ყველაზე გრძელი დღე
როგორც თქვენთვის ცნობილია, ყველაზე გრძელი დღე ივნისშია. მეცხრამეტედან ოცდამეხუთემდე გრძელდება ჩვიდმეტი საათი და ოცდაშვიდი წუთი. და ოცდამეექვსეზე ის უკვე უფრო მოკლდება ერთი წუთით, მაგრამ მაინც ნაკლებია. შემდეგ ისევ ერთი წუთით, ორით, სამით. რა თქმა უნდა, ჯერ კიდევ ბევრი ზაფხულის დღე გველის, მაგრამ ისინი სულ უფრო და უფრო მცირდება...
ყველაზე გრძელ დღეს გამთენიისას ოთხ საათზე ავდექი. უკვე უნახავი. ცისკრის მორცხვად შეყვითლდა. სოფელის ეზოებში მამლები ყიოდნენ. გაშლილ კომბოსტოს ფოთლებზე დილის ნამი იბურძგლებოდა. ხახვის ლანცეტის ბუმბულზე ნაცრისფერი ნამი იდო. ბაღში ხეების ქვეშ სიმშრალე და ბინდი იყო.
მეზობლის მამალმა ფრთები აიკრა, იყივლა ერთხელ, ორჯერ და მაშინვე მესამედაც, რადგან ჩაეძინა და ახლა ინაზღაურებდა.
ცა აღმოსავლეთით გავარდისფრდა. ჯერ მცირე მონაკვეთში, შემდეგ კი უფრო მაღლა და ფართოდ გავრცელდა. გარიჟრაჟი უკვე შუა ცაში იყო. სადღაც, ხეების მიღმა, რასაც ჯერ ვერ ვხედავდი, მზე ამოდიოდა.
დილით სიცივეა. თერმომეტრი ათ გრადუსს უჩვენებს. ხმამაღლა სუნთქავ — პირიდან ორთქლი გამოდის. მამლები ნელ-ნელა წყნარდებიან. ღამენათევი სოფლის უკან, სასაფლაოსთან, ძველ ვერხვებში ყვავმა გაიღვიძა. იყვარყვარა. ბაღში პირველი ტიტა ამოვიდა. ღობის ქვემოდან გამოფრინდა ნამძინარევი ბეღურა, ალუბლის ხეზე დაჯდა, ჭიკჭიკებდა, ვარდისფერ კენკრას ჩირკნიდა. მეც უნდა მეჩორკნა.
მოცხარი ნელ-ნელა მწიფდება. გავრცელებული ტიუტინას ქვეშ დაფენილი კენკრისგან მიწა შავად მოსჩანს. ადრეული ალუბალი ჯერ კიდევ მოწითალოა, მაგრამ უკვე ნიშანს იძლევა. საკმარისია ყველასთვის — ბეღურებისთვისაც და ჩვენთვის ცოდვილებისთვისაც.
გარიჟრაჟი მაღლა იწევს. ზეციური კოცონი უფრო და უფრო დაბალია: ვარდისფერი, ალისფერი, ახლა კი საკმაოდ დაბალი, ჟოლოსფერი, მისი ნათება ქრება. სადღაც იქით, ხეების მიღმა, დიდი ჟოლოსფერი მზე სწრაფად ამოდის დედამიწის კიდედან.
მამლები ჩუმად არიან. დუმილი ისადგურებს. ბაღში მზის შუქის ყვითელი ზოლები ხეებს შორის ირწევიან. ადრეული დილა დასრულდა.
გვიან დილით, როდესაც მზე ამოდის ხეებზე და ნამი შრება, კარგია საუზმე, სუფრის გაშლა ჯერ კიდევ არც ისე გამწვავებულ მზეზე.
საჭმელი სოფლად ზაფხულში უბრალოა: მზის შუქზე ოქროსფერად მბზინავი ხაჭო; ახალ, ჯერ კიდევ თბილ არაჟანში გაწურული ვარდისფერი წვნიანი ბოლოკი; ახალი ხახვი მუქი მწვანე ფოთლებით და ნორჩი ტკბილი ხახვის თეთრი ნაყოფი; სურნელოვანი კამის მაქმანი; კიტრის სასიამოვნო, ტკბილი სურნელი... მზის ქვეშ, თავისუფლებაზე, მაგიდაზე, ხელისგულებზე ყველაფერი ოქროსფერია, მწვანეა, წითელია, ალისფერია, თვალს ახარებს. ჭამე და ჭამე.
არ ცხელა. ბეღურები დილის სიჩუმეში ჭიკჭიკებენ. სადღაც მაღლა ცაში-თვალს ვერ შეასწრებ — მერცხლები ფუსფუსებენ. ჩემს ფეხებთან ახლოს გვირილა ყვავის, ოდნავ უფრო სორს პეტუნიების იასამნისფერი და თეთრი ღეროები იწონებენ თავს. მშიერ ფუტკრებს არც იქ და არც აქ საკვები არ აქვთ. კარგია, რომ ალუბლის ხის ქვეშ, გაშლილ ფოთლებზე, მალვა მაღლა ავიდა და ვარდისფრად აყვავდა. ფუტკარებო ორ-ორად და სამ-სამად ადიან ერთ ფართო ღეროზე და ივანებენ. დილაა. მზიანი, თბილი ამინდია. ვგრძნობ: მზის სხივები საგულდაგულოდ კურნავენ ჩემს ზურგს, რომლებიც ზამთარში ცივდებიან და ზოგჯერ მტკივა კიდეც. მზის სიცხე კარგი წამალივით შედის ავადმყოფ ძარღვებში. ვირინდები. ქარი ფოთლებსა და ბალახებს აშრიალებს. გადახურებული ცივდება.
და ისევ მზიანი სხივები ეხება ჩემს ხორცს, ათბობს ძვლებს, რომლებიც ვეღარ ახალგაზრდობენ.
ორი ლამაზი პეპელა დაქრის, დაფრიალებს ეზოში. დიდი ლურჯი ჭრიჭინა, რომელიც ანათებდა და ფრთებს აშრიალებდა, გაფრინდა. მიწაზე ჩიტის ჩრდილმა გაიელვა. ჩაი მზადაა. მაგიდაზე ახალი თაფლია. გუშინ ამოტუმბეს. გამჭვირვალე მომწვანო. თეთრი აკაცია და ეკლიანი გუფი. როგორც სტეპში: ივნისის ცხელ ქარი პიკანტურ ტალღას სახეში რომ გცემს. აკაცია და ლოხი ერთდროულად ყვავის: თეთრი მტევნები და ოქროსფერი ვარსკვლავები, ასევე მტევნებით, ტკბილი სურნელი აქვს.
ეზოში ქარი ამოვარდა. ისევ სიჩუმეა. ივნისის მზე ათბობს ჩემს სხეულს და სულს. თბილი ზაფხულია-მისი ყველაზე გრძელი დღე. რამდენი ხანი ველოდით... მერე, შემოდგომაზე და ზამთარში, გავიხსენებთ და ისევ დაველოდებით.
ფუტკარები ირინდებიან ვარდისფერ ყვავილებში. ტკბილები არიან. აი მე, ღვთის ქმნილებაც გაირინდე თითქოს ჩემთვის გაშლილ ყვავილში: ირგვლივ სიმწვანე და სილურჯეა და ოქროს მზის სითბო. ზაფხულია.
ის ჯერ კიდევ გრძელია. და ყველაფერი წინ არის: ცხელი შუადღე და თბილი საღამო. და მთელი დღე არ გბოჭავს მჭიდრო კედლები, არც ქვითკირის ჭერი, არამედ დედამიწის სიმწვანე და ფართო ცა, თავიდან ბოლომდე.
საზეიიმო და იდუმალია ღამის ვარსკვლავური ცა. მაგრამ დიდხანს უყურებ მას და უნებურად სული ცივდება, თითქოს მარადისობას ეხება. დღის ზაფხულის ცა თავისი ლურჯი, ცისფერი, თვალისთვის განუზომელი და მიუწვდომელი სივრცით, მაღალი ღრუბლებით-ყოველთვის და ნებისმიერ დროს მხოლოდ სასიამოვნო საცქერია. არ აქვს მნიშვნელობა რამდენხანს უყურებ, ჩაძირულ თვალთა ცისფერსა და ლურჯში ჩაქსოვა ან ღრუბლის მიღმა ღრუბლების მზერა დაუოკებელია.
და ზაფხულის წვიმები... ხმაურიანი... დღისით ჭექა-ქუხილი და მზეზე მოცქრიალე დამაბრმავებელი წვიმა.
ზაფხულის დღეებში ბევრი კარგი რამ არის და ის დიდხანს, დიდხანს გრძელდება, როგორც გულუხვი, განუზომელი საჩუქარი.
ცხელი შუადღეა. ჩრდილში ოცდათორმეტი გრადუსია. მაგრამ ვაშლის ხის ქვეშ, მისი გაშლილი გვირგვინის ქვეშ, ზიხარ თეთრეულის სავარძელში და ვერ გრძნობ სიცხეს. მსუბუქი ნიავი ფოთლებს აშრიალებს, თავს უგრილებს. ბაღში კამა ქოლგები ქანაობენ. ქარი ჩადგა. ყველაფერი დადუმდა. მხოლოდ მარტოხელა კალია ბღვირაობს ბალახში. იშვიათი კუმულუსის ღრუბლები ცის სილურჯეში გაირინდნენ. მათ ზემოთ ორი ქორი დაფრინავს. თავიდან დაბლა, შემდეგ უფრო და უფრო მაღლა მიდიან და ცის სილურჯეში იკარგებიან. იქ სიცივეა. მახსოვს, როგორ ვცდილობდი ინდოეთის ოკეანეში, სადაც წყალი თბილ აბაზანავითაა, უფრო და უფრო ღრმად ჩამეყვინთა სილურჯში. მაგრამ რამდენ ხანს გავძლებდი ასე... ქორი კი აფრინდა და გაქრა.
ქარი დრო და დრო უბერავს. მერე ცოტა მიწყნარდა. ტალღებიც ერთი მეორის მიყოლებით იგრილებენ თავებს ამ სიცხეში.
საღამოა. მზე ჯერ კიდევ მაღლა დგას. მზრუნველმა ქათამმა წიწილები საქათმეში დააბინავა. «მზის» ჟოლოსფერმა ყვავილებმა და მათ უკან მდგომმა ყვითელმა კალენდულებმა ფოტლები დაკეცეს. მაგრამ მზე პირდაპირ ანათებს მათ.
და მაინც საღამოა. ბაღის კრიკეტმა წამოიწყო თავისი გრძელი სიმღერა. მაღალი ვერხვის ტოტები კვნესიან. მზე გრილდება, ყვითლდება.
მოსაღამოვდა. ალუბლის კენკრის სიწითლე ანათებს ალუბლის ფოთლებში. სახლიდან მუქი ჩრდილი გამოდის, იქ ცივა. მწვანე ხეებს შორის საღამოს სინათლის ყვითელი ზოლები იბლანტება ეზოს ობობები ტრიალებენ და ღამით ბადეების ქსოვას ესწრაფვიან.
ცას დღის ლურჯი ფერი გამოჰყვა მაღალი ღრუბლების მბზინავი მწვერვალებით. თავიდან ბოლომდე. საღამოს ისინი უფრო ბევრნი გახდებიან. მზის ჩასვლის დროს, დასავლეთისკენ, ისინი ცის ფართო არმადაში ირინდებიან და ანათებენ ზემოდან ქვემოთ. ნახევარი ცა იწვის ჟოლოსფერი კვამლით და ალივით დიდი ხნის განმავლობაში ტოვებს მწვანე შეფერილობას.
მსუბუქი ბინდი ეშვება დაბლა. დღე იწურება. მაგრამ ზაფხულის ცისკარი კიდევ დიდხანს განათებს დედამიწას. იქ, მის ფენებში ნათლად გამოჩნდება ვერცხლისფერი ნახევარმთვარე, მის გვერდით კი — ვერცხლისფერი ნორჩი ვარსკვლავი.
ხვალ კალენდარის ფურცელი გვეტყვის: დღე შემცირდა, შემაგრამ მოკლდა, ჯერ არც ისე დიდად. წვეთ-წვეთობით მინავლდება სიცოცხლე. სანამ შეგვიძლია გავთბეთ ადრიან დილით, ჯერ კიდევ თბილ მზეზე. მაშინ რაღაც გვექნება გასახსენებელი ცივ და გრძელ ზამთარში.
ყველაზე გრძელ დღეს გამთენიისას ოთხ საათზე ავდექი. უკვე უნახავი. ცისკრის მორცხვად შეყვითლდა. სოფელის ეზოებში მამლები ყიოდნენ. გაშლილ კომბოსტოს ფოთლებზე დილის ნამი იბურძგლებოდა. ხახვის ლანცეტის ბუმბულზე ნაცრისფერი ნამი იდო. ბაღში ხეების ქვეშ სიმშრალე და ბინდი იყო.
მეზობლის მამალმა ფრთები აიკრა, იყივლა ერთხელ, ორჯერ და მაშინვე მესამედაც, რადგან ჩაეძინა და ახლა ინაზღაურებდა.
ცა აღმოსავლეთით გავარდისფრდა. ჯერ მცირე მონაკვეთში, შემდეგ კი უფრო მაღლა და ფართოდ გავრცელდა. გარიჟრაჟი უკვე შუა ცაში იყო. სადღაც, ხეების მიღმა, რასაც ჯერ ვერ ვხედავდი, მზე ამოდიოდა.
დილით სიცივეა. თერმომეტრი ათ გრადუსს უჩვენებს. ხმამაღლა სუნთქავ — პირიდან ორთქლი გამოდის. მამლები ნელ-ნელა წყნარდებიან. ღამენათევი სოფლის უკან, სასაფლაოსთან, ძველ ვერხვებში ყვავმა გაიღვიძა. იყვარყვარა. ბაღში პირველი ტიტა ამოვიდა. ღობის ქვემოდან გამოფრინდა ნამძინარევი ბეღურა, ალუბლის ხეზე დაჯდა, ჭიკჭიკებდა, ვარდისფერ კენკრას ჩირკნიდა. მეც უნდა მეჩორკნა.
მოცხარი ნელ-ნელა მწიფდება. გავრცელებული ტიუტინას ქვეშ დაფენილი კენკრისგან მიწა შავად მოსჩანს. ადრეული ალუბალი ჯერ კიდევ მოწითალოა, მაგრამ უკვე ნიშანს იძლევა. საკმარისია ყველასთვის — ბეღურებისთვისაც და ჩვენთვის ცოდვილებისთვისაც.
გარიჟრაჟი მაღლა იწევს. ზეციური კოცონი უფრო და უფრო დაბალია: ვარდისფერი, ალისფერი, ახლა კი საკმაოდ დაბალი, ჟოლოსფერი, მისი ნათება ქრება. სადღაც იქით, ხეების მიღმა, დიდი ჟოლოსფერი მზე სწრაფად ამოდის დედამიწის კიდედან.
მამლები ჩუმად არიან. დუმილი ისადგურებს. ბაღში მზის შუქის ყვითელი ზოლები ხეებს შორის ირწევიან. ადრეული დილა დასრულდა.
გვიან დილით, როდესაც მზე ამოდის ხეებზე და ნამი შრება, კარგია საუზმე, სუფრის გაშლა ჯერ კიდევ არც ისე გამწვავებულ მზეზე.
საჭმელი სოფლად ზაფხულში უბრალოა: მზის შუქზე ოქროსფერად მბზინავი ხაჭო; ახალ, ჯერ კიდევ თბილ არაჟანში გაწურული ვარდისფერი წვნიანი ბოლოკი; ახალი ხახვი მუქი მწვანე ფოთლებით და ნორჩი ტკბილი ხახვის თეთრი ნაყოფი; სურნელოვანი კამის მაქმანი; კიტრის სასიამოვნო, ტკბილი სურნელი... მზის ქვეშ, თავისუფლებაზე, მაგიდაზე, ხელისგულებზე ყველაფერი ოქროსფერია, მწვანეა, წითელია, ალისფერია, თვალს ახარებს. ჭამე და ჭამე.
არ ცხელა. ბეღურები დილის სიჩუმეში ჭიკჭიკებენ. სადღაც მაღლა ცაში-თვალს ვერ შეასწრებ — მერცხლები ფუსფუსებენ. ჩემს ფეხებთან ახლოს გვირილა ყვავის, ოდნავ უფრო სორს პეტუნიების იასამნისფერი და თეთრი ღეროები იწონებენ თავს. მშიერ ფუტკრებს არც იქ და არც აქ საკვები არ აქვთ. კარგია, რომ ალუბლის ხის ქვეშ, გაშლილ ფოთლებზე, მალვა მაღლა ავიდა და ვარდისფრად აყვავდა. ფუტკარებო ორ-ორად და სამ-სამად ადიან ერთ ფართო ღეროზე და ივანებენ. დილაა. მზიანი, თბილი ამინდია. ვგრძნობ: მზის სხივები საგულდაგულოდ კურნავენ ჩემს ზურგს, რომლებიც ზამთარში ცივდებიან და ზოგჯერ მტკივა კიდეც. მზის სიცხე კარგი წამალივით შედის ავადმყოფ ძარღვებში. ვირინდები. ქარი ფოთლებსა და ბალახებს აშრიალებს. გადახურებული ცივდება.
და ისევ მზიანი სხივები ეხება ჩემს ხორცს, ათბობს ძვლებს, რომლებიც ვეღარ ახალგაზრდობენ.
ორი ლამაზი პეპელა დაქრის, დაფრიალებს ეზოში. დიდი ლურჯი ჭრიჭინა, რომელიც ანათებდა და ფრთებს აშრიალებდა, გაფრინდა. მიწაზე ჩიტის ჩრდილმა გაიელვა. ჩაი მზადაა. მაგიდაზე ახალი თაფლია. გუშინ ამოტუმბეს. გამჭვირვალე მომწვანო. თეთრი აკაცია და ეკლიანი გუფი. როგორც სტეპში: ივნისის ცხელ ქარი პიკანტურ ტალღას სახეში რომ გცემს. აკაცია და ლოხი ერთდროულად ყვავის: თეთრი მტევნები და ოქროსფერი ვარსკვლავები, ასევე მტევნებით, ტკბილი სურნელი აქვს.
ეზოში ქარი ამოვარდა. ისევ სიჩუმეა. ივნისის მზე ათბობს ჩემს სხეულს და სულს. თბილი ზაფხულია-მისი ყველაზე გრძელი დღე. რამდენი ხანი ველოდით... მერე, შემოდგომაზე და ზამთარში, გავიხსენებთ და ისევ დაველოდებით.
ფუტკარები ირინდებიან ვარდისფერ ყვავილებში. ტკბილები არიან. აი მე, ღვთის ქმნილებაც გაირინდე თითქოს ჩემთვის გაშლილ ყვავილში: ირგვლივ სიმწვანე და სილურჯეა და ოქროს მზის სითბო. ზაფხულია.
ის ჯერ კიდევ გრძელია. და ყველაფერი წინ არის: ცხელი შუადღე და თბილი საღამო. და მთელი დღე არ გბოჭავს მჭიდრო კედლები, არც ქვითკირის ჭერი, არამედ დედამიწის სიმწვანე და ფართო ცა, თავიდან ბოლომდე.
საზეიიმო და იდუმალია ღამის ვარსკვლავური ცა. მაგრამ დიდხანს უყურებ მას და უნებურად სული ცივდება, თითქოს მარადისობას ეხება. დღის ზაფხულის ცა თავისი ლურჯი, ცისფერი, თვალისთვის განუზომელი და მიუწვდომელი სივრცით, მაღალი ღრუბლებით-ყოველთვის და ნებისმიერ დროს მხოლოდ სასიამოვნო საცქერია. არ აქვს მნიშვნელობა რამდენხანს უყურებ, ჩაძირულ თვალთა ცისფერსა და ლურჯში ჩაქსოვა ან ღრუბლის მიღმა ღრუბლების მზერა დაუოკებელია.
და ზაფხულის წვიმები... ხმაურიანი... დღისით ჭექა-ქუხილი და მზეზე მოცქრიალე დამაბრმავებელი წვიმა.
ზაფხულის დღეებში ბევრი კარგი რამ არის და ის დიდხანს, დიდხანს გრძელდება, როგორც გულუხვი, განუზომელი საჩუქარი.
ცხელი შუადღეა. ჩრდილში ოცდათორმეტი გრადუსია. მაგრამ ვაშლის ხის ქვეშ, მისი გაშლილი გვირგვინის ქვეშ, ზიხარ თეთრეულის სავარძელში და ვერ გრძნობ სიცხეს. მსუბუქი ნიავი ფოთლებს აშრიალებს, თავს უგრილებს. ბაღში კამა ქოლგები ქანაობენ. ქარი ჩადგა. ყველაფერი დადუმდა. მხოლოდ მარტოხელა კალია ბღვირაობს ბალახში. იშვიათი კუმულუსის ღრუბლები ცის სილურჯეში გაირინდნენ. მათ ზემოთ ორი ქორი დაფრინავს. თავიდან დაბლა, შემდეგ უფრო და უფრო მაღლა მიდიან და ცის სილურჯეში იკარგებიან. იქ სიცივეა. მახსოვს, როგორ ვცდილობდი ინდოეთის ოკეანეში, სადაც წყალი თბილ აბაზანავითაა, უფრო და უფრო ღრმად ჩამეყვინთა სილურჯში. მაგრამ რამდენ ხანს გავძლებდი ასე... ქორი კი აფრინდა და გაქრა.
ქარი დრო და დრო უბერავს. მერე ცოტა მიწყნარდა. ტალღებიც ერთი მეორის მიყოლებით იგრილებენ თავებს ამ სიცხეში.
საღამოა. მზე ჯერ კიდევ მაღლა დგას. მზრუნველმა ქათამმა წიწილები საქათმეში დააბინავა. «მზის» ჟოლოსფერმა ყვავილებმა და მათ უკან მდგომმა ყვითელმა კალენდულებმა ფოტლები დაკეცეს. მაგრამ მზე პირდაპირ ანათებს მათ.
და მაინც საღამოა. ბაღის კრიკეტმა წამოიწყო თავისი გრძელი სიმღერა. მაღალი ვერხვის ტოტები კვნესიან. მზე გრილდება, ყვითლდება.
მოსაღამოვდა. ალუბლის კენკრის სიწითლე ანათებს ალუბლის ფოთლებში. სახლიდან მუქი ჩრდილი გამოდის, იქ ცივა. მწვანე ხეებს შორის საღამოს სინათლის ყვითელი ზოლები იბლანტება ეზოს ობობები ტრიალებენ და ღამით ბადეების ქსოვას ესწრაფვიან.
ცას დღის ლურჯი ფერი გამოჰყვა მაღალი ღრუბლების მბზინავი მწვერვალებით. თავიდან ბოლომდე. საღამოს ისინი უფრო ბევრნი გახდებიან. მზის ჩასვლის დროს, დასავლეთისკენ, ისინი ცის ფართო არმადაში ირინდებიან და ანათებენ ზემოდან ქვემოთ. ნახევარი ცა იწვის ჟოლოსფერი კვამლით და ალივით დიდი ხნის განმავლობაში ტოვებს მწვანე შეფერილობას.
მსუბუქი ბინდი ეშვება დაბლა. დღე იწურება. მაგრამ ზაფხულის ცისკარი კიდევ დიდხანს განათებს დედამიწას. იქ, მის ფენებში ნათლად გამოჩნდება ვერცხლისფერი ნახევარმთვარე, მის გვერდით კი — ვერცხლისფერი ნორჩი ვარსკვლავი.
ხვალ კალენდარის ფურცელი გვეტყვის: დღე შემცირდა, შემაგრამ მოკლდა, ჯერ არც ისე დიდად. წვეთ-წვეთობით მინავლდება სიცოცხლე. სანამ შეგვიძლია გავთბეთ ადრიან დილით, ჯერ კიდევ თბილ მზეზე. მაშინ რაღაც გვექნება გასახსენებელი ცივ და გრძელ ზამთარში.
