на асабліва рэжымнай трасе стаяць такім даішнікам?
А вось што нячысты «пасат» потым бачылі многія і ў розных месцах, тут сумневу няма. Некаторыя нават засталіся жывыя, так што іх уражанні сталі нам даступныя непасрэдна, а не праз нашу мастацкую фантазію, як перадсмяротныя думкі і пачуцці нябожчыка Руслана Абстулханава.
Напрыклад, вядома, што аднойчы ранняй і свежай ліпеньскай раніцай жудасны аўтамабіль ехаў вельмі павольна па Ленінградскім праспекце, які прасыхаў пасля начнога дажджу.
Па гэтай жа знакамітай сваімі пробкамі і толькі на досвітку апусцелай маскоўскай магістралі ехала ў аўтамабілі «Пежо-206» прывабная маладая дама. Звалі яе — ды і па сённяшні дзень клічуць — Алесяй Грунт, але Грунт яна па першым мужу, а дзявочае прозвішча, вядома, Церабілка. Гадоў шэсць таму назад прыехала яна ў сталіцу Расіі з курортнага горада Феадосіі, некаторы час бедавала без рэгістрацыі, жылля і працы, сяк-так кормячыся ў начных клубах (дарэчы, бывала яна і ў Валодзічкі Трафімера, але гэта так, між іншым, каб нагадаць вам, які цесны свет і вузкае кола вядомых людзей) і апранаючыся з рэчавых рынкаў, аднак неўзабаве пазнаёмілася з маладым фінансістам Барысам Мацвеевічам Грунтам, як раз тады ён завяршыў свой жыццёвы шлях з сакратароў інстытуцкага камітэта камсамола ў міліянеры, і выйшла за яго замуж. Дзяцей, дзякуй богу, не атрымалася, і Грунт ужо праз паўтара года развёўся з Вольгай, пакінуўшы ёй прозвішча, адрамантаваную і абстаўленую чатырохпакаёвую кватэру на Усіевіча, аб’яднаную з дзвюх кватэр дзеячаў былой культуры, элегантнае імя Алеся замест прыроднага Вольга Мітрафанаўна і сякія-такія грошы. Сам жа Бора пабыў нядоўга пад следствам і судом, памільгаў на тэлеэкране ды і пасяліўся ў іспанскай правінцыі Каталонія, клімат там сапраўды добры. А Алеся зноў зачасціла па клубах, зараз ужо не на пражытак, але ў сваё задавальненне, карыстаючыся вялікім і заслужаным поспехам у мужчын-сяброў — назва «бойфрэнд» нам агідная. Сябры гэтыя рытмічна і плаўна змяняліся, і кожны пакідаў Алесі добрую пра сябе памяць. Хто ў выглядзе пярсцёнка, сапраўды вельмі міленькага, не ў каратах справа, хто ў мяккім вобразе футра, дарагога, вядома, але, галоўнае, вельмі цёплага і лёгкага, як належыць шыншыле, хоць і фарбаванай у актуальны ружовы колер, а хто і проста ў плацінавай картцы адной з папулярных плацежных сістэм... У ходзе такога развіцця жыцця паўстаў і кароткачасовы спадар, які адзначыўся ў біяграфіі свецкай дамы вышэйназваным аўтамабілем «Пежо-206», моднай светла-зялёненькай машынкай, на якой у тую фатальную раніцу Алеся Грунт аднаўляла, карыстаючыся пустатой дарогі, набытае калісьці ў запас уменне кіраваць.
2
Вось тут і з’явіўся ён, чатырохколавы пасланнік Інферна.
Алеся, не павялічваючы хуткасці і не адрываючыся ад кіравання, што азначае нясмела і старанна маючы дваццаць кіламетраў у гадзіну і ўчапіўшыся да пабялення суставаў у руль, скасавурылася налева. Побач ехала вялікая шэрая машына, марку якой яна, вядома, не вызначыла, але заўважыла, па-першае, што гэта аўтамабіль таго тыпу, які ў яе на крымскай радзіме называўся «пікап» і выкарыстоўваўся заможным суседам для перавозкі ўсёй сям’і разам з курамі, размешчанымі ў клетках ззаду сядзенняў, па-другое, што машына паўсюдна абадраная і ржавая, з’едзеная гніллю па ўсіх швах і краях кузава, і, па-трэцяе, што шыбы дзіўнага экіпажа абсалютна чорныя, нібы таніраваныя да ненатуральнасці, ніколі ёй раней не бачнай.
«Хм, — падумала Алеся, — якая машына».
І неадкладна, быццам хтосьці ўлавіў яе цікавасць, правае пярэдняе шкло д’ябальскага «пасата» — вядома ж, гэта быў ён — папаўзло ўніз.
Улавіўшы краем вока гэты рух, Алеся зноў скасавурылася налева, а затым зрабіла амаль адначасова некалькі рухаў, кожны з якіх выкрываў у ёй сапраўдную жанчыну, няхай і загартаваную суровым маскоўскім жыццём, няхай сяброўкі лічылі (і цяпер лічаць) Вольку халоднай і ашчаднай. Перш за ўсё яна закрычала без слоў, проста «і-і-і!», самым тонкім з даступных ёй галасоў. Адначасова яна прыціснула нагой першую педаль, якая трапіла, з-за чаго няшчасная французская механіка завыла і скокнула наперад, як кенгуру, але тут жа стала, паколькі матор заглух, а кіроўца ўжо перанесла ўпор на суседнюю педаль, гэта значыць на тормаз. Ну і, вядома, закрыла вочы.
Убачыла ж яна вось што: за апушчаным шклом адкрылася не нутро нармальнага аўтамабіля, асветленае шэра-бэзавым святлом раніцы, а бясконцая прастора цемры, быццам там, у салоне, умясцілася ўся чарната свету. Шкло было нармальнае, празрыстае, гэта за шклом пачыналася пекла. І глядзеў з гэтага перасоўнага пекла на няшчасную Волю Церабілка бязносы чэрап, выскаляўся, завабліваў млявым пустым позіркам.
Бедная, бедная жанчына! Вы толькі ўявіце сабе гэты жах: раніца як раніца, нават прыгожая, цэнтр Масквы ў раёне «Аэрапорта», наперадзе ўсё толькі прыемнае, гадоў яшчэ зусім няшмат, ну хай трыццаць, хіба гэта гады — і раптам цемра і смерць... Ох, пранясі, Госпадзе, не дай загінуць!
А калі Алеся Грунт адкрыла нарэшце вочы, пусты і чысты быў Ленінградскі праспект, і ніякага следу не засталося ад машыны-прывіда. Алесін аўтамабільчык коса тыцнуўся ў бардзюр і стаяў, выла чамусьці сігналізацыя, рукі, што ўчапіліся ў руль, дробна дрыжалі, і нікога, нікога не было вакол.
Ну што ж? Істэрыка істэрыкай, але вось ужо знойдзены ў звалцы сумкі тэлефончык, з апошніх сіл набраны нумар самага вернага прыяцеля, які неадкладна, аддадзім яму належнае, прымчаўся цэлым караванам, на магутным «аўдзі» і з «гелендвагенам» аховы, «пежо», ніколькі, дарэчы, не пацярпелы, адправіўся на стаянку, а ўладальніца яго ўсяго праз гадзіну-другую была абследавана выдатным псіхатэрапеўтам у самай дарагой з дарагіх клініцы, прызначылі ёй добрыя антыдэпрэсанты, масаж, агульнаўмацавальны рэжым, потым яна з’ехала ў швейцарскія горы, адтуль на няўрымслівы востраў Ібіцу, дзе на ўсю моц весялілася, амаль забыўшыся на кашмар прывіду, і вярнулася толькі да восеньскага сезону як нішто ніякага, і толькі стыліст-візажыст цяпер мае невялікія дадатковыя клопаты з абсалютна сівымі валасамі. Спачатку ён доўга прыкідваў, ці не варта ў сувязі з гэтым наогул памяняць імідж, аднак спыніўся на звычайнай фарбе — вядома, самай эфектыўнай, ды і толькі.
А прыяцель, які прыйшоў у цяжкую гадзіну на дапамогу, з чыстай цікаўнасці даведаўся, між іншым, па сваіх каналах аб усіх дарожных здарэннях, нават дробных, якія адбыліся жудаснай раніцай. І высветліў, што прыблізна праз сем хвілін пасля таго, як Алеся апамяталася і папрасіла па тэлефоне дапамогі, экіпаж адной з патрульных машын ніколі не дрэмлючай ДІБДР выявіў шэры «фальксваген пасат-варыянт», які павольна каціў па самай сярэдзіне Ленінградскага праспекта паблізу метро «Сокал», не даязджаючы развілкі на Валакаламскую і Ленінградскую шашу. Чымсьці прыцягнула ўвагу пільных міліцыянераў гэтая быццам бы звычайныя, на першы погляд, старая машына, яны яе дагналі, што не было складаным, паколькі цяжкі універсал плаўна, быццам у сне, каціў з хуткасцю ніяк не больш сарака кіламетраў у гадзіну, прыстроіліся злева і ўбачылі — усе шыбы «пасата» былі апушчаныя — зусім пусты салон. Сур’ёзныя і вопытныя мужчыны ў істэрыку з містычнай афарбоўкай не запалі, палічыўшы слушнам тое, што нейкі чайнік забыўся паставіць сваю калымагу на ручнік, ён і пакаціўся, разганяючыся на ўхілах, добра яшчэ, што дарога пакуль пустая, не ўехаў ні ў кога. Выклікалі тут жа тэхнічны грузавік, каб паставіць яго папярок руху і так спыніць ўцекача, а самі працягнулі суправаджэнне, разганяючы рэдкія спадарожныя машыны гучнымі патрабаваннямі прыняць управа. Хацелі было, не губляючы часу, прабіць па сваёй сувязі нумары і пачаць пошукі ўладальніка, але тут заўважылі, што нумароў ніякіх няма, а ёсць толькі авальная налепка з літарамі NL, якая не азначае нічога, акрамя таго, што калісьці аўтамабіль быў зарэгістраваны ў Каралеўстве Нідэрландаў, то бок у Галандыі.
І тады адзін, найбольш культурны з супрацоўнікаў, якія выцягнулі страшнае жэрабя, быццам бы нават студэнт вячэрняга юрыдычнага, сказаў фатальныя словы.
«Ну, я..учы галандзец!» — вось што ён сказаў.
Тут жа знік зачараваны «пасат», а на яго месцы засталася толькі купка шэрага пяску, ды і яе праз імгненне панёс вецер.
Патрульная машына таксама знікла, дагэтуль яна знаходзіцца ў вышуку, гэтак жа як і ўвесь яе экіпаж.
І прыяцель Алесі Грунт знік, здаецца, з’ехаў у Англію, купіў у Лондане, у раёне Хайгейт, прыстойны дом, жыве там з сям’ёй і сябрамі, але, магчыма, што і там яго няма.
І самой Алесі Грунт нешта даўно не відаць нідзе, не была яна нават на паказах Тыдня высокай моды, а ўжо там яна бывала ў ранейшыя гады абавязкова. Не, ніякай боязі за яе лёс сябры не адчуваюць, усё, здаецца, з ёю ў парадку, але дзе яна?
І «фольксвагена» таго, будзь ён пракляты, хоць ён, вядома, і без нашых пажаданняў пракляты, больш няма.
Ці ёсць?
Чорт яго ведае.
Вось ехаў неяк на летнік вядомы палітык N, не будзем называць прозвішча, яно і без таго ва ўсёй краіны на слыху. Буйны палітык, вы напэўна яго ведаеце, шмат разоў па тэлевізары бачылі і чулі. І вось ён ехаў на летнік па Мінскай шашы, там у яго нядрэнны летнік, паўгектара, тры паверхі, ну, камін, басейн, што там яшчэ. Факт толькі, што ўсё пабудавана на грошы, атрыманыя за лекцыі ў заходніх універсітэтах, гэта і ў дэкларацыі паказана. Ну, і вось ён ехаў на летнік, але не даехаў. Нехта быццам бы бачыў, як абагнаў яго казённую машыну вытворчасці баварскіх аўтамабільных фабрык стары шэры ўніверсал, развалюха, падрэзаў, падставіў карму — і канец палітыку.
Іржаваму рыдвану хоць бы што, а новенькая «БМВ» у лом.
І нейкім дзіўным чынам край адарванага вечка багажніка літаральна адсек гэтаму N галаву, уяўляеце?
А з бандыцкай машыны — здаецца ўсё ж такі, што «пасата», — выйшлі шкілеты і прама на шашы давай гуляць адной з лепшых у Расіі галоў. Футбол, блін!
Зрэшты, не верыцца ў гэтае глупства. Ну як гэта можна — белым суботнім днём, на ажыўленай Мінскай шашы?..
А з другога боку — N жа прапаў... Сышоў з палітыкі, і дзе ён цяпер, чым займаецца — невядома. Ці то ў нейкім савеце дырэктараў, ці то ў штаце Вісконсін студэнтам універсітэта курс асноў дэмакратыі чытае... А некаторыя запэўніваюць, што лечыцца ў Ізраілі ад сіндрому набытага за гады палітычнай дзейнасці імунадэфіцыту і ўжо на папраўку пайшоў... Нічога не зразумееш, акрамя аднаго — знік.
А то яшчэ быў у Маскве папулярны малады чалавек рознабаковых здольнасцей па імені Цімафей Балконскі. Ужо з якіх ён паходзіў Балконскіх, хто яго ведае, можа, непасрэдна з кнігі Л. Талстога, а магчыма, і сам па сабе, ад таты, які таксама ў свой час грымеў, атрымліваў партыйна-ўрадавыя прэміі і ўзнагароды. Зрэшты, тата, здаецца, наогул быў Балконскі ад «балкона»... Цімафей жа праславіўся як кліпмэйкер, паліттэхнолаг, трымальнік рэстаранаў і майстар экстрэмальнага спорту — ён і ў Альпах рассякаў схілы, і ў Індыйскі акіян апускаўся з галавой, і проста так на матацыкле ездзіў кожны дзень, раніцай з дому ў студыю, вечарам з рэстарана дадому. Была ў яго цудоўная мнагадзетная сям’я, з якой ён фатаграфаваўся для часопісаў хатняга побыту, быў і сябар, з якім яго звязвалі сапраўдныя мужчынскія адносіны, далікатныя і ласкавыя, з сябрам Цімафей фатаграфаваўся для астатніх часопісаў.
3
Увогуле, усё было добра.
Але настаў час — і Цімафей таксама пацярпеў ад дарожнага прывіда.
Ехаў на ровары, вецер свабоды астуджаў паголеную нагала, як цяпер прынята ў прыстойным коле, галаву, у паголенай галаве складвалася новае, патрыятычнае і сучаснае, меню падуладных рэстаранаў: сушы з асятра, фірменная піца з вязігай, капуста-пюрэ сутачная... І раптам — побач машына, чарапы, шкілет высоўвае ў акно і цягне да бестурботнага яздака свае чэпкія косткі, адным рыўком вымае Цімафея з сядла, падцягвае да сваёй агіднай рожы, усім знаёмай дзякуючы партрэтам на трансфарматарных будках, і прама ў твар, у маленькую бародку, у дагледжаныя шчокі, у зажмураныя — у апошняе імгненне паспеў — разумныя вочы, плюе! Не расціскаючы агідна жоўтых зубоў, плюе, сука, і не слінаю, гад, а смяротным гноем, і мярзота гэтая смуродная вісне і на бародцы, і на вейках... Як перажыць такое? Скажыце, як?
А Цімафей перажыў. Адляцеў, адкінуты нячыстай сілай, на абочыну, паляжаў там... Быццам жывы, здаецца, без пераломаў. Прыўзняўся, сеў на пляшывым маскоўскім газоне, абцёрся па-простаму рукавом. Ровар яшчэ слізгаў на баку, выбіваючы ўдалечыні іскры з асфальту, але вось ужо наехаў на яго магутны смеццявозны грузавік, вось ужо і няма ровара. Устаў Цімафей Балконскі і пайшоў пешшу куды вочы глядзяць, раз-пораз абціраючы твар чым патрапіла — і скураным рукавом, і падолам нятаннай кашулі, і проста далонню, а далонь потым аб штаны, але ўсё ніяк не мог выцерціся насуха, ды і пах не адступаў.
Ішоў так Цімафей, ішоў, але нікуды не прыйшоў. Усе ў Маскве ўпэўненыя, што ён з’ехаў у Ісландыю і там практыкуе зораастрызм, але ніякіх фактаў пад гэтай упэўненасцю няма. Што дакладна — выключыў Балконскі свае мабільныя тэлефоны, і толькі сябар ведае, як з Цімафеем звязацца: трэба патэлефанаваць у адну гамбургскую ўстанову, а адтуль злучаць.
Яшчэ ехалі па маскоўскіх вуліцах і праспектах, а таксама па шашы ў Маскоўскай вобласці ў розны час розныя людзі, але сустрэлі галандца, вышэй названага грубым, але справядлівым словам, сустрэлі — і зніклі. Сярод іх бізнесмены, работнікі сродкаў масавай інфармацыі, служачыя муніцыпальных і нават федэральных устаноў, прадстаўнікі крымінальных і сілавых структур, праваабаронцы, грамадскія дзеячы, якія падтрымліваюць як існуючую адміністрацыю, так і апазіцыю, замежныя назіральнікі, ваенныя і агульнаграмадзянскія пенсіянеры, часова не працуючыя масквічы, легальныя і нелегальныя мігранты, мужчыны, жанчыны і іншыя асобы, цвярозыя, п’яныя, якія знаходзіліся пад уздзеяннем наркотыкаў, ВІЧ-інфіцыраваныя, маладыя, пажылыя і сярэдняга ўзросту... Усё, няма сілы працягваць, і месца не хопіць. Варта асобна згадаць яшчэ два выпадкі: знікненне баявой машыны пяхоты, якая лічылася за адной з дыслацыраваных у блізкім Падмаскоўі дывізій, і інцыдэнт з кіроўцам маршрутнага таксі. Пры гэтым адразу абмовімся — дачыненне нечысці да абодвух выпадкаў сумніўная. Што тычыцца БМП, то яе, хутчэй за ўсё, проста ўтапілі ў ходзе баявой вучобы на пераправе або прадалі якому-небудзь аматару, бо ўвесь экіпаж захаваўся і прыбыў да месца службы цалкам жывым, але п’яным да змору. А кіроўца маршрутнага таксі, адпрацаваўшы чатырнаццаць гадзін запар дзеля ўласнага заробку і гаспадарскіх прыбыткаў, амаль напэўна элементарна заснуў за рулём, з’ехаў на абочыну і там даволі мякка перакуліўся. Дзякаваць богу, хоць пасажыраў у той раз не было, не дачакаўся нікога на прыпынку. Што ж да залатога дуката, які ён, прыйшоўшы ў сябе, выявіў у вывіхнутай руцэ, то гэта, вядома, наводзіць на пэўныя думкі, але з іншага боку — чаго толькі нашы пасажыры не падсоўваюць у касы!
Увогуле, добра.
Вось раздзімаецца над гарызонтам нізкая шызая хмара, прабівае яе сонечнымі прамянямі, цягнуцца іх залатыя струны ад неба да зямлі, быццам на карціне даўно забытага жывапісца сярэдняй рукі, а вось і вецер падняўся, закруціўся, панёс ўсялякае дробнае смецце, і ніяк першая дажджавая кропля ўпала, ніяк першы снег пасыпаўся, ці, можа, зусім нічога не адбылося, расталі незаўважна аблокі, светлым металам бліснула неба...
Няўжо ж мы станем баяцца нечысці, якая яшчэ, вядома, мае месца ў нашым горадзе? Ну, даганяе нас шэры ўніверсал, мільгае то ў левым, то ў правым люстэрку, ну, здаецца, стары «пасат»...
І чорт з ім.
Што ж гэта, што гэта, што?!
