Самы доўгі дзень

Самы доўгі дзень, вам вядома, у чэрвені. З дзевятнаццатага чысла па дваццаць пятае доўжыцца ён семнаццаць гадзін трыццаць сем хвілін. А дваццаць шостага ён ужо карацейшы стаў. На хвіліну, але менш. Пасля зноў на хвіліну, на дзве, на тры. Пакацілася пад гару. Вядома, летніх дзён шмат яшчэ наперадзе, але яны ўсё карацейшыя, карацейшыя...

У самы доўгі дзень падняўся я досвіткам, у чатыры гадзіны. Ужо развіднелася. Палоска зары нясмела жаўцела. У пасёлку па дварах галасілі пеўні. Раса з’яўлялася проста на вачах: на разлапістых капусных лістах светлыя кроплі наліваліся і цяжэлі. Стральчатыя пёры лука — шызыя ад расы. А ў садзе, пад дрэвамі, суха і змрочна.

Суседскі певень запляскаў крыламі, пракукарэкаў раз, другі і адразу ж трэці. Праспаў, цяпер даганяе.

На ўсходзе неба ружавее. Спачатку малым плёсам, а потым разліваецца ўсё вышэй і шырэй. І вось ужо на паўнеба чырванее зара. Недзе там, за дрэвамі, мне не відаць, вось-вось падымецца сонца.

Па-ранішняму зябка. На тэрмометры дзесяць градусаў. Шумна дыхнеш — пара з рота. Пеўні пакрысе змаўкаюць. За пасёлкам ля могілак, у старых таполях, на начлег, прачнулася крумкача. Закаркала. А ў садзе працянькала першая сініца. Спацелы верабей вылецеў з-пад застрэхі, сеў на вішню, чырыкнуў, дзюбнуў ружовую ягаду. Час і мне падзяўбці.

Парэчка патроху праспявае. Пад раскідзістай цюцінай зямля ад ягад чорная. Ранняя вішня яшчэ чырванаватая, але вабіць. Усім годзе — і вераб’ям, і нам, грэшным.

Зара адгарае. Агонь нябесны ўсё ніжэй і ніжэй: ружовы, пунсовы і вось ужо зусім нізкі, малінавы, згасаюць вуглі яго. Недзе там, за дрэвамі, вялікае малінавае сонца хутка выбіраецца з-за зямнога абрэза.

Змаўкаюць пеўні. Змыкаецца цішыня. У садзе, прабіваючыся паміж дрэвамі, пацягнуліся жоўтыя палосы сонечнага святла. Ранняя раніца адбылася.

А раніцай познім, калі сонца паднялося над дрэвамі і раса абсыхае, добра снедаць, выставіўшы стол на не гарачы яшчэ сонцапёк. Ежа па-летняму, па-вясковаму простая: рассыпісты, залацісты ў сонечным святле тварог; у свежую, яшчэ не застылую смятану добра акунаць ружовую сакавітую радыску і хрумстаць ёю; малады цыбулька з цёмнай зелянінай пяра і юнай бялізнай салодкай цыбулінкі; карункі пахкага кропу; гарката хрэнавага ліста; прэсны, салодкі дух пупырыстых агуркоў. Пад сонцам на волі, на стале, нібы на шчодрай далоні, усё залаціцца, зелянее, чырванее, радуе вока. Клюй ды дзюй.

Не горача. Цвіркалі ў ранішняй цішы вераб’і. Недзе высока ў небе — позіркам іх не дастаць — са шчэбетам носяцца ластаўкі. Каля ног маіх квітнее рамонак, ледзь наводдаль красуюцца бэзавыя і белыя грамафончыкі петуній. Гудлівым пчолам ні тамака, ні тамака няма пажывы. Добра, што пад вішняй, рассоўваючы лісце яе, паднялася высокая мальва і заквітнела ружовым. Пчолы па дзве і па тры залазяць у адну прасторную кветку, млеюць тамака. Раніца. Сонечны мяккі жар прыпякае. Чую: гарачыя пальцы асцярожна лечаць спіну маю, там, дзе ўзімку, на скразняках, застуджана і часам нудзіць. Сонечны жар уваходзіць у хворыя жылачкі, як добрае лека. Заміраю. Прашапацеў у лісці і траве вецер. Астудзіў перагрэтае.

І зноў сонечныя пальцы чапаюць плоць маю, грэюць косці, ужо немаладыя. Два лёгкія матылькі, пырхаючы, аблятаюць двор. Вялікая сіняя страказа, прасеяўшы і прашапацеўшы крыламі, паляцела. Мільгануў па зямлі цень птушкі. Посвіст крыл.

Чай паспеў. На стале — свежы мёд. Толькі ўчора адпампавалі яго. Празрыста-зялёны. Белая акацыя і калючы лох. Нібы ў стэпе: пах у твар гарачы чэрвеньскі вецер рэзкай хваляй. Акацыя і лох квітнеюць зараз: белыя гронкі і залатыя зорачкі, таксама гронкі, — пахкая саладосць.

І тут, па двары, прашапацеў вецер. І зноў цішыня. Чэрвеньскае сонца грэе цела маё і душу. Цёплае лета. Самы доўгі дзень яго. Колькі чакалі... Пасля, восенню ды зімой, будзем памятаць і зноў чакаць.

Пчолы заміраюць у ружовых колерах мальвы. Значыць, салодка. Вось і я, божае стварэнне, таксама замёр, нібы ў кветцы, для мяне адкрытым: зеляніна ды сінь вакол, ды залаты сонца жар. Дзень лета.

Ён яшчэ доўгі. І ўсё наперадзе: гарачы поўдзень і цёплы вечар. І ўвесь доўгі дзень не цесныя сцены цябе берагуць, не столь белены, а зеляніна зямная ды прасторнае неба, з краю ў край.

Урачыста і таямніча начное зорнае неба. Але доўга глядзіш у яго, і мімаволі душа халадзее, нібы датыкаючыся да вечнасці. Дзённае летняе неба — з яго сінню, блакітам, блакітам, з яго нямераным і неахопным для вока прасторам, з высокімі аблокамі — заўсёды і ў любую пару толькі радуе. Колькі ні глядзі, патанаючы поглядам у прахалоднай сіні або праводзячы за воблакам воблака, — ненаеднае гэтае выгляданне.

А летнія дажджы... Грукатлівыя дзённыя навальніцы. І асляпляльны «сляпы» дождж, ззяючы ў сонца. У летнім дні шмат добрага. І доўжыцца ён доўга-доўга, нібы падарунак шчодры, нямераны.

Гарачы поўдзень. Трыццаць два градусы ў цені. Але пад яблыняй, пад разлогай кронай яе, сядзіш і сядзіш у палатняным крэсле і не чуеш спёкі. Лёгкі вецер варушыць лістоту, студыць галаву. Калыхаюцца ў агародзе парасоны кропу. Верш вецер. І ўсё змоўкла. Толькі самотны конік сонна стракоча ў траве. У нябеснай сіні застылі рэдкія кучавыя аблокі. Вышэй іх — намаразь пёрыстых. Два каршуны кружаць. Спачатку — нізка, я бачу іх. Потым усё вышэй і вышэй сыходзяць, кружачы. Вось і няма іх. Пайшлі ў нябесную сінь і глыб. Там — прахалода. Успамінаю, як у Індыйскім акіяне, дзе вада нібы ў цёплай ванне, спрабаваў я асвяжыцца, ныраючы ўсё ўглыб і ўглыб, у празрыстую сінь. Але колькі там вытрымаеш... А каршун узняўся, і вось ужо няма яго.

Вецер дзьме парывамі. Прашалахцеў і сціх. Хваля за хваляй студыць галаву ў спякотным дні.

Але вось ужо, па гадзінах, вечарэе. Сонца стаіць высока, а клапатлівая курыца-квачка павяла куранят на спакой у куратнік. Пунсовыя кветкі паўзучага «сонейка» зачыніліся, за імі згарнула пялёсткі жоўтая календула. Хоць сонца напроста ў іх свеціць.

А ўсё ж — вечар. Садовы цвыркун завёў сваю доўгую песню. Стогне галубка ў галінах высокай таполі. Івалгі плач. Астывае сонечная зрака, жоўкне. Святло вячэрняе. Зіхатлівая ў вішнёвай лістоце лосць вішнёвых ягад. Цень ад дома чорны, у ім зябка.

Між дрэў па зеляніне кладуцца жоўтыя палосы вячэрняга святла. Дваровыя павукі ходзяць, спяшаючыся да ночы сеткі сплесці. У небе — дзённая сінь і павольны доўгі шлях высокіх, з зіхоткімі вяршынямі аблокаў. З краю ў край. Да вечара іх робіцца больш. А ў пару заходу, у заходнім баку, яны нібы заміраюць прасторнай армадай. Заміраюць і загараюцца ад вяршыняў да падножжа. І тады паўнеба гарыць у барвовым дыме і полымі. А потым прагарае, пакідаючы надоўга чыстую празяленьку. На зямлі светлы змрок. Дзень на зыходзе. Але летні світанак будзе свяціць яшчэ доўга. І там, у разліве яе, ясна прарэжацца срэбны серпік маладога месяца, а побач — срэбная ж маладая зорка. Назаўтра каляндарны ліст скажа: зменшыўся дзень, стаў карацейшы, пакуль ненашмат. Кропля за кропляй, але будзе меншаць, нібы жыццё. Пагрэемся, пакуль можна. Позняй раніцай, на спякотным яшчэ сонцапёку. Потым будзе што ўспомніць доўгай зімой.